سوره عبس، آیه ۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۵
معنی کلمات و عبارات
«وَ مَا عَلَیْکَ»: در حالی که گناهی بر تو نیست. چه گناهی بر تو است؟ حرف واو حالیّه یا عاطفه است. واژه (مَا) نافیه یا استفهامیّه است.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - مسلمانان براى تزکیه کسانى که خود را از تعالیم الهى بى نیاز مى پندارند، هیچ تکلیف و مسؤولیتى ندارند. «و ما علیک ألاّ یزّکّى»
ما در «و ما علیک ألاّ یزّکّى» مى تواند نافیه باشد که با تقدیر مبتداى محذوف معناى آیه چنین مى شود: «نیست بر تو باکى در مورد اقدام نکردن او به تزکیه خویش» و نیز ممکن است استفهامیه و مفاد آن چنین باشد: «چیست بر تو در مورد اقدام نکردن او به تزکیه خویش»؟ در هر صورت مراد این است که بى توجّهى شخص کافر به تزکیه خویش، براى تو مسؤولیت آفرین نیست که هدایت او را بر پذیرش مؤمن مقدم مى دارى!.
۲ - کسانى که شایستگى ارشاد دیگران را ندارند، مسؤول ناپاکى آنان نیز نیستند.* «و ما علیک ألاّ یزّکّى»
این احتمال وجود دارد که مفاد جمله «و ما علیک...»، بستن راه عذر بر اعتراض کننده به حضور ابن ام مکتوم باشد. با این بیان که اگر خود را در برابر ناپاکى کافران مسؤول مى دانى خطاکرده اى; زیرا همین برخوردى که با آن نابینا داشتى، نشان مى دهد که نمى توانى عهده دارِ مقام ارشاد دیگران باشى و این تکلیف از تو برنمى آید.
۳ - اعتراض کننده به حضور ابن ام مکتوم در مجلس پیامبر(ص)، شایستگى لازم را براى ارشاد و هدایت دیگران نداشت.* «و ما علیک ألاّ یزّکّى»
سرزنش فردى که در مجلس پیامبر(ص) به ارشاد کافران پرداخته بود و حضور ابن ام مکتوم را در آن مجلس مانع کار خود مى دید، از دو جهت بوده است; ۱- ترش رویى براى حضور مسلمانى که ممکن است براى تزکیه شدن یا شنیدن تذکرات پیامبر(ص)، خود را به مجلس آن حضرت رسانده بود; ۲- پرداختن به کارى که در شأن او نبوده و شایستگى آن را نداشته است.
۴ - وظیفه تزکیه و پاکسازى دیگران از آلودگى هاى معنوى، تکلیفى سنگین و نیازمند برخوردارى از کمالاتى ویژه است. «و ما علیک ألاّ یزّکّى»
نفى تکلیف از مخاطب، در مورد تزکیه کافرانى که در مجلس پیامبر(ص) حضور داشتند، بیانگر آن است که وى در مقامى نبود که این تکلیف از او ساخته باشد و خداوند، از چنین افرادى انجام دادن آن را نخواسته است.
۵ - معارف و تعالیم دین، مایه پاکى انسان از پلیدى ها است. «و ما علیک ألاّ یزّکّى»
براساس شأن نزول آیه شریفه، حضور کافران سرشناس در مجلس پند و اندرز، مایه برخورد ناهنجار فرد مسلمان با ابن ام مکتوم بوده است. این که آیه از اسلام نیاوردن آنان، با تعبیر «تزکیه نخواستن» یادکرده است، گویاى ثمربخشى تعالیم دین در تزکیه است.
۶ - بى نیاز دیدن خویش از تعالیم دین، مصداق بارز ناپاکى و محرومیت از تزکیه است. «أمّا من استغنى ... و ما علیک ألاّ یزّکّى»
۷ - استقبال مردم از مجالس وعظ و ارشاد، زمینه ساز تکلیف مبلغان به پذیرش آنان و روى گردانى مردم از آن مجالس، مایه رفع تکلیف از ارشادگران است. «أن جاءه الأعمى ... لعلّه یزّکّى ... من استغنى ... و ما علیک ألاّ یزّکّى»
۸ - ثروتمندان، در خطر محرومیت از تزکیه و تصفیه باطن* «أمّا من استغنى ... ألاّ یزّکّى»
برداشت یاد شده براساس احتمالى است که در معناى «استغنى» داده شده که مراد غنى و ثروتمند بودن است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اعراض از موعظهآثار قبول موعظهثروتمندان و تزکیهزمینه محرومیت از تزکیهزمینه مسؤولیت مبلغانسختی تبلیغعوامل پلیدیهامحدوده مسؤولیت مسلمانانمسؤول تزکیه انسان هانیاز به تکاملنیازهای معنوی مبلغانویژگیهای معترض به عبدالله بن ام مکتومتزکیه انسان هامحرومان از تزکیهآثار بی نیازی از دینعوامل پاکیتکلیف مسلمانانشرایط تبلیغآثار هدایتنقش دین
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷)
- مسیولیّت نداشتن پیامبر(صلی الله علیه واله) در مورد اصلاح و تزکیه افراد خودکامه و گریزان از اصلاح و تزکیه+۲ آیه
- روا نبودن بیاحترامی، به مؤمن+۹ آیه
- روا نبودن بی احترامی به مؤمن+۹ آیه
- مطلوبیّت تزکیه و خودسازی (دوری از صفات زشت و اراسته شدن به صفات نیک)+۷ آیه
- ممنوعیّت ترک همنشینی با تهیدستان+۹ آیه
- تکلیف و مسیولیّت پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به هدایت و رشد یافتن انسانها، پس از تذکّر و دعوت، مورد پرسش انکاری خدا+۲ آیه
- تلاش برای تزکیه نفس و درستکاری، مایه ارجمندی انسان+۴ آیه