آیه ۳۸ سوره هود

سوره هود، آیه ۳۸ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۶

وَ يَصْنَعُ الْفُلْكَ وَ كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ

او مشغول ساختن کشتی بود، و هر زمان گروهی از اشراف قومش بر او می‌گذشتند، او را مسخره می‌کردند؛ (ولی نوح) گفت: «اگر ما را مسخره می‌کنید، ما نیز شما را همین‌گونه مسخره خواهیم کرد!

معنی کلمات و عبارات
«کُلَّمَا»: هر زمان که. هر وقت که. «سَخِرُوا مِنْهُ»: مسخره‌اش می‌کردند.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- نوح(ع) در پى فرمان خداوند ، به ساختن کشتى پرداخت. «واصنع الفلک ... و یصنع الفلک» در کلام عرب ، گاهى فعل مضارع به جاى فعل ماضى به کار مى رود و منظور از آن ترسیم حادثه هاى گذشته است به گونه اى که گویا پیش روى مخاطبان قرار دارد. در آیه شریفه نیز ، فعل «یصنع» به همین منظور به جاى «صنع» استعمال شده است. ۲- کارگاه کشتى سازى نوح ، مجاور گذرگاه عمومى و در دید و منظر همگان بود. «و یصنع الفلک و کلما مرّ علیه ملأ من قومه» ۳- کفرپیشگان ، به هنگام مواجه شدن با نوح(ع) او را به خاطر کشتى سازى به استهزا و مسخره مى گرفتند. «و یصنع الفلک و کلما مرّ علیه ملأ من قومه سخروا منه» ۴- کفرپیشگان ، آن گاه که دسته جمعى و گروه گروه با نوح(ع) مواجه مى شدند ، او را به خاطر کشتى سازى به تمسخر مى گرفتند. «کلما مرّ علیه ملأ من قومه» برداشت فوق ، از کلمه «ملأ» - که در این جا به معناى گروه و جماعت است - استفاده شده است. ۵- نوح(ع) پس از دریافت فرمان الهى مبنى بر ساختن کشتى، همه وقت و همّت خویش را مصروف اجراى آن فرمان کرد. «و یصنع الفلک و کلما مرّ علیه ملأمن قومه سخروا منه» بدیهى است که تمسخر کفرپیشگان، مخصوص زمانى نبوده که نوح(ع) را در کارگاه کشتى سازى مشاهده کنند. بنابراین مقید کردن زمان استهزا به وقتى که در جایگاه کشتى سازى با او مواجه مى شدند، به این نکته اشاره دارد که: کافران آن حضرت را در غیر آن مکان نمى یافتند و این حاکى است که او، تمام وقت را در کارگاه مشغول به کار بوده است. ۶- سالکان راه خدا و پیروان انبیا ، در معرض تمسخر و استهزاى کافران و دشمنان دین «کلما مرّ علیه ملأمن قومه سخروا منه» ۷- تمسخر و استهزاى کفرپیشگان ، هرگز نوح(ع) و پیروانش را از اجراى فرمان خدا باز نداشت. «و یصنع الفلک و کلما مرّ علیه ملأمن قومه سخروا منه» ۸- ضرورت صبر و مقاومت حق پویان در برابر استهزا و آزار دشمنان «و یصنع الفلک و کلما مرّ علیه ملأمن قومه سخروا منه» جمله «و یصنع الفلک و کلما مرّ ...» بیانگر صبر و مقاومت حضرت نوح(ع) و پیروان اوست و هدف از نقل آن ، ایجاد روحیه مقاومت در حق پویان و درس صبر و استقامت به آنان است. ۹- نوح(ع) در پاسخ استهزاگران ، آنان را از آینده اى درخور استهزا و در پى دارنده تمسخر خبر داد. «إن تسخروا منا فإنا نسخر منکم کما تسخرون» ۱۰- جواز استهزا و مسخره کردن استهزاگران ، در حد استهزاى آنان «إن تسخروا منا فإنا نسخر منکم کما تسخرون» ۱۱- جواز مقابله به مثل در پاسخ گویى به دشمنان دین «إن تسخروا منا فإنا نسخر منکم کما تسخرون» ۱۲- پیروان نوح ، همراه و همگام با او براى ساختن کشتى «إن تسخروا منا فإنا نسخر منکم» برداشت فوق ، مقتضاى آوردن ضمیر جمع در «منا» و «إنا» و «نسخر» است. ۱۳- کارها و دستورهاى پیامبران را هرگز نباید لغو و بیهوده پنداشت ، هر چند که براى آن توجیهى نتوان یافت. «و یصنع الفلک و کلما مرّ علیه ملأمن قومه سخروا منه» نقل این قسمت از داستان حضرت نوح(ع) (ساختن کشتى و در پى داشتن استهزاى کافران) بیانگر نکاتى است از جمله اینکه: نباید کارهاى پیامبران و فرمانهاى خداوند را، با مقیاسهاى بشرى سنجید و بر آنها خرده گیرى نمود آن گونه که اشراف قوم نوح، به خاطر نبود دریا در ناحیه زندگانى آنان، کشتى سازى نوح(ع) را امرى بیهوده و لغو پنداشتند و او را مسخره کردند.
تفسیر (۱۷)
روایات و احادیث

۱۴- «عن أبى عبدالله(ع) ... فلما أتى علیهم تسعمأة سنة همّ أن یدعو علیهم ... فأمره الله عزوجل أن یغرس النخل ... فلما أتى لذلک خمسون سنة و بلغ النخل و استحکم أمر بقطعه ... فأمره الله أن ینحت السفینة و أمر جبرئیل(ع) أن ینزل علیه و یعلمه کیف یتخذها فقدر طولها فى الأرض ألفاً و مأتى ذراع و عرضها ثمانمأة ذراع و طولها فى السماء ثمانون ذراعاً...; [منبع: تفسیرقمى، ج ۱، ص ۳۲۵; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۵۰- ، ح ۶۷.] از امام صادق(ع) روایت شده است: هنگامى که نهصد سال بر قوم نوح گذشت [و دعوت او را اجابت نکردند ]خواست که بر آنان نفرین کند; پس خداوند عزوجل به او امر فرمود که درخت خرما بکارد ... پس چون پنجاه سال گذشت و درخت کامل و محکمى شد، آن حضرت را به بریدن آن فرمان داد ... آن گاه امر فرمود کشتى را بسازد و جبرئیل را مأمور کرد که بر نوح نازل شود و به او یاد دهد که کشتى را چگونه بسازد. پس جبرئیل طول کشتى را هزار و دویست ذراع و عرض آن را هشتصد ذراع و ارتفاع آن را هشتاد ذراع تعیین کرد ...». ۱۵- «عن أبى عبدالله(ع) [فى حدیث قال بعد ما قرأ قوله تعالى]: «کلما مرّ علیه ملأ من قومه سخروا منه ...»: ... کانوا یسخرون منه و یقولون: ینحت سفینة فى البرّ; [منبع: تفسیرقمى ، ج ۱ ، ص ۳۲۶; نورالثقلین ، ج ۲-  ، ص ۳۵۰ ، ح ۶۷.] از امام صادق(ع) روایت شده است که [ضمن حدیثى بعد از قراءت آیه مزبور] فرمود: ... قوم نوح او را مسخره مى کردند و مى گفتند: او در خشکى کشتى مى سازد!». ۱۶- «عن أبى عبدالله(ع) قال: بقى نوح فى قومه ثلاثمأة سنة یدعوهم إلى الله فلم یجیبوه  ... فأمره الله أن ینحت السفینة ... فقال: یا رب من یعیننى على اتخاذها؟ فأوحى الله إلیه ناد فى قومک من أعاننى علیها و نجر منها شیئاً صار ما ینجره ذهباً و فضة فنادى نوح(ع) فیهم بذلک فأعانوه علیها ...; [منبع: تفسیر قمى، ج ۱، ص ۳۲۵; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۵۰، ح ۶۷.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: نوح سیصد سال در بین قوم خود باقى ماند و آنها را به خدا دعوت کرد، ولى او را اجابت نکردند ... پس خداوند وى را امر کرد تا کشتى بسازد ... نوح گفت: پروردگارا! چه کسى مرا در ساختن کشتى کمک مى کند؟ به او وحى شد در بین قوم خود ندا کن: هر کس مرا در ساختن کشتى کمک کند، تراشه هاى چوبى که مى تراشد براى او طلا و نقره مى شود. نوح این ندا را داد، پس قوم او در ساختن کشتى به او کمک کردند». ۱۷- «عن أبى عبدالله(ع) [فى حدیث]: ... فعمل نوح سفینة فى مسجد الکوفة بیده...; [منبع: کافى، ج ۸، ص ۲۸۰، ح ۴۳۱; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۵۴، ح ۷۴.] از امام صادق(ع) روایت شده است که [ضمن حدیثى ]فرمود:... نوح به دست خود در مسجد کوفه کشتى ساخت...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۲)
  • استهزای نوح(علیه السلام)، هنگام ساختن کشتی به وسیله اشراف کافر قومش+۱ آیه
  • جواز مقابله به مثل با استهزاگران در حدّ استهزای انان
  • گرفتاری استهزاگران قوم نوح، به عذاب خوارکننده و پایدار+۱ آیه
  • استهزای نوح(علیه السلام)، از سوی قومش، هنگام ساختن کشتی به فرمان خدا
  • استفاده از کنایههای تمسخرامیز، از روشهای استهزاگران
