سوره ق، آیه ۴۵ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۲۰
نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَ مَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخَافُ وَعِيدِ
ما به آنچه آنها می‌گویند آگاهتریم، و تو مأمور به اجبار آنها (به ایمان) نیستی؛ پس بوسیله قرآن، کسانی را که از عذاب من می‌ترسند متذکّر ساز (وظیفه تو همین است)!
معنی کلمات و عبارات
«جَبَّارٍ»: غالب و چیره. (نگا: مائده / ). «فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ»: با قرآن پند بده و موعظه کن.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، آگاه به گفتار نارواى مشرکان و کافران علیه دین «نحن أعلم بما یقولون»
۲ - علم خداوند به گفتار کافران، ملاک داورى او علیه آنان در قیامت «نحن أعلم بما یقولون»
از ارتباط «نحن أعلم...» با آیات پیشین - که درباره حشر و معاد است - مطلب بالا استفاده مى شود.
۳ - پیامبر(ص)، تنها موظّف به ابلاغ پیام وحى و نه مجبور ساختن کافران به پذیرش آن «و ما أنت علیهم بجبّار»
۴ - دین، امرى متکى به اختیار و انتخاب خود آدمى است. «و ما أنت علیهم بجبّار»
۵ - تلاش و پیگیرى شدید پیامبر(ص)، درصدد هدایت همگان به سوى حق «و ما أنت علیهم بجبّار»
از این که خداوند، وظیفه پیامبر(ص) را تنها تذکر و هشدار دانسته و به او یادآورى کرده که وظیفه اش واداشتن دیگران به ایمان به جبر و تلاش بیش از حد نیست; مطلب بالا استفاده مى شود.
۶ - قرآن، مایه تذکر و هشدار آدمیان «فذکّر بالقرءان»
۷ - حقایق دین، نهفته در نهاد آدمیان; اما نیازمند تذکر و یادآورى با پیام «فذکّر بالقرءان»
واژه «ذکّر» به معناى تذکّر است. یادآورى کردن در جایى کاربرد دارد که قبلاً مورد توجه بوده; اما به دلایلى مغفول واقع شده است. در مورد آدمیان توجه قبلى آنان به حقایق دین، توجّه فطرى و غریزى خواهد بود.
۸ - قرآن، محور اساسى تبلیغ و رسالت پیامبر(ص) «فذکّر بالقرءان»
۹ - لزوم محور قرار دادن قرآن، در تبلیغ دین و هدایت خلق «فذکّر بالقرءان»
هر چند آیه شریفه خطاب به پیامبر(ص) است; اما تکلیف استفاده از قرآن و محور قرار دادن آن در امر تبلیغ، داراى ملاک عام است و اختصاصى به شخص پیامبر(ص) ندارد.
۱۰ - رهنمود خداوند به پیامبر(ص)، در به کار بستن تلاش خویش براى بیدارى دل هاى مستعد و آماده «فذکّر بالقرءان من یخاف وعید»
۱۱ - مبلغان دین، موظّف به تلاش در بیدارى نفوس مستعد و وانهادن حق ستیزان، به خداوند «نحن أعلم بما یقولون ... فذکّر بالقرءان من یخاف وعید»
برداشت یاد شده، با الغاى خصوصیت از مورد پیامبراکرم(ص) استفاده مى شود.
۱۲ - بیم از فرجام عمل، نقطه آغازین حرکت انسان به سوى تعهّد و حق پذیرى «فذکّر ... من یخاف وعید»
از این که خداوند، پیامبر(ص) را موظّف کرده تا «من یخاف وعید» با قرآن تذکر دهد; استفاده مى شود که اعتقاد به قیامت و بیم از فرجام عمل، نخستین مرحله اى است که فرد را مستعد پذیرش حق مى سازد.
۱۳ - ناباورى به قیامت، عامل حق ناپذیرى و تأثیر نداشتن عالى ترین پیام هاى ارزشى در روح انسان «فذکّر بالقرءان من یخاف وعید»
با توجه به این که آیات پیشین درباره معاد و رستاخیز بود; «من یخاف وعید» مى تواند بیانگر مسأله قیامت و نظام کیفر و پاداش باشد. در این صورت مفهوم آیه چنین خواهد بود: «قرآن در ناباوران به قیامت بى تأثیر است».
۱۴ - راه یابى انسان به کمال، در پرتو عنصر اختیار، همراه با تذکّر و هشدار «و ما أنت علیهم بجبّار فذکّر بالقرءان»
خداوند از یک سو پیامبر(ص) را از اعمال فشار براى هدایت کافران باز داشته و از سوى دیگر، آن حضرت را موظف به تذکّر و هشداردهى کرده است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دسته‌بندی موضوعی
آثار ترس از فرجام عملابزار تبلیغ محمداهمیت تنبه مستعداناهمیت هدایت مستعدانسخن ناپسند مشرکانسخن ناپسند کافرانتبلیغ علیه دیناعراض از حق ستیزانعلم خدا به سخنانآثار کفر به قیامتآزادی دینویژگیهای دینملاک قضاوت اخروی خدافطریت دینمسؤولیت مبلغان دینآثار اختیارابزار تبلیغآثار تذکرنیاز به تذکراهمیت هدایت انسان هامحدوده رسالت محمدزمینه حق پذیریابزار هدایتاهمیت قرآنعوامل تذکرموانع حق پذیریزمینه تکاملنفی اکراه در دینفطریات انسانهدایتگری محمدآثار علم خداتوصیه به محمدنیازهای معنوی انساناختیار انساننقش قرآنتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- ازاد بودن انسانها در انتخاب دین+۹ آیه
- نفی شیوههای زورمدارانه در انجام رسالت پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) و ازاد بودن مردم در پذیرش اسلام+۱۰ آیه
- واداشتن مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۹ آیه
- تذکّر به انسانها در جهت تربیت و تزکیه انها، از روشهای تربیتی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
- لزوم ترسیدن از عذاب و عقاب خداوند+۱ آیه
- خوف از وعید خدا، عامل پند گرفتن و اثرپذیری از قران
- پندپذیری از قران، بر اثر خوف از وعید خدا
- دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، در برابر رویگردانی حق ناپذیران+۱ آیه
- دلداری خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)، در پی سخنان ناروای مشرکان با بیان عدم مسیولیّت ان حضرت نسبت به انان
- دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، در قبال سخنان ناروای دشمنان، با بیان اگاهی خدا به سخن انان+۳ آیه
- اکراه مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۹ آیه
- ازادی انسانها، در انتخاب دین+۹ آیه
- خایفان از وعیدهای الهی، پندگیرنده از قران
- پندپذیری و عبرت اموزی خایفان، از قران+۳ آیه
- قران، مایه پند و عبرت+۵ آیه
- افتراهای ناروای مشرکان به پیامبر(صلی الله علیه واله)، مورد علم و اگاهی خداوند
- خداوند، دانا و اگاه به تمامی سخنان+۱ آیه
- علیم / اسماوصفات+۲ آیه
- هدایت پیامبران و کتب اسمانی، عامل یاداوری و بیداری فطرت انسانها+۳ آیه
- هماهنگی معارف و تعالیم قران، با فطرت انسانها+۳ آیه
- خوف از وعیدهای الهی، سبب پندپذیری از قران
- پند پذیری از قران، بر اثر خوف از وعید خدا
- اجتناب پیامبر صلی الله علیه و اله از اکراه و اجبار مردم، در دعوتهای خود+۹ آیه
- دلداری و تسلّای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به رویگردانی کافران از دعوت او+۷ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در قبال سخنان ناروای دشمنان، با بیان اگاهی خدا به سخن انان+۴ آیه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۵ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، با تذکّر اخرت و انتقام الهی از کافران+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور موعظه و نصیحت مردم+۴ آیه
- تذکّر دادن به مردم، از مسیولیّتهای پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- موعظه مردم از سوی خداوند، به وسیله کتاب (قران)+۵ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور موعظه و زنده نگهداشتن تعالیم الهی در اذهان مردم+۴ آیه
- وجوب تذکّر و یاداوری پیامبر صلی الله علیه و اله با توسّل به قران به خایفان، از هشدارهای خدا
- وجوب ترسیدن از عذاب و عقاب خداوند+۱ آیه