آیه ۳۶ سوره محمد

سوره محمد، آیه ۳۶ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۰

إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَ لاَ يَسْأَلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ

زندگی دنیا تنها بازی و سرگرمی است؛ و اگر ایمان آورید و تقوا پیشه کنید، پاداشهای شما را می‌دهد و اموال شما را نمی‌طلبد،

معنی کلمات و عبارات
«لَعِبٌ وَ لَهْوٌ»: (نگا: انعام / و ، عنکبوت / ). «لا یَسْأَلْکُمْ أَمْوَالَکُمْ»: خداوند بی‌نیاز است و اموال شما را از شما درخواست نمی‌کند. اموالی که به صورت زکات و صدقه می‌دهید و یا در راه جهاد خرج می‌کنید و به نام حقوق شرعی دیگر مصرف می‌نمائید، برای دفاع از امنیت و استقلال کشور اسلامی و برای کمک به مستمندان همنوع خود و تأمین نیازمندیها و آبادانی مملکت خودتان بوده و سود چنین اموالی عائد خودتان می‌گردد.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱- زندگى دنیایى، بدون ایمان و تقوا، چیزى جز بازى و سرگرمى نیست. «إنّما الحیوة الدنیا لعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا» از این که خداوند، پس از توصیف زندگى دنیوى، سخن از ارزش ایمان و تقوابه میان آورده; استفاده مى شود که اوصاف یاد شده براى حیات دنیا، در صورتى است که ایمان و تقوا در آن مطرح نباشد. ۲- شرافت ایمانى و پاداش الهى به مجاهدان، شایان دلبستگى و نه سرگرمى هاى بى فرجام دنیا «أنتم الأعلون و اللّه معکم و لن یترکم أعملکم . إنّما الحیوة الدنیالعب و لهو» از ارتباط این آیه با آیه قبل - که درباره تشویق مؤمنان به جهاد و از یاد نبردن ارجمندى خویش و پاداش الهى بود - مطلب بالا استفاده مى شود. ۳- زندگى بدون ایمان و تقوا، داراى انگیزه هایى غیرمنطقى و یا فاقد انگیزه «إنّما الحیوة الدنیا لعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا» «لعب» به معناى کارهایى است که باانگیزه هاى واهى صورت مى گیرد و «لهو» اعمالى است که انگیزه اى را دنبال نمى کند; بلکه انسان را از اهداف ارزشى باز مى دارد. از این که خداوند زندگى بدون ایمان و تقوا را «لعب و لهو» بر شمرده، مطلب بالا استفاده مى شود. ۴- سرگرمى ها و خوشى هاى پوچ دنیا، از مهم ترین عوامل سستى در جهاد و تمایل به سازش با کافران «فلاتهنوا ... إنّما الحیوة الدنیا لعب و لهو» خداوند، پس از نهى مؤمنان نسبت به سستى در جهاد و گرایش به سازش، به آنان لعب و لهو بودن دنیا را یادآورى کرده است. از مطلب استفاده مى شود که سرگرمى هاى این دنیا، عاملى مهم در سستى و سازش با کفر است. ۵- عنصر ایمان و تقوا، تغییر دهنده ماهیت پوچ زندگى دنیایى به ماهیتى ارزشى و با فرجام «إنّما الحیوة الدنیالعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا یؤتکم أجورکم» از ارتباط «إنّما الحیاة الدنیا...» با «إن تؤمنوا و...»، استفاده مى شود که همین زندگى لعب و لهو، اگر به عنصر ایمان و تقوا آمیخته شد; در نزد خدا ارزش مى یابد و داراى پاداش خواهد بود. ۶- پاداش مؤمنان تقواپیشه، تضمین شده از سوى خداوند «و إن تؤمنوا و تتّقوا یؤتکم أجورکم» ۷- ایمان و تقوا، تنها درمان احساس پوچى و بیهودگى انسان در زندگى دنیوى «إنّما الحیوة الدنیا لعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا یؤتکم أجورکم» با توجه به این که گاهى انسان ها خود به حقیقت کلام الهى پى برده و به پوچى زندگى دنیایى مى رسند و در آن جااحساس بن بست مى کنند; این پیام الهى (إن تؤمنوا و تتّقوا یؤتکم أجورکم) آنان را از بن بست رهانیده و فرجامى بایسته را در پیش چشمشان ترسیم مى کند. ۸- آمیختگى عقیده و عمل (ایمان و تقوا)، شرط برخوردارى از پاداش الهى «و إن تؤمنوا و تتّقوا یؤتکم أجورکم» خداوند، ایمان و تقوا را در کنار هم زمینه دریافت پاداش قرار داده است; از آن جا که «ایمان»، بیشتر بر عقیده اطلاق مى شود و «تقوا» در عمل تجلى مى