سوره غافر، آیه ۳ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۷
غَافِرِ الذَّنْبِ وَ قَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ ذِي الطَّوْلِ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ
خداوندی که آمرزنده گناه، پذیرنده توبه، دارای مجازات سخت، و صاحب نعمت فراوان است؛ هیچ معبودی جز او نیست؛ و بازگشت (همه شما) تنها بسوی اوست.
معنی کلمات و عبارات
«قَابِلِ»: قبول کننده. پذیرنده. «التَّوْبِ»: جمع تَوْبَة، بازگشتها. یا این که مصدر است و به معنی بازگشتن. «الطَّوْلِ»: فضل. قدرت. احسان و انعام. (نگا: نساء / ، توبه / ). «الْمَصیرُ»: (نگا: بقره / و آلعمران / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، آمرزنده گناهان است. «غافر الذنب»
۲ - خداوند، قبول کننده توبه گنه کاران است. «و قابل التوب»
۳-ترغیب و تشویق خداوند به توبه و دست برداشتن گنه کاران از گناه «غافر الذنب و قابل التوب»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که آیه شریفه، در مقام ترغیب و تشویق مى باشد.
۴ - خداوند، سخت عقوبت دهنده است. «شدید العقاب»
۵ - خداوند، صاحب فضل و عطا است. «ذى الطول»
۶ - خداوند، صاحب قدرت است. «ذى الطول»
یکى از موارد کاربرد واژه «طول» قدرت است و در این آیه چون خداوند، دو صفت امیدآفرین و ترغیب کننده را در آغاز بیان فرموده (غافر الذنب و قابل التوب)، ممکن است درصدد بیان دو صفت هشداردهنده باشد و آن شدیدالعقاب بودن و ذى الطول است.
۷ - سبقت رحمت و فضل خداوند، بر غضب و عقوبت او «غافر الذنب و قابل التوب شدید العقاب ذى الطول»
از تقدم دو صفت «غافرالذنب» و «قابل التوب»، بر «شدیدالعقاب» و «ذى الطول»، مى توان برداشت یاد شده را به دست آورد.
۸ - تضمین خداوند، به آمرزش گناهان و پذیرش توبه بندگان «غافر الذنب و قابل التوب»
یاد شدن دو مسأله آمرزش گناهان و پذیرش توبه در قالب صفت، گویاى این نکته است که این دو، کارى است مستمر از خداوند و نیز تضمینى از سوى او بر انجام این دو کار است.
۹ - هیچ معبود حقیقى، جز اللّه در جهان هستى وجود ندارد. «لا إله إلاّ هو»
«إله» به معناى معبود است.
۱۰ - عزت، علم، گناه آمرزى، توبه پذیرى، سخت عقوبت دادن، صاحب فضل و عطا داشتن، از اوصاف معبود حقیقى «غافر الذنب ... لا إله إلاّ هو»
۱۱-بازگشت همگان تنها به سوى خداوند است. «إلیه المصیر»
«مصیر» به معناى بازگشت است و تقدیم «إلیه» مفید حصر مى باشد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آمرزگاری معبودراستینتقدم فضل خداتوبه پذیری معبودراستینذوالطولسختی کیفر در معبودراستینعطایای معبودراستینغافرالذنبفضل معبودراستینقابل التوبعزت معبودراستینعلم معبودراستینصفات معبودراستینشدیدالعقابتقدم رحمت خداتوبه پذیری خداتشویق به توبهقبول توبهاهمیت توبهغضب خداتوحید ذاتیآمرزشهای خدافرجام انسانآمرزش گناهفضل خداتشویقهای خداکیفرهای خداعطایای خداجهان بینی توحیدیقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- ذوالطّول
- غافرالذنب
- قابلالتّوب
- خداوند، اله حقیقی و یگانه+۷ آیه
- خداوند، پذیرای توبه بندگان+۱ آیه
- پذیرش توبه بندگان، نوید خدا به انان+۲ آیه
- توبه از گناه، مورد پذیرش خداوند+۵ آیه
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۸ آیه
- شناخت صفات خدا، راه پی بردن به الوهیّت یگانه او+۵ آیه
- یگانگی ذات خدا با صفات خدا+۵ آیه
- کفرورزی مشرکان، به خدای یکتا+۶ آیه
- ذوالطول / اسماوصفات
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۶ آیه
- خداوند، قادر بر هرگونه عذاب و مجازات
- کفر مشرکان به توحید و خدای یگانه+۶ آیه
- توبه از گناه، مورد پذیرش خداوند+۵ آیه
- بازگشت انسان به خدا برای کیفر و پاداش، هدف از معاد
- حرکت تکاملی انسان، دارای هدف و مقتضی معاد