  • اخبار نوح(علیه السلام) از مقابلهبهمثل با استهزاگران وی و یارانش
  • استهزای نوح(علیه السلام) از سوی اشراف قومش+۱ آیه
  • اشراف استهزاگر قوم نوح، مورد تهدید مقابله به مثل از سوی نوح(علیه السلام)+۱ آیه
  • پیشبینی عذاب ذلّتبار برای اشراف قوم نوح+۱ آیه
  • سفارش نوح(علیه السلام) به مسافران کشتی خود به بسمله (گفتن بسم الله) هنگام حرکت و توقف کشتی+۲ آیه
  • وعده نوح(علیه السلام) به استهزای اشراف قومش، همانند استهزاگری انان نسبت به نوح(علیه السلام)
  • وعده نوح(علیه السلام) به استهزای اشراف قومش، همانند استهزاگری انان نسبت به نوح(علیه السلام)
  • تهدید استهزاگران قوم نوح به مقابله به مثل و عذاب دنیایی و اخرتی+۲ آیه
  • اشراف استهزاگر قوم نوح، مورد تهدید مقابله به مثل و عذاب ذلّتبار و دایمی+۲ آیه
  • جواز استهزا و مسخره کردن استهزاگران، در حدّ استهزای انان
  • جواز مقابله به مثل با استهزاگران، در حدّ استهزای انان
  • جواز مقابله به مثل، در پاسخ گویی به دشمنان دین
  • اشنایی مردم عصر نوح(علیه السلام)، با صنعت دریانوردی+۲ آیه
  • تهدید کافران استهزاکننده به عذاب ذلّت بار، از سوی نوح(علیه السلام)+۱ آیه
  • تمسخر نوح(علیه السلام)، موجب گرفتاری تمسخرکنندگان به عذاب ذلّت بار در دنیا+۱ آیه
  • طوفان نوح، عذابی خوارکننده برای کافران قوم نوح+۱ آیه
  • وجود نوعی تناسب بین گناه و عذاب در نظام مجازات الهی+۱ آیه
  • اشراف استهزاگر قوم نوح، مورد تهدید مقابله به مثل و عذاب ذلّت بار و دایمی+۲ آیه
  • استهزای نوح(علیه السلام) به وسیله اشراف کافر قومش، هنگام ساختن کشتی+۱ آیه
  • خبر دادن نوح(علیه السلام) به استهزای اشراف قومش، همانند استهزاگری انان نسبت به نوح(علیه السلام)
  • جاهل و نادان خواندن نوح(علیه السلام) از جانب قومش، افترایی بر ان حضرت
  • قوم نوح، جاهل و نااگاه به گرفتار شدن شان به عذاب رسواکننده و عذاب دایمی در اینده، در برابر بی ایمانی و استهزای ان حضرت+۲ آیه
  • جاهل و نادان خواندن قوم نوح از جانب ان حضرت، در مقابل جاهل خوانده شدن وی از سوی انان
  • قوم نوح، متشکّل از مردم عادی و گروه اشراف+۳ آیه
  • گرفتاری استهزاگران قوم نوح، به عذاب خوارکننده و پایدار+۱ آیه
  • غرق شدن قوم نوح در موج و اب جوشیده از تنور، به سبب استهزا کردن ان حضرت+۱ آیه
  • بردن نام خدا، هنگام سفر با کشتی، امری پسندیده+۱ آیه
  • خداوند، تعیین کننده زمان بارگیری کشتی نوح و سوار و پیاده شدن مسافران ان+۲ آیه
  • حرکت کشتی نوح، در میان امواج کوه پیکر دریا+۱ آیه
  • نوح(علیه السلام) مامور سوار کردن یک جفت (نر و مادّه)، از هر حیوانی، به کشتی خود+۴ آیه
  • تمسخر اشراف قوم نوح، در خصوص کشتی ساختن نوح(علیه السلام)
  • کارگاه کشتی سازی نوح(علیه السلام) در خشکی و در معرض دید همگان
  • تعلیم ساخت کشتی به نوح(علیه السلام) با وحی و تحت نظارت الهی+۳ آیه
  • کفرپیشگان و ستمگران قوم نوح، ممنوع از سوار شدن بر کشتی نجات+۳ آیه
  • استهزای نوح علیه السلام از سوی اشراف قومش، هنگام ساختن کشتی+۱ آیه
  • یاد خدا و ذکر نام وی (بسماللّه) توصیه نوح علیه السلام به همراهانش، هنگام سوار شدن به کشتی+۲ آیه
  • وعده نوح علیه السلام به استهزای قومش، همانند استهزاگری انان نسبت به انحضرت+۱ آیه
واژه‌ها