سوره هود، آیه ۸۶ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۱
بَقِيَّةُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَ مَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ
آنچه خداوند برای شما باقی گذارده (از سرمایههای حلال)، برایتان بهتر است اگر ایمان داشته باشید! و من، پاسدار شما (و مأمور بر اجبارتان به ایمان) نیستم!
معنی کلمات و عبارات
«بَقِیَّةِ اللهِ»: مراد سودی است که پس از به تمام و کمال پرداختن پیمانه و ترازو برای مؤمن میماند. اعمال صالحه و ثواب معنوی (نگا: کهف / ، مریم / ). طاعت و عبادت خدا و انتظار پاداش آن. «حَفِیظٍ»: مراقب احوال و افعال. نگهدارنده از بزهکاریها و زشتکاریها.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- منافع به دست آمده از کسب و تجارت عادلانه و بدون اجحاف ، منافعى حلال و نیکوست. «بقیّت الله خیر لکم»
سخن از مبادله و رعایت قسط در معاملات ، مى تواند قرینه بر این باشد که مراد از «بقیت» (باقى مانده) سودهایى باشد که از معاملات و مبادلات عادلانه براى فروشندگان باقى مى ماند.
۲- منافع حلال و به دست آمده از تجارتهاى عادلانه و خالى از ظلم و اجحاف ، عطاى الهى است. «بقیّت الله خیر لکم»
برداشت فوق ، از اضافه شدن «بقیّت» به «الله» استفاده مى شود.
۳- تنها اهل ایمان ، نیکویى منافع حلال و عادلانه و نادرست بودن منافع حرام و ظالمانه را باور خواهند کرد. «بقیّت الله خیر لکم إن کنتم مؤمنین»
چون خیر بودن منافع حلال و عادلانه مشروط به ایمان نیست; یعنى، چه جامعه مؤمن باشد و چه نباشد، قسط و عدالت براى آنان خیر است، گفته شده «إن کنتم مؤمنین» شرطِ باور کردن و فهمیدن است; یعنى، اگر مؤمن شوید، مى فهمید که منافع حلال خیر است و گرنه باور نخواهید کرد.
۴- خیر بودن منافع حلال و تجارتهاى عادلانه و سعادت آفرینى معارف و احکام الهى ، از تعالیم شعیب(ع) به مردم خویش «یقوم ... بقیّت الله خیر لکم»
۵- خیر و سعادت امتها ، در ایمان و باور به معارف الهى و عمل به احکام دین است. «بقیّت الله خیر لکم»
برخى از مفسران مراد از «بقیّت الله» را اطاعت از خدا و برخى مقصود از آن را احکام و معارف دانسته اند. برداشت فوق، براساس این نظریه است.
۶- شعیب(ع)، به مردم مدین ابلاغ کرد که هرگز درصدد اجبار آنان به پذیرش تعالیمش نخواهد بود. «و ما أنا علیکم بحفیظ»
«حفیظ» به معناى مراقب و نگهبان است و چون به «على» متعدى شده، معناى تسلط نیز در آن اشراب شده است. بنابراین «و ما أنا...»; یعنى، من موظف نیستم از سر جبر شما را از اعمال ناروا باز دارم و به اعمال شایسته سوق دهم.
۷- پیامبران ، مأمور به واداشتن مردم و اجبار آنان به پذیرش معارف و احکام الهى نیستند. «و ما أنا علیکم بحفیظ»
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷۷–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۸۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۶
روایات و احادیث
۸- «عن الباقر(ع): ... نحن والله بقیة الله فى أرضه ...; [منبع: بحارالأنوار ، ج ۶۹ ، ص ۱۸۸ ، ح ۹; بحارالأنوار ، ج ۴۶ ، ص ۳۱۲ ، ح ۱.] از امام باقر(ع) روایت شده است: ... به خدا سوگند ما «بقیة الله» در زمین هستیم».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آزادی در شریعت شعیباحکام تجارتحلیت منافع تجارتخیریت تجارت حلالخیریت تعالیم دینخیریت منافع حلالدرک مؤمنانمؤمنان و تخلفات اقتصادیمراد از بقیة اللهمنافع تجارتمنافع حلالنادرستی منافع حرامایمان به تعالیم دینحلالهاعدالت در تجارتمقامات ائمهعوامل خیرتعالیم شعیبعقیده مؤمنانآثار عمل به تکلیفمحدوده مسؤولیت انبیانفی اکراه در دینعوامل سعادتاحکامفضایل مؤمنانعطایای خداآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
- برانگیختن عواطف و برخورد ملاطفتامیز، از روشهای احتجاج+۳ آیه
- تامین سعادت واقعی انسان در سایه یکتاپرستی، سلامت امور اقتصادی و پرهیز از فسادانگیزی+۳ آیه
- رعایت عدل و انصاف در امور اقتصادی، شرط دستیابی جوامع به خیر و سعادت+۳ آیه
- لزوم مبارزه با مفاسد اقتصادی در جامعه+۸ آیه
- واداشتن مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۵ آیه
- منافع حلال، بهره اهل مدین درصورت ایمان اوردن و عمل به سفارشهای شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- ایمان، مستلزم پرهیز از کمفروشی+۲ آیه
- خیر بودن بقیّهاللّه، باور اهل ایمان
- منافع به دست امده از تجارت مشروع، امری نیکو و ماندگار+۱ آیه
- نیکو و ماندگار بودن سود حاصل از تجارت مشروع و عادلانه، از سخنان شعیب(علیه السلام) به قوم خویش+۲ آیه
- اگاهی از خیر بودن بقیّهاللّه، مشروط به ایمان
- ثواب طاعت خداوند، از مصادیق بقیّهاللّه
- رزق و روزی خداوند، از مصادیق بقیّهاللّه
- سود حلال به دست امده از تجارت عادلانه، از مصادیق بقیّهاللّه+۱ آیه
- حضرت مهدی(علیه السلام)، از مصادیق بارز بقیّهاللّه
- تجارت عادلانه با پرهیز از کمفروشی، در سایه ایمان به خداوند، موجب خیر و برکت+۲ آیه
- رعایت عدالت در تجارت، از نشانههای ایمان+۲ آیه
- تجارت عادلانه با پر کردن پیمانه و سنجش با ترازوی درست، از تعالیم شعیب(علیه السلام)+۶ آیه
- منافع حلال، بهره اهل مدین، در صورت ایمان اوردن و عمل به سفارشهای شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- سود حلال به دست امده از تجارت عادلانه، از مصادیق بقیّه اللّه+۱ آیه
- امامان معصوم(علیهم السلام) (بقیّه اللّه)، خیر و سعادت برای مردم
- خیر و سعادت امّتها در طاعت خداوند و باور به معارف الهی و عمل به احکام دین
- منافع به دست امده از کسب و تجارت حلال، خیر و بهتر از مال به دست امده از کم فروشی+۱ آیه
- خیر بودن در منافع حلال و تجارتهای عادلانه، از تعالیم شعیب(علیه السلام) به مردم خویش+۱ آیه
- ایمان قوم شعیب، شرط فهمیدن خیر در منافع حلال و عادلانه از دیدگاه ان حضرت
- اکراه مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۴ آیه
- خیر بودن سود حلال و باقیمانده از تجارتهای عادلانه، از تعالیم شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- مردم، دارای ازادی در انتخاب دین، از دیدگاه شعیب(علیه السلام)+۲ آیه
- اجرای عدالت و گواهی به حق، مقتضای ایمان+۲ آیه
- کم فروشی، موجب محرومیّت از خیر و ارزشها+۱ آیه
- ایمان، بازدارنده انسان از کم فروشی+۱ آیه