آیه ۹۶ سوره طه

سوره طه، آیه ۹۶ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۸

قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَ كَذٰلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي

گفت: «من چیزی دیدم که آنها ندیدند؛ من قسمتی از آثار رسول (و فرستاده خدا) را گرفتم، سپس آن را افکندم، و اینچنین (هوای) نفس من این کار را در نظرم جلوه داد!»

معنی کلمات و عبارات
معنی دیگر آیه که تنها نقل قول از زبان سامری است عبارت است از: سامری گفت: چیزی را من دیده‌ام که آنان ندیده‌اند (که جبرئیل فرشته وحی است) و از جای پای (اسب) جبرئیل مشتی (خاک) برگرفتم و آن را (به درون گوساله) ریختم، و نفْس من این چنین کار را در نظرم آراست. «بَصُرْتُ»: دیدم. مراد از دیدن در اینجا، فهم کردن و پی‌بردن و دانستن فنون مجسّمه‌سازی و تمثالگری است. «فَقَبَضْتُ قَبْضَةً»: مشتی را برگرفتم. مراد برداشتن مقداری از تورات و عمل کردن بدان است. «أَثَرِ الرَّسُولِ»: اثر پیغمبر. مراد از (أَثَر) تورات، و مراد از (الرَّسُول) موسی است. «نَبَذْتُ»: انداختم. رها کردم. «سَوَّلَتْ»: آن را زینت داد و گرامی و شیرین کرد (نگا: یوسف / و ).
نزول
نکات آیه
۱ - سامرى، مدعى داشتن دیدى ممتاز و درک حقایق و دانستنى هایى که دیگران بر آن آگاهى نداشتند. «قال بصرت بما لم یبصروا به » فعل «بصر» زمانى در مورد دیدن با چشم به کار مى رود که درک قلبى نیز ضمیمه آن شده باشد و استعمال آن در مواردى که فاقد درک قلبى است، بسیار کم م باشد (مفردات راغب). دراین که مراد سامرى از این سخن چه بوده، احتمالاتى ذکر شده است; از جمله این که من به فنون و حقایقى آگاهى یافتم که زمینه ساز استفاده بیشتر من از آثار رسالت شده بود و دیگران از آن زمینه محروم بودند. ۲ - سامرى، از دانش و مزیتى علمى بر بنى اسرائیل برخوردار بود. «قال بصرت بما لم یبصروا به » ۳ - سامرى، به کمک علم و آگاهى خود، به اندکى از آثار و تعالیم یکى از رسولان الهى دست یافت و بخشى از آن را در اختیار گرفت. «بصرت ... فقبضت قبضة من أثر الرسول » محتمل است مراد از «أثرالرسول» دانش و اسرارى باشد که در دست موسى و هارون(ع) و یا پیامبران پیش از آن دو بوده است; که گوشه اى از آن به دست سامرى افتاده بود و وى با تسویلات نفسانى، آن را در راه گمراه ساختن مردم به کار گرفته بود. «ال» در «الرسول» دلالت دارد که فرد مورد نظر سامرى، براى حضرت موسى(ع) نیز شناخته شده بود; ولى گویا سامرى به منظور پى نبردن دیگران به حقیقت ماجرا، نام رسول و اثر او را براى عموم بنى اسرائیل مشخص نساخت. ۴ - سوء استفاده از دین و تعالیم آسمانى، براى گمراه ساختن بنى اسرائیل و ترویج گوساله پرستى در بین آنان، از جمله اعترافات سامرى در نزد موسى(ع) «فنبذتها » «نبذ» در «نبذتها»، ممکن است در معناى حقیقى آن; یعنى، دورافکندن آثار رسالت به کار رفته باشد و نیز ممکن است مجاز و به معناى سوء استفاده از تعالیم رسولان الهى باشد. براساس معناى دوم، سامرى اعتراف مى کند که با استفاده نابه جا از آموخته هاى خویش، آن را ضایع ساخته و نابود کرده است. ۵ - سامرى، با بى اعتنایى به آموخته هاى ویژه و الهى خود و دورافکندن آنها، به ساختن گوساله و گمراه سازى مردم پرداخت. «فنبذتها و کذلک سوّلت لى نفسى» از جمله معانى محتمل در آیه بالا، این است که مراد از «نبذتها» بى اعتنایى به آموخته ها (بصرت... قبضت) باشد; یعنى، اعتراف سامرى چنین بوده است که من دانش و آموخته هاى الهى خود را - که از رسولان فراگرفته بودم - به دور افکندم و درپى آن مفتون نفس خویش شده انجام دادم آنچه کردم. ۶ - ارتداد سامرى، سبب انحراف بنى اسرائیل بود. «فنبذتها » ۷ - خطاکارى و تسویل نفس (تزیین داده شدن عمل از سوى نفس)، از جمله اعترافات سامرى در هنگام محاکمه «قال بصرت ... و کذلک سوّلت لى نفسى » «تسویل» به معناى نیکو و زیبا جلوه دادن و محبوب ساختن چیزى در دیدگاه دیگرى است، تا او وادار به گفتن سخنى مخصوص و یا انجام کارى خاص شود (لسان العرب). برخى نیز آن را از «سول» به معناى استرخا (نرمى و آسانى) مشتق دانسته و به معناى آسان ساختن گرفته اند. ۸ - فریب کارى هاى نفس و جلوه پردازى هاى نفسانى، وادار کننده سامرى به ایجاد انحراف گوساله پرستى در بنى اسرائیل بود. «و کذلک سوّلت لى نفسى » «کذلک» در این موارد براى تشبیه چیزى به خود آن است. بنابراین مراد سامرى از این تشبیه، این است که براى تسویلات نفسانى من، مثالى بهتر از همین تسویل - که دعوت مردم به گوساله پرستى است - وجود ندارد. ۹ - تسویلات و وسوسه هاى نفس، زمینه ساز به کارگیرى دین و دانش براى ایجاد انحراف و گمراه ساختن مردم «بصرت ... فنبذتها و کذلک سوّلت لى نفسى » آنچه که سامرى در اختیار داشت و موجب گمراهى او و مردم بسیارى شد، علوم و معارفى بود که وى آن را در راه گمراه کردن مردم به کار گرفت. ۱۰ - تسویلات نفس (زیبانمایى کارهاى زشت و ناروا)، خطرى در کمین افراد و جوامع «و کذلک سوّلت لى نفسى » ۱۱ - خوب و زیبانمایى کارهاى ناروا، از جمله ویژگى هاى نفس انسان «و کذلک سوّلت لى نفسى » ۱۲ - لزوم هشیارى انسان در برابر تسویلات نفس خویش «و کذلک سوّلت لى نفسى »
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۴)
  • ابتکار سامری در ساختن مجسمه گوساله از زیورالات، میان قوم بنیاسراییل+۳ آیه
  • نقش سامری در ارتداد و گوسالهپرستی بنیاسراییل
  • اقرار سامری به فریفته شدن از تسویلات نفس خود در ساخت گوساله زرّین+۱ آیه
  • نیکو جلوه دادن بدیها به وسیله نفس انسان+۲ آیه
  • سامری، عامل گمراهی و گرایش بنیاسراییل به گوسالهپرستی+۴ آیه
  • سازنده مجسّمه گوساله بنیاسراییل، دارای مهارت در صنعت مجسّمهسازی+۲ آیه
  • تزیین اعمال زشت به وسیله نفس، از جمله اعترافات سامری+۱ آیه
  • ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس برای سامری+۲ آیه
  • هوای نفس، از عوامل تزیین اعمال زشت برای انسان+۲ آیه
  • هوای نفس، مانع گرایش و بقا بر توحید+۲ آیه
  • سامری، مدّعی دیدن جبرییل+۱ آیه
  • ریخته شدن مقداری از خاک زیرپای جبرییل بر گوساله زرّین، به دست سامری+۱ آیه
  • سامری، مدّعیِ داشتن دیدی ممتاز و رؤیت جبرییل
  • هوای نفس، از زیبا جلوه دهندگان اعمال زشت برای انسان+۲ آیه
  • ابتکار سامری در ساختن مجسّمه گوساله زرّین، در بین بنی اسراییل+۳ آیه
  • اقرار سامری به فریبکاری و وسوسه گری نفسش، در ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
  • تزیین اعمال زشت به وسیله نفس، از جمله اعترافات سامری+۱ آیه
  • موقعیّت و جایگاه ممتاز سامری، در بنی اسراییل+۳ آیه
  • سامری، مدّعی رؤیت جبرییل+۱ آیه
  • افکنده شدن مقداری از خاک زیر پای جبرییل بر گوساله زرّین، به دست سامری+۱ آیه
  • اشنایی سامری با صنعت زرگری و ساخت گوساله زرّین+۱ آیه
  • برخورداری سامری، از بصیرت و علومی افزون بر علوم بنی اسراییل+۱ آیه
  • مهارت سامری، در مجسّمه سازی+۲ آیه
  • زیبانمایی عقاید و اعمال نادرست، در نظر انسانها، عامل شرکورزی+۲ آیه
  • سوء استفاده از مقدّسات، راهی برای ایجاد گرایش شرک الود در جامعه+۲ آیه
  • هواپرستی، منشا گرایش به شرک+۳ آیه
  • بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۲ آیه
  • تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۵ آیه
  • عکس العمل شدید موسی(علیه السلام) در برابر اغواگری سامری و گمراهی بنی اسراییل از سوی او+۴ آیه
  • تسویلات نفسانی و تزیین اعمال زشت در نظر سامری، زمینه ایجاد انحراف و گمراهی در بنی اسراییل+۳ آیه
  • سوء استفاده سامری، از مقدّسات (خاک جای پای جبرییل) موجب گمراهی او+۱ آیه
  • نفس، تزیین دهنده اعمال زشت برای ادمی+۲ آیه
  • تزیین عمل به وسیله نفس، برای سامری+۳ آیه
  • ساخت پیکر گوساله زرّین با زیورالات بنی اسراییل، به دست سامری، حاصل تزیین عمل و تسویل نفس برای وی+۲ آیه
  • ساخت مجسّمه گوساله به دست سامری، با سوء استفاده از اموختههای دینی+۳ آیه
  • فریبکاریهای نفس و جلوهپردازیهای نفسانی، وادارکننده سامری به ساختن مجسّمه زرّین گوساله، جهت ایجاد انحراف در بنیاسراییل+۱ آیه
  • مکر و نیرنگ سامری، در ساختن تندیس گوساله و گمراه کردن بنیاسراییل+۳ آیه
  • محدودیّت علم موسی علیه السلام و بیخبری وی از ماجرای قوم خود و گمراهی انان به وسیله سامری، در غیاب خود+۲ آیه
  • نیکو جلوه دادن بدیها، به وسیله نفس انسان+۲ آیه
  • لزوم هوشیاری انسان، در برابر تسویلات نفس خویش
  • تسویلات نفسانی، زمینهساز بهکارگیری دانش، برای انحراف و گمراه ساختن مردم
  • زیبا جلوه دادن امور ناپسند، از کارهای نفس مسوله+۳ آیه
  • تسویل نفس، از عوامل انحراف انسان
  • تسویل و زیبا نمایی کارهای ناروا، از جمله احوال نفس انسان
  • ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس سامری+۲ آیه
  • تسویل نفسانی سامری، عامل سوء استفاده از دین و تعالیم اسمانی برای گمراه ساختن بنیاسراییل و ترویج گوسالهپرستی در بین انان+۱ آیه
  • اقرار سامری به فریفته شدن از تسویلات نفس خود، در ساخت گوساله زرّین+۱ آیه
  • هواپرستی عامل اضلال دیگران+۱ آیه
  • هواپرستی سامری عامل به انحراف کشاندن بنیاسراییل+۲ آیه
  • خوب و زیبانمایی کارهای ناروا، از جمله ویژگیهای نفس انسان
  • اطاعت برخی از انسانها از نفس امّاره+۵ آیه
  • ساخت گوساله از سوی سامری برای بنیاسراییل به عنوان اله انان برخاسته از اطاعت وی از نفس امّاره+۲ آیه
  • سامری اطاعت و پیرویکننده نفس امّاره خود در ساخت گوساله برای بنیاسراییل+۲ آیه
  • وسوسه شدن ادمی، از سوی نفس خویش+۴ آیه
واژه‌ها