سوره طه، آیه ۸۸ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۸
فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هٰذَا إِلٰهُكُمْ وَ إِلٰهُ مُوسَى فَنَسِيَ
و برای آنان مجسّمه گوسالهای که صدایی همچون صدای گوساله (واقعی) داشت پدید آورد؛ و (به یکدیگر) گفتند: «این خدای شما، و خدای موسی است!» و او فراموش کرد (پیمانی را که با خدا بسته بود)!
معنی کلمات و عبارات
«فَأَخْرَجَ لَهُمْ»: این بخش، از زبان خداوند است که بیانگر نتیجه فتنهانگیزی سامری است. «جَسَداً»: جسم. لاشه. مراد مجسّمه و تندیس است. بدل از (عِجْلاً) میباشد (نگا: اعراف / . «خُوَارٌ»: صدای گاو. «نَسِیَ»: موسی فراموش کرده است. سامری عهد و پیمان خود را با خدا و موسی به فراموشی سپرد.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - سامرى، از زیورآلات به دور ریخته شده بنى اسرائیل، تندیسى به شکل گوساله نر ساخت و آن ارائه کرد. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا »
«عجل»; یعنى، گوساله نر. توصیف «عجلاً» به «جسداً» بیانگر این نکته است که گوساله به شکل تندیس بود; نه این که گوساله واقعى باشد. جمله «فأخرج لهم...» ممکن است کلام خداوند باشد و احتمال مى رود ادامه سخن بنى اسرائیل باشد. در صورت دوم، مراد گویندگان - به قرینه گفتن «لهم» نه «لنا» - تبرئه خود از پرستش گوساله است.
۲ - ساخت گوساله زرین به دست سامرى، پنهان و به دور از چشم بنى اسرائیل صورت گرفت. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا»
«أخرج» تنها ناظر به مرحله عرضه گوساله بر بنى اسرائیل است و مسکوت ماندن مراحل قبل از آن، (ساخت گوساله) نشانگر مستور بودن آن مراحل از انظار عمومى است.
۳ - تندیس گوساله زرین سامرى، نعره اى همانند بانگ گوساله داشت. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا له خوار»
«خوار»; یعنى، صداى بلند گاو و گوساله (لسان العرب). از آن جا که تندیس ساخته شده سامرى به شکل گوساله بود، پیدا است که صداى آن نیز همانند صداى گوساله بوده است.
۴ - سامرى، فردى ماهر در فن مجسمه سازى و آشنا به نقاط ضعف فکرى بنى اسرائیل بود. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا له خوار»
تعبیر «گوساله اى درآورد» حاکى از شدت شباهت مجسمه گوساله، به شکل حقیقى آن است.
۵ - شنیده شدن صداى گوساله از تندیسِ دست ساز سامرى، مایه فریفتگى بنى اسرائیل و باور به معبود بودن آن شد. «له خوار»
ذکر هر یک از اوصاف گوساله، نشانگر دخالت آن در گرایش بنى اسرائیل است.
۶ - سامرى، تندیس گوساله زرین را به عنوان «اله» بنى اسرائیل و موسى(ع) معرفى کرد. «فأخرج ... فقالوا هذا إلهکم و إله موسى »
۷ - گروهى از بنى اسرائیل در معرفى کردن گوساله زرین به عنوان معبود، با سامرى همراهى و هم کارى داشتند. «عجلاً ... فقالوا هذا إلهکم و إله موسى »
فعل جمع «قالوا» مى رساند که عده اى در اطراف سامرى مجتمع گشته و مرام او را ترویج مى کردند. یا این که از گذشته با او هم کارى و هم فکرى داشتند و در زمان نمایش دادن گوساله، به ترویج عقیده باطل خود پرداختند.
۸ - بنى اسرائیل، داراى زمینه مساعد فکرى براى پذیرش گوساله طلایى به عنوان معبود بودند. «فقالوا هذا إلهکم و إله موسى »
انتخاب شکل گوساله براى القاى بت پرستى و نیز ارتداد سریع بنى اسرائیل، به خصوص پس از مشاهده معجزات موسى(ع)، گویاى برداشت یاد شده است.
۹ - سامرى و پیروان او، به دروغ مدعى فراموش شدن معرفى گوساله به عنوان معبود، از جانب موسى(ع) شدند. «هذا إلهکم و إله موسى فنسى »
در باره مرجع ضمیر فاعلى «نسى» دو احتمال وجود دارد: ۱- مرجع موسى(ع) باشد. ۲- مرجع سامرى باشد. برداشت یاد شده براساس احتمال اول است.
