سوره هود، آیه ۸۸ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۱
قَالَ يَا قَوْمِ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَ رَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقاً حَسَناً وَ مَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلاَّ الْإِصْلاَحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَ مَا تَوْفِيقِي إِلاَّ بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ
گفت: «ای قوم! به من بگویید، هرگاه من دلیل آشکاری از پروردگارم داشته باشم، و رزق (و موهبت) خوبی به من داده باشد، (آیا میتوانم بر خلاف فرمان او رفتار کنم؟!) من هرگز نمیخواهم چیزی که شما را از آن باز میدارم، خودم مرتکب شوم! من جز اصلاح -تا آنجا که توانایی دارم- نمیخواهم! و توفیق من، جز به خدا نیست! بر او توکّل کردم؛ و به سوی او بازمیگردم!
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷۷–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۸۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۸
روایات و احادیث
۳۱- «عبدالله بن الفضل الهاشمى قال: سألت أباعبدالله جعفربن محمد(ع) عن قول الله عزوجل: ... «و ما توفیقى إلاّ بالله»... قال: إذا فعل العبد ما أمره الله عزوجل به من الطاعة کان فعله وفقاً لأمرالله عزوجل و سمى العبد به موفّقاً و إذا أراد العبد أن یدخل فى شىء من معاصى الله فحال الله تبارک و تعالى بینه و بین تلک المعصیة فترکها کان ترکه لها بتوفیق الله تعالى ذکره ...; [منبع: توحید صدوق، ص ۲۴۲، ح ۱، ب ۳۵; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۹۳، ح ۱۹۸.] عبدالله بن فضل هاشمى گوید: از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزوجل: ... «و ما توفیقى إلاّ بالله» پرسیدم، فرمود: هرگاه بنده طاعتى را که خدا به آن امر کرده انجام دهد، عمل او با امر خدا موافق است و آن بنده موفق خوانده مى شود (توفیق خدا شامل حال او شده) و هرگاه بنده اى بخواهد گناهى انجام دهد و خداوند تبارک و تعالى بین او و آن معصیت مانعى ایجاد کند که موجب ترک آن گردد، این ترکِ گناه به توفیق خداوند متعال خواهد بود ...».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱۱)
- ازادی عمل نداشتن شعیب(علیه السلام) در انجام اصلاحات اجتماعی+۲ آیه
- رسالت شعیب(علیه السلام)، برای اصلاح جامعه و جلوگیری از ازادیهای نامشروع+۱ آیه
- تهدید شدن شعیب(علیه السلام) از سوی قومش در صورت ادامه تبلیغات دینی+۲ آیه
- تهدید شدن شعیب(علیه السلام) از سوی قومش در صورت ادامه تبلیغات دینی+۲ آیه
- قوم شعیب، سلب کننده ازادی عمل شعیب در انجام اصلاحات اجتماعی+۲ آیه
- شعیب(علیه السلام)، خواهان اصلاح جامعه خود و ممنوع بودن ازادیهای نامشروع+۱ آیه
- اتمام حجّت شعیب(علیه السلام) بر اهل مدین+۴ آیه
- سرکشی و حقناپذیری قوم شعیب در برابر اتمام حجّت حضرت، در پیدارنده نابودی و عذاب+۶ آیه
- احتجاج شعیب(علیه السلام) برضدّ قوم کافر و مشرک خود، به داشتن ادلّه روشن برای نبوّت خویش+۱ آیه
- برانگیختن عواطف و برخورد ملاطفتامیز، از روشهای احتجاج+۵ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج
- پسندیده بودن برخورد مؤدّبانه با مخالفان عقیدتی
- ادب شعیب(علیه السلام) در تبلیغ و دعوت مردم به توحید+۱ آیه
- اراده شعیب بر اصلاح جامعه در حدّ توان خویش
- جلوگیری از ازادی و انتخاب دین حق، برخاسته از روحیّه استبدادی+۳ آیه
- لزوم استغفار مشرکان به درگاه خدا از شرک و بتپرستی+۲ آیه
- حضرت شعیب(علیه السلام)، درصدد اصلاح اقتصاد قوم مدین با نهی انان از کمفروشی+۴ آیه
- دعوت مردم به اصلاح امور اقتصادی از مهمترین رسالتهای شعیب(علیه السلام) پس از دعوت به توحید+۷ آیه
- کوشش شعیب(علیه السلام) با تمام توان برای اصلاح جامعه خویش+۱ آیه
- توکّل شعیب(علیه السلام) به خدا برای کسب توفیق جهت اصلاح جامعه خویش+۱ آیه
- انابه شعیب(علیه السلام) به درگاه خداوند به منظور انجام اصلاحات میان قوم خود+۱ آیه
- اعتقاد شعیب(علیه السلام) به توفیق خود در انجام اصلاحات در صورت امداد و عنایت خدا به وی+۱ آیه
- تقلید کورکورانه از نیاکان و گذشتگان، از موانع اصلاحپذیری+۱ آیه
- توفیق الهی عامل موفقیّت در اصلاح از دیدگاه شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- شعیب(علیه السلام)، درصدد اصلاح اقتصادی با نهی قوم خود از کمفروشی و خیانت در دادوستد+۴ آیه
- دعوت مردم به اصلاح روابط اقتصادی، از مهمترین رسالتهای شعیب(علیه السلام) پس از دعوت به توحید+۷ آیه
- توفیق انسان در کارهای نیک، فقط در گرو امداد خداوند
- انابه شعیب(علیه السلام) فقط به درگاه خداوند برای پیشبرد اهداف خود+۱ آیه
- ایمان به کارساز نبودن هیچ نیرویی جز خداوند در موفق ساختن ادمی زمینه انابه به درگاه وی
- تلاش شعیب(علیه السلام) برای اصلاح اهل مدین تا حدّ توان خویش+۱ آیه
- توحید، عدل و انصاف در مبادلات اقتصادی برنامه شعیب(علیه السلام) برای اصلاح اهل مدین+۲ آیه
- امداد الهی تنها عامل موفقیّت برای اصلاح اهل مدین در نظر شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- پافشاری بتپرستان قوم شعیب بر بتپرستی+۳ آیه
- مبارزه با بتپرستی، از اهداف مهم شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- دعوت شعیب(علیه السلام) به توحید و رعایت حقوق مردم، توام با منطق و دلیل روشن+۲ آیه
- تبلیغ در میان قوم خود، دارای اولویت برای پیامبران+۷ آیه
- استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی+۸ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱ آیه
- نقش معجزه، در تربیت و هدایت انسانها+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۹ آیه
- تقلید کورکورانه از نیاکان، مانع اصلاحپذیری+۱ آیه
- اصلاح جوامع بشری و مبارزه با فساد، از اثار توحید+۲ آیه
- توفیق الهی، زمینه بازگشت و انابه انسان به سوی خدا
- تاثیر توفیق الهی در موفقیّتهای ادمی، دلیل لزوم توکّل بر او
- توفیق یافتن شعیب(علیه السلام)، در اصلاح امور جامعه خویش
- انحصار و اختصاص توکّل به خداوند+۲ آیه
- شعیب(علیه السلام)، بهرهمند از روحیّه توکّل+۲ آیه
- توفیق الهی، زمینهای برای توکّل
- لزوم توکّل به خداوند در تمام امور+۲ آیه
- لزوم توکّل به خدا در اصلاح جامعه
- توکّل به خداوند، امری مطلوب در تبلیغ و اجرای رسالتهای الهی+۲ آیه
- توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۳ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۵ آیه
- حرمت تقلید از نیاکان بت پرست در عقاید دینی+۱ آیه
- حرمت تقلید از نیاکان، در احکام الهی+۱ آیه
- لزوم توکّل به خداوند، در تمام امور+۲ آیه
- بهره مندی از برهان الهی و روزیهای حلال، در پرتو توفیق الهی
- ارایه دلایل روشن برای هدایت انسانها از جانب خداوند و پیامبران، برخاسته از ربوبیّت او+۱ آیه
- تامین روزی انسان، از اثار ربوبیّت خداوند
- دشمنی با شعیب(علیه السلام)، زمینه ساز نزول عذابهایی مانند عذاب قوم نوح، قوم هود، قوم صالح و قوم لوط بر دشمنان حضرت+۳ آیه
- دفاع شعیب(علیه السلام) از توحید، در برابر بت پرستان قومش+۵ آیه
- مقام نبوّت، رزق و نعمت خاصّ خداوند به شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- هدایت و راهیابی به معارف الهی، از روزیهای نیکوی خدا
- نبوّت، روزی اعطایی خداوند به شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- برخورداری شعیب(علیه السلام)، از رزق نیکو و مال فراوان+۱ آیه
- برخورداری شعیب(علیه السلام)، از روزی فراوان+۱ آیه
- نبوّت و علم شعیب(علیه السلام)، روزی الهی به وی
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها
- پسندیده بودن برخورد مؤدّبانه با مشرکