سوره هود، آیه ۵۸ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۸
وَ لَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُوداً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَ نَجَّيْنَاهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ
و هنگامی که فرمان ما فرا رسید، «هود» و کسانی را که با او ایمان آورده بودند، به رحمت خود نجات دادیم؛ و آنها را از عذاب شدید، رهایی بخشیدیم!
معنی کلمات و عبارات
«أَمْرُنَا»: فرمان ما مبنی بر عذاب. کار ما، که مراد عذاب است. «غَلِیظٍ»: بسیار سخت و شدید (نگا: حاقّه / - .
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- قوم عاد ، رسالت هود(ع) را نپذیرفتند و به شرک و کفر اصرار ورزیدند. «فإن تولّوا ... یستخلف ربى قومًا غیرکم ... و لما جاء أمرنا نجّینا هودًا»
۲- خداوند ، در پى اصرار قوم عاد بر کفر و شرک ، عذابى سخت و سهمگین بر آنان نازل کرد. «و لما جاء أمرنا ... و نجّینهم من عذاب غلیظ»
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم عاد است. «عذاب غلیظ» در ذیل آیه - بنابر یک احتمال، یعنى دنیوى بودن عذاب - دلالت بر سهمگینى عذاب نازل شده بر قوم عاد دارد.
۳- فرمان خداوند در هستى ، بدون هیچ کم و کاستى تحقق مى یابد. «و لما جاء أمرنا»
تعبیر کردن از عذاب به «أمر» - که به معناى فرمان است - مى تواند براى رساندن این حقیقت باشد که: آنچه خداوند به تحقق آن فرمان مى دهد ، عیناً و بدون کمترین تخلفى انجام مى پذیرد به گونه اى که گویا مورد فرمان ، همان فرمان است.
۴- گروهى از قوم عاد ، توحید را پذیرفتند و به رسالت هود(ع) ایمان آوردند. «والذین ءامنوا معه»
۵- خداوند، هود(ع) و پیروانش را، از عذاب نازل شده بر قوم عاد نجات داد. «و لما جاء أمرنا نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه»
۶- نجات هود(ع) و پیروانش از عذاب استیصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود. «نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه برحمة منا»
«برحمة» متعلق به «نجّینا» مى باشد.
۷- اهل ایمان ، شایسته برخوردارشدن از رحمت الهى اند. «نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه برحمة منا»
۸- خداوند ، پیش از نازل کردن عذاب استیصال ، مؤمنان و صالحان را از مهلکه خارج مى سازد تا عذاب دامنگیر آنان نشود.* «و لما جاءنا أمرنا نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه»
۹- کفر پیشگان قوم عاد، علاوه بر عذاب دنیوى به عذاب آخرت نیز گرفتار خواهند شد. «و نجّینهم من عذاب غلیظ»
برداشت فوق ، براساس این احتمال است که مراد از «عذاب» در جمله «و نجّیناهم من عذاب»، عذاب اخروى باشد.
۱۰- خداوند ، هود(ع) و پیروان او را ، از گرفتار شدن به عذاب آخرت نجات داد. «و نجّینهم من عذاب غلیظ»
بر این اساس که مقصود از «عذاب غلیظ» عذاب اخروى باشد ، ماضى آوردن فعل «نجّینا» اشاره به این نکته دارد که: مؤمنان به هود(ع) پس از نزول عذاب استیصال بر قوم عاد ، همچنان به ایمان خویش پایبند بودند و مستحق عذاب اخروى نشدند.