یابد، مى توان به مطلب یاد شده پى برد. ۹- خداوند، اعطا کننده پاداش و نه نیازمند به اموال و دارایى خلق «یؤتکم أجورکم و لا یسئلکم أمولکم» ۱۰- پاداش الهى به مؤمنان متقى، به گونه اى رایگان و نه در قبال درخواست مال از ایشان «یؤتکم أجورکم و لایسئلکم أمولکم» «لایسئلکم أموالکم» در رابطه با جمله «یؤتکم أجورکم» است و دفع دخل مقدّر مى کند; یعنى، خداوند در قبال پاداش هاى خود، چیزى جز ایمان و تقوا از شما انتظار ندارد. ۱۱- هدف اصلى و نهایى دین، دعوت مردم به ایمان و تقوا و نه دریافت مال از ایشان «و إن تؤمنوا و تتّقوا یؤتکم أجورکم و لایسئلکم أمولکم» «لایسئلکم أموالکم» مى تواند در قبال «إن تؤمنوا و تتّقوا» و در مقایسه با آن باشد; یعنى، پیام دین، پیام ایمان و تقوا است; نه دریافت مال. ۱۲- دلبستگى انسان به دارایى هاى خویش، شدیدتر از سایر دلبستگى هاى وى «و لایسئلکم أمولکم» از این که خداوند در کنار تشویق به ایمان و تقوا، فوراً به انسان یادآور شده که هدف از این ایمان و تقوا، گرفتن مال از ایشان نیست; استفاده مى شود که دلبستگى انسان به مال زیاد است و چه بسا بیشتر از سایر دلبستگى ها است; زیرا خداوند، تنها به همین یک نکته اشاره فرموده است. ۱۳- داشتن ایمان و تقوا، منافاتى با برخوردارى انسان از مال و ثروت ندارد. «و إن تؤمنوا و تتّقوا ... و لایسئلکم أمولکم» تعبیر «لایسئلکم أموالکم»، مى رساند که مؤمن متقى مى تواند داراى مال و ثروت باشد و اسلام بنا ندارد ثروت مؤمنان را از ایشان بگیرد. ۱۴- زندگى اخروى، به دور از بیهودگى و پوچى * «إنّما الحیوة الدنیا لعب و لهو» مقید شدن «الحیاة» به وصف «الدنیا» - در صورتى که احترازى به شمار آید - مى رساند که «لعب و لهو» مخصوص زندگى دنیایى است و در جهان آخرت راه ندارد. ۱۵- مالکیت خصوصى، اصلى مورد قبول در اسلام «و لا یسئلکم أمولکم» نسبت داده شدن «أموال» به «کم» و تصریح به این که خداوند، مال هایتان را از شما نمى گیرد; مى رساند که دارا بودن و مالکیت، مورد قبول شریعت است. ۱۶- دستور دین به انفاق و ایثار مال، شامل برخى از اموال و نه تمامى آن * «و لایسئلکم أمولکم» خداوند، در پى تشبیه به ایمان، یادآور شده که اموالتان را نمى طلبیم; در حالى که در آینات بعد خداوند دعوت به انفاق کرده است. از مقایسه این دو سخن، مى توان چنین نتیجه گرفت که خداوند، از مؤمنان نمى خواهد که تمامى اموالشان را در راه دین انفاق کنند; بلکه دستور انفاق، شامل بخش ناچیزى از دارایى هاى آنان مى شود.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
  • امور اقتصادی و معیشتی مردم، دارای جایگاهی مهمّ در حدّ مسایل اعتقادی و عبادی
  • ایمان، موجب برخورداری از پاداشهای اخرتی
  • تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۵ آیه
  • تقواپیشگی، زمینهساز بهرهمندی از پاداش الهی در اخرت+۴ آیه
  • مطلوبیّت اجتناب از لهو و کارهای بیهوده+۲ آیه
  • مشروع بودن مالکیّت خصوصی+۲ آیه
  • خداوند، عطاکننده پاداشها به انسانها، در صورت ایمان و تقواپیشگی
  • بازی، لهو، زینت، تفاخر و فزون طلبی و تکاثر در مال و فرزند، ماهیّت زندگی دنیا+۳ آیه
  • اجتناب تقوا پیشگان از اشتغال به بازی زندگی دنیا و غفلت از اخرت+۱ آیه
  • اجتناب مؤمنان از اشتغال به لهو و لعب در دنیا
  • لعب بودن واقعیّت زندگی دنیا، در صورت عدم توجه به اخرت+۳ آیه
  • لهو بودن زندگی دنیا، در صورت نبودن ایمان و تقوا
  • زندگی دنیا، از مصادیق لهو و اشتغال به لهویات ان+۳ آیه
  • تذکّر خداوند به ضعف شدید انسان، در ازمونهای مالی+۱ آیه
  • دلبستگی شدید انسان، به اموال و داراییهای خویش+۱ آیه
  • منافات نداشتن برخورداری انسان از مال و ثروت، با داشتن تقوا
  • منافات نداشتن برخورداری انسان از مال و ثروت، با داشتن ایمان
  • اصل مالکیّت مردم بر اموال خویش، مورد پذیرش اسلام
  • مُؤتی/ اسماوصفات+۱ آیه
واژه‌ها