۱۰ - سامرى و طرفداران و مبلغان او، پرستش گوساله را از جمله عقاید موسى(ع) وانمود کردند. «فقالوا هذا إلهکم و إله موسى فنسى»
۱۱ - لزوم هشیارى در برابر جعل و منتسب سازى عقاید انحرافى و ساختگى به پیامبران و مکتب آنان «هذا إلهکم و إله موسى فنسى»
نقل افتراى سامریان به موسى(ع) و مطرح ساختن عقاید انحرافى خویش، به عنوان عقاید موسى(ع)، هشدارى به همه، به ویژه پاسداران ادیان الهى است که همواره خطر جعل و دروغ بستن به پیامبران الهى، در مهم ترین بنیان هاى جهان بینى وجود دارد.
۱۲ - بهره گیرى از شخصیت هاى محبوب جامعه و وابسته نشان دادن افکار و رفتار خویش به آنان، از ترفندهاى رهبران ضلالت است. «فقالوا هذا ... إله موسى فنسى»
۱۳ - موسى(ع) در دیدگاه و تبلغات سامریان، رهبرى فراموش کار حتى در اصولى ترین مسائل اعتقادى «فقالوا هذا إلهکم و إله موسى فنسى»
۱۴ - سامرى، فردى ناسپاس در برابر نعمت هاى خداوند و بى توجه به الطاف و کمک هاى ویژه او «فنسى»
چنانچه ضمیر فاعلى «نسى» به سامرى برگردد، مراد از فراموشى سامرى، بى توجهى او به عنایات الهى در نجات از فرعونیان و نزول «منّ و سلوى» و نظایر آن خواهد بود.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
گوساله سامریاختفای ساخت گوساله بنی اسرائیلبینش سامریبینش پیروان سامریتهمت فراموشی به موسیتهمت گوساله پرستی به موسیتهمتهای سامریتهمتهای پیروان سامریجنس گوساله سامریجنسیت گوساله سامریخطر تهمت به ادیانخطر تهمت به انبیادروغگویی سامریدروغگویی پیروان سامریروانشناسی سامریروش برخورد رهبران گمراهیسوءاستفاده از محبوبان جامعهشخصیت سامریغفلت سامریمعبود بنی اسرائیلنقش صدای گوساله سامریپیروان سامریکفران سامریگوساله پرستان بنی اسرائیلمجسمه گوساله نرمهارت سامریضعف بنی اسرائیلصدای گوساله سامریمجسمه سازی سامریزمینه گوساله پرستی بنی اسرائیلعقیده بنی اسرائیلعوامل گمراهی بنی اسرائیلآسیب شناسی اجتماعیتاریخ بنی اسرائیل
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲۲)
- سوزاندن گوساله سامری از سوی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- ابتکار سامری در ساختن مجسمه گوساله از زیورالات، میان قوم بنیاسراییل+۳ آیه
- ناتوانی گوساله سامری از پاسخگویی و رساندن هرگونه سود و زیان، احتجاج خداوند بر ضدّ گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۳ آیه
- ارتداد بنیاسراییل، سبب سرزنش انان از سوی موسی(علیه السلام)+۴ آیه
- سامری، عامل ارتداد بنیاسراییل+۱ آیه
- سامری از جمله مرتدّان و گوسالهپرستانِ بنیاسراییل+۲ آیه
- خطر ارتداد و انحراف عقیدتی، در صورت عدم حضور رهبر دینی در جامعه+۶ آیه
- دعوت بنیاسراییل از سوی سامری، به پرستش گوساله، پس از رفتن موسی(علیه السلام) به میقات+۲ آیه
- گوسالهپرستی بنیاسراییل، از مصادیق افترا بر خداوند+۱ آیه
- جلب منفت و دفع ضرر از خویش، از انگیزههای بتپرستی+۱ آیه
- مبارزه موسی(علیه السلام) با بتپرستی بنیاسراییل، با نابود کردن و سوزاندن گوساله سامری+۶ آیه
- مبارزه هارون(علیه السلام) با بتپرستی بنیاسراییل+۳ آیه
- ناتوانی گوساله سامری از پاسخگویی و رساندن هرگونه سود و زیان، احتجاج خداوند علیه گوسالهپرستان بنیاسراییل+۲ آیه
- مساعدت بنیاسراییل، در ساخت گوساله زرّین با سامری+۱ آیه
- اعلام بنیاسراییل به هارون(علیه السلام) مبنی بر ادامه گوسالهپرستی تا برگشتن موسی(علیه السلام) (از میقات)+۲ آیه
- موسی(علیه السلام) دارای موقعیّتی مهمتر از هارون(علیه السلام)در بین بنیاسراییل+۲ آیه
- تمرّد و سرپیچی بنیاسراییل از فرمان هارون(علیه السلام)در جریان گوسالهپرستی در غیاب موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- گوسالهپرستان بنیاسراییل، مردمی جاهل و دور از اندیشه+۳ آیه
- گرایشهای شرکالود در بنیاسراییل و علاقه به معبودی محسوس، زمینهساز رویاوردن انان به گوسالهپرستی+۹ آیه
- گمراه شدن بنیاسراییل با پرستش گوساله زرّین+۴ آیه
- سرزنش خداوند از گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
- رویاوردن بنیاسراییل به گوسالهپرستی بعد از خروج از مصر و عبورشان از دریا و رفتن موسی(علیه السلام)به میعادگاه برای مناجات+۴ آیه
- سامری، عامل گمراهی و گرایش بنیاسراییل به گوسالهپرستی+۴ آیه
- گفتار هارون(علیه السلام) با گوسالهپرستان بنیاسراییل، محبّتامیز همراه با توجیه و ارشاد+۱ آیه
- سازنده مجسّمه گوساله بنیاسراییل، دارای مهارت در صنعت مجسّمهسازی+۲ آیه
- تبلیغ سوء سامری در گرایش دادن قوم موسی به شرک، با ساختن گوسالهای از زیور الات انان+۲ آیه
- ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس برای سامری+۲ آیه
- روی برتافتن از توحید و گرایش به شرک و بتپرستی، درپیدارنده نکوهش الهی+۲ آیه
- حسگرایی بنیاسراییل و علاقه به معبودی محسوس، زمینهساز روی اوردن انان به گوسالهپرستی+۸ آیه
- حرمت گوساله پرستی، در ایین موسی(علیه السلام)+۹ آیه
- لزوم از بین بردن مجسّمه های مورد پرستش+۳ آیه
- دفاع هارون(علیه السلام) از خود در برابر موسی(علیه السلام)، نسبت به اتّهام عدم منع بنی اسراییل از گمراهی و گوساله پرستی+۵ آیه
- دفاع هارون(علیه السلام) از خویش، در قبال ادّعای موسی(علیه السلام) با بیان عدم توانایی اش در برابر گوساله پرستان+۵ آیه
- هارون(علیه السلام)، امیدبخش بنی اسراییل به رحمت الهی، در صورت پیروی از وی+۱ آیه
- یاداوری رحمت گسترده خداوند به بنی اسراییل، از سوی هارون(علیه السلام)+۱ آیه
- ابتکار سامری در ساختن مجسّمه گوساله زرّین، در بین بنی اسراییل+۳ آیه
- سامری، از جمله مرتدّان و گوساله پرستان بنی اسراییل+۲ آیه
- مساعدت بنی اسراییل با سامری، در ساخت گوساله زرّین+۲ آیه
- تبلیغ سوء سامری از گوساله دست ساز خود، در جایگاه خدای موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۲ آیه
- دروغگویی سامری با قلمداد کردن گوساله، به جای خدای موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- دروغگویی سامری در نسبت دادن فراموشی به موسی(علیه السلام)، با اعلام گوساله، در جایگاه معبود موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۱ آیه
- استفاده سامری از بنی اسراییل، در ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
- قصّه سامری و گمراه کردن بنی اسراییل، داستانی عبرت انگیز و قابل تامّل و اندیشه+۱ آیه
- فتنه انگیزی سامری، برای منحرف کردن بنی اسراییل+۲ آیه
- سامری، فردی فراموش کار و ناسپاس در برابر عهد و پیمان الهی و نعمتهای ویژه پروردگار+۱ آیه
- ساخت تندیس زرّین به دست سامری، با طلاهای خودش و بنی اسراییل+۲ آیه
- تندیس سامری به شکل گوساله ای دارای نعره، همانند نعره گوساله+۲ آیه
- پنهانکاری سامری، در ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
- مهارت سامری، در مجسّمه سازی+۲ آیه
- سؤال انکاری و نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۱ آیه
- سؤال انکاری و نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسمه فاقد تاثیر+۱ آیه
- سؤال نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۱ آیه
- سؤال موسی(علیه السلام) از سامری، درباره پدید اوردن فتنه گوساله پرستی+۲ آیه
- حس گرایی، زمینه گرایش به شرک+۸ آیه
- سوء استفاده از مقدّسات، راهی برای ایجاد گرایش شرک الود در جامعه+۲ آیه
- هواپرستی، منشا گرایش به شرک+۲ آیه
- موسی(علیه السلام) از ستیزه گران علیه شرک و بت پرستی+۹ آیه
- هارون(علیه السلام) از ستیزه گران با شرک و بت پرستی+۶ آیه
- باور مشرکان به الوهیّت و معبود بودن بتهای شان+۲ آیه
- نقش رهبران شرک، در گمراهی پیروان خود+۳ آیه
- سامری، از مشرکان و عامل شرکورزی بنی اسراییل+۶ آیه
- تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۲ آیه
- صدای گوساله سامری، از عوامل مؤثّر در گمراه شدن برخی بنی اسراییل+۴ آیه
- صدا کردن گوساله سامری، همانند صدای گاو+۱ آیه
- تسویلات نفسانی و تزیین اعمال زشت در نظر سامری، زمینه ایجاد انحراف و گمراهی در بنی اسراییل+۳ آیه
- حس گرایی، زمینه ساز گوساله پرستی و گمراهی بنی اسراییل+۱۰ آیه
- گمراهی قوم موسی، با گوساله ساختگی به دست سامری+۱ آیه
- گوساله سامری، ساخته شده از طلا و نقره های بنی اسراییل+۲ آیه
- معرّفی تندیس گوساله زرّین، در جایگاه معبود بنی اسراییل، از سوی سامری+۱ آیه
- تعقّل و اندیشه، مبنایی برای شناخت معبود راستین، از باطل+۱ آیه
- پاسخگویی به سخنان و درخواستهای پرستشگران، از صفات معبود راستین+۱ آیه
- ناتوانی گوساله سامری، از پاسخ گویی و رساندن هرگونه سود و زیان+۳ آیه
- تزیین عمل به وسیله نفس، برای سامری+۳ آیه
- ساخت پیکر گوساله زرّین با زیورالات بنی اسراییل، به دست سامری، حاصل تزیین عمل و تسویل نفس برای وی+۲ آیه
- ادّعای دروغین سامری در مورد فراموشی موسی(علیه السلام) نسبت به پروردگار، در پی معرّفی گوساله به جای خدای بنی اسراییل و موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- سامری، فراموش کننده پروردگار خود+۱ آیه
- نسبت فراموشی به موسی(علیه السلام)، از سوی سامری و پیروان وی+۱ آیه
- امتحان و ازمون بنیاسراییل، با گوساله سامری+۲ آیه
- گمراه شدن بنیاسراییل، با پرستش گوساله سامری+۴ آیه
- ساخت مجسّمه گوساله از زیورالات بنیاسراییل، با ابتکار سامری+۱ آیه
- ساخت گوساله زرّین به دست سامری، پنهان و به دور از چشم بنیاسراییل
- ساخت مجسّمه گوساله به دست سامری، با سوء استفاده از اموختههای دینی+۳ آیه
- همکاری بنیاسراییل با سامری، در ساخت گوساله زرّین+۱ آیه
- شنیده شدن صدای گوساله از تندیس دستساز سامری، مایه فریفتگی بنیاسراییل و گمراهی انان+۲ آیه
- ناتوانی گوساله سامری از پاسخ گفتن و سود و زیان رساندن+۲ آیه
- معرّفی گوساله سامری در جایگاه معبود و خدا، از طرف سامری و طرفدارانش+۱ آیه
- ادّعای سامری و طرفدارانش، در مورد فراموشی موسی علیه السلام از معرّفی گوساله، در جایگاه خدای انان+۱ آیه
- اطّلاع موسی علیه السلام به وسیله وحی در میقات، از گمراهی قومش با گوساله سامری+۱ آیه
- لزوم از بین بردن مجسّمههای ساخته شده، برای پرستش غیر خدا+۳ آیه
- بنیاسراییل و سامری، سازنده مجسّمه گوساله نری با زیورالات خویش+۱ آیه
- ساخت مجسّمه گوساله نر، از زیورالات جمعاوری شده بنیاسراییل، از سوی سامری+۱ آیه
- مجسّمه گوساله زرّین سامری، دارای نعرهای همانند بانگ گوساله+۱ آیه
- سامری فردی ماهر در فنّ مجسّمهسازی، صنعتکار و هنرمند+۲ آیه
- فریبکاریهای نفس و جلوهپردازیهای نفسانی، وادارکننده سامری به ساختن مجسّمه زرّین گوساله، جهت ایجاد انحراف در بنیاسراییل+۱ آیه
- سوزاندن گوساله زرّین سامری و محو اثر ان و افشاندن سوخته ان به دریا، تصمیم قطعی و مؤکّد موسی علیه السلام+۱ آیه
- محکومیّت سامری از سوی موسی علیه السلام به خروج فوری از جامعه و انزوا و قطع رابطه با مردم در طول زندگی، به سبب ساختن گوساله زرّین برای عبادت+۱ آیه
- معرّفی مجسّمه گوساله زرّین با نام اله از سوی سامری
- قطع معاشرت با بدعت گزاران فلسفه تبعید سامری از سوی موسی علیه السلام+۲ آیه
- مکر و نیرنگ سامری، در ساختن تندیس گوساله و گمراه کردن بنیاسراییل+۳ آیه
- نکوهش خدا از گوسالهپرستان بنیاسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۲ آیه
- گرفتن موی سر هارون، از سوی موسی علیه السلام نشانهخشم و غضب موسی علیه السلام از گوساله پرست شدنبنیاسراییل در غیبت وی+۲ آیه
- گرفتن موی صورت هارون (ریش)، به وسیله موسی علیه السلام نشانه خشم وی از گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
- اعتراض موسی علیه السلام به هارون علیه السلام در پی گمراهی بنیاسراییل و ترس هارون علیه السلام از اعتراض وی، مبنی بر ایجاد تفرقه در میان انان+۳ آیه
- خشم موسی علیه السلام، به سبب گوسالهپرستی قومش+۲ آیه
- غضب موسی علیه السلام از هارون علیه السلام و درگیرشدن با او، به دلیل جلوگیری نکردن از گوسالهپرستی قومش+۴ آیه
- مبارزه شدید با شرک و گوسالهپرستی بنیاسراییل، از اهداف تبلیغی موسی علیه السلام+۴ آیه
- سرزنش موسی علیه السلام از بنیاسراییل به دلیل گوسالهپرستی انان+۳ آیه
- غضب و تاسّف شدید موسی علیه السلام در پی گمراهی و گوسالهپرستی بنیاسراییل در غیاب وی+۳ آیه
- توبیخ بنیاسراییل از جانب موسی علیه السلام به دلیل انحراف و گوسالهپرستی انان در غیاب وی+۳ آیه
- توبیخ سامری از جانب موسی علیه السلام در پی گمراه ساختن بنیاسراییل و سوق دادن انان به سوی گوسالهپرستی+۳ آیه
- سوزاندن و افکندن گوساله سامری به دریا از جانب موسی علیه السلام+۴ آیه
- ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس سامری+۲ آیه
- هواپرستی عامل اضلال دیگران+۱ آیه
- هواپرستی سامری عامل به انحراف کشاندن بنیاسراییل+۲ آیه
- اطاعت برخی از انسانها از نفس امّاره+۲ آیه
- ساخت گوساله از سوی سامری برای بنیاسراییل به عنوان اله انان برخاسته از اطاعت وی از نفس امّاره+۲ آیه
- سامری اطاعت و پیرویکننده نفس امّاره خود در ساخت گوساله برای بنیاسراییل+۲ آیه
- احتجاج هارون علیه السلام در برابر موسی علیه السلام برای توجیه جلوگیری نکردنش از گوسالهپرستی بنیاسراییل، به ترس از ایجاد اختلاف+۳ آیه
- مبارزه هارون علیه السلام با گوسالهپرستی بنیاسراییل، در غیاب موسی علیه السلام+۲ آیه
- گرفته شدن سر و ریش هارون علیه السلام به دست موسی علیه السلام در حال خشم و غضب+۳ آیه
- مبارزه هارون علیه السلام با گوسالهپرستی بنیاسراییل، در غیاب موسی علیه السلام+۲ آیه