۱۱- عذاب آخرت ، عذابى شدید و سهمگین است. «و نجّینهم من عذاب غلیظ»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۱۲- «عن أبى عبدالله(ع) قال: لما بعث الله عزوجل هوداً(ع) أسلم له العقب من ولد سام و أما الأخرون ... فأهلکوا بالریح العقیم ...; [منبع: اکمال الدین، ج ۱، ص ۱۳۶، ح ۵، ب ۲; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۳، ح ۱۷۱.] از امام صادق(ع) روایت شده است: هنگامى که خداوند هود(ع) را مبعوث فرمود، باقى ماندگان از نسل سام به او گرویدند اما دیگران ... به وسیله باد عقیم و بى حاصل هلاک شدند ...».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اصرار بر کفر قوم عادعذاب اخروی قوم عادموحدان قوم عادنجات پیروان هودگروههای اجتماعی قوم عادمؤمنان قوم عادنجات هوداصرار بر شرک قوم عادمؤمنان به هودمکذبان هودنجات صالحانکافران قوم عادعذاب دنیوی قوم عادلجاجت قوم عادنجات مؤمناننجات از عذاب اخرویآثار اصرار بر شرکحتمیت اوامر خدامشرکانعذاب سختمراتب عذاب اخرویعذاب قوم عادآثار اصرار بر کفرکافرانقصه هودنجات از عذابنجات بخشی خداتاریخ قوم عادمشمولان رحمتنشانه های رحمت خدافضایل مؤمنانحاکمیت خدارحمت خداعذابهای خدااهل عذابسنتهای خدامراتب عذابموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
- ترک استغفار از عوامل نابودی امّتهای پیشین+۲ آیه
- نزول عذاب نابودکننده بر قوم عاد به امر الهی و رهایی هود(علیه السلام) و مؤمنان همراه وی+۱ آیه
- هشدار هود(علیه السلام) به قوم خویش از عذاب و نابودی انان و جایگزینشدن اقوامی دیگر به جای انها+۱ آیه
- ایمان، زمینه جلب رحمت خداوند+۲ آیه
- ایمان برخی از امّتهای پیشین، عامل رهایی انان از عذاب استیصال+۵ آیه
- ایمان گروهی از قوم هود(علیه السلام) به دعوت و رسالت وی+۵ آیه
- گرفتاری به عذاب و خشم الهی پس از اتمام حجّت، کیفر بتپرستی قوم عاد+۱ آیه
- لزوم اجتناب، از پرستش بتها+۳ آیه
- حرمت بت پرستی+۳ آیه
- تکبّر و سرکشی و لجاجت حاکمان قوم عاد، سبب انکار رسالت هود(علیه السلام) از سوی انان+۱ آیه
- نجات هود(علیه السلام) و پیروانش از عذاب الهی، جلوه ای از رحمت خداوند بر انان+۲ آیه
- ایمان، عامل برخورداری از رحمت خداوند+۲ آیه
- پیروان مؤمن هود، مشمول رحمت الهی+۲ آیه
- هود(علیه السلام) و همراهان مؤمن او، مشمول نجات از عذاب دنیایی و برخوردار از رحمت الهی+۲ آیه
- ایمان مشرکان، به هنگام مشاهده عذاب+۱ آیه
- ایمان گروهی از افراد قوم عاد به رسالت هود(علیه السلام)و تصدیق رسالت وی+۴ آیه
- گرفتار شدن قوم عاد، به عذابی شدید+۲ آیه
- نزول عذاب بر قوم عاد، در پی اصرار انان بر کفر، بعد از اتمام حجّت+۳ آیه
- نجات مؤمنان قوم عاد، از عذاب الهی+۵ آیه
- رحمت الهی، منشا نجات هود و مؤمنان قوم عاد، از عذاب الهی+۳ آیه
- پیروی از جبّاران، از عوامل هلاکت و عذاب قوم عاد+۱ آیه
- انکار ایات پروردگار، از سوی قوم عاد، عامل عذاب و لعنت شدن انان در دنیا و اخرت+۲ آیه
- گرفتاری به عذاب و خشم الهی پس از اتمام حجّت، کیفر بت پرستی قوم عاد+۱ آیه
- مؤمنان به هود پیامبر از نجات یافتگان از عذاب سخت
- هود(علیه السلام) از نجات یافتگان از عذاب الهی+۲ آیه
- لجاجت و پافشاری قوم عاد بر شرکورزی و مخالفت با ایات خدا، موجب گرفتاری انها به عذاب شدید+۲ آیه
- اصرار و پافشاری قوم عاد بر کفر و مخالفت با ایات الهی، موجب لعن الهی و دور شدن انها از رحمت خدا در دنیا و قیامت+۲ آیه
- برخورداری هود علیه السلام از معجزات متعدد+۱ آیه
- مُنجی/ اسماوصفات+۶ آیه
- گروهی از قوم هود، مؤمن به دعوت و رسالت وی+۴ آیه
- نجات مؤمنان از عذاب الهی+۵ آیه
- ایمان عدّهای از قوم عاد به هود علیه السلام+۵ آیه
- رحمت خدا، شامل ایمان اورندگان به هود علیه السلام+۳ آیه
- نجات ایمان اورندگان به هود علیه السلام از هلاکت و عذاب نازل شده بر قوم عاد+۳ آیه
- نجات هود علیه السلام و مؤمنان به وی از عذاب، به وسیله خداوند+۲ آیه
- نجات هود علیه السلام و همراهانش از عذاب، جلوهای از رحمت خاصّ خداوند+۳ آیه
- نجات هود علیه السلام از عذاب اخرت، به وسیله خداوند