تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
طه «1» ما أَنْزَلْنا عَلَيْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى «2» إِلاَّ تَذْکِرَةً لِمَنْ يَخْشى «3» تَنْزِيلاً مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَ السَّماواتِ الْعُلى «4»
الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى «5» لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى «6» وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى «7» اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى «8»
ترجمه
اى طالب حقّ و هادى خلق
نفرستاديم بر تو قرآن را براى آنکه در رنج افتى
ولى فرستاديم آنرا براى پند دادن تو کسى را که ميترسد
فرستادنى از جانب آنکه آفريد زمين و آسمانهاى بلند را
خداوند بخشنده‌اى که بر عرش مستولى است
مر او را است آنچه در آسمانها است و آنچه در زمين است و آنچه در ميان آن دو است و آنچه در زير خاک نمناک است
و اگر آشکار کنى گفتار را پس همانا او ميداند پوشيده و پوشيده‌تر را
خداوند نيست خدائى مگر او مر او را است نامهاى نيکو.
تفسير
در اوّل سوره بقره شرحى راجع بفواتح السّور گذشت و اينجا از امام صادق عليه السّلام در معانى الاخبار نقل نموده که امّا طه پس اسمى است از اسماء پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و معناى آن اى طالب حقّ و هادى بسوى او است و قمّى ره از صادقين عليهما السلام نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وقتى نماز ميخواند بانگشتان پا تکيه ميفرمود تا ورم کرد پس خداوند تعالى نازل فرمود طه بلغت طى اى محمّد نفرستاديم تا آخر آيه و در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که يکى از شبهائى که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نزد عايشه بود عرض کرد يا رسول اللّه چرا خودت را بتعب مى‌اندازى با آنکه خداوند گناهان گذشته و آينده تو را بخشيده فرمود آيا نباشم بنده شکر گذارى و آنحضرت بر اطراف انگشتان پايش مى‌ايستاد پس اين آيه نازل شد و در احتجاج
جلد 3 صفحه 498
از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده که آنحضرت ده سال بر اين امر مداومت داشت تا قدمهايش ورم کرد و رويش زرد شد چون تمام شب را قيام ميفرمود تا خداوند عتاب فرمود او را باين امر و فرمود طه ما أَنْزَلْنا عَلَيْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى بل لتسعد به فيض ره هم در تفسير لتشقى بل لتسعد نقل فرموده و از اينجا بنظر ميرسد که مراد شقاوت مقابل با سعادت است نه تعب و رنج که گفته‌اند در اين لفظ شايع است مگر آنکه مراد از تفسير، بيان نکته عدول از لتتعب به لتشقى در کلام الهى باشد که خواسته‌اند بفرمايند اينکه خداوند لتشقى فرموده با آنکه مراد لتتعب است براى اشاره بآنستکه مقصود از انزال سعادت آنحضرت است نه مشقّت و تعب در هر حال مقصود از انزال قرآن نيست مگر آنکه تذکر دهد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کسانى را که در دلشان ترس خداوند جا دارد و قبول نصيحت و اندرز مينمايند بمصالح و مفاسد امورشان شايد متذکر شوند و بسعادت دنيا و آخرت برسند و نازل شده است قرآن نازل شدنى از جانب خداوند عالم قادرى که خلق فرمود زمين و آسمانها را که هر يک عليا هستند چون على جمع عليا است بمعناى بلند و با رفعت و از اينجا مقام قرآن معلوم ميشود که از جانب چنين خالق عظيم الشأنى و از چنين مقام رفيعى نازل شده است و ظاهرا الرحمن خبر مبتداء محذوف باشد يعنى هو الرحمن و على العرش استوى خبر بعد از خبر و محتمل است الرّحمن مبتداء باشد و ما بعد آن خبر و استوى بمعناى استيلاء و احاطه و احتواء بر ملک است چنانچه در توحيد از امام صادق عليه السّلام نقل نموده و در سوره اعراف ذيل آيه إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ بيان مفصّلى نافع در اينمقام ايراد گرديد و تکرار نميشود و هيچ يک از موجودات عرشى و فرشى از ثرى تا ثريّا بيرون از احاطه علم و قدرت و ملک و سلطنت خداوند نيست حتّى چيزهائى که در زير خاک نمناک و قعر زمين که بآب ميرسد پنهان است از قبيل گنج و معدن و موجودات جاندار و بى‌جان همه در حيطه تصرف و احاطه علميّه الهيّه است در خصال از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که اين آيه را تلاوت کرد و فرمود هر چيزى مستقرّ برثرى است و ثرى با قدرت است و قدرت هر چيزى را نگهدارى ميکند و از روايت قمّى ره از امام صادق عليه السّلام مستفاد ميشود که زمين و همه موجودات بعد از آن که هر يک بر ديگرى مستقرند برثرى استقرار دارند
جلد 3 صفحه 499
و آنجا علم علماء ختم ميشود و مساوى است علم خداوند بگفتار بلند و آهسته و کردار آشکار و پنهان و ميداند سرّ مکنون در نفس و آنچه را از خاطر بگذرد و فراموش گردد چنانچه در تفسير سرّ و اخفى در معانى از امام صادق و در مجمع از آنحضرت و امام باقر عليهما السلام نقل شده است پس لازم نيست خداوند را بلند خواند آهسته هم اگر بخوانند آنرا ميشنود و در مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و در توحيد از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که خداوند نود و نه اسم دارد که هر کس آنها را احصاء نمايد داخل بهشت ميشود و همه اسماء خداوند خوب است چون دلالت بر صفات کمال و جمال و جلال دارد و ظاهرا مراد از احصاء آنها اتّصاف بآن صفات است که البته موجب بهشت است و محتمل است مراد معرفت خداوند بآن صفات باشد که مقدمه و موجب دخول در بهشت خواهد بود چنانچه در مجمع روايت نموده که کسيکه از روى اخلاص بگويد لا اله الا اللّه داخل بهشت ميشود چه رسد بآنکه معتقد بسائر صفات هم باشد و خداوند را ثنا نمايد و حسنى چون مؤنث است صفت جماعت ميشود آورد لازم نيست بصيغه جمع باشد براى مطابقه با اسماء که مؤنث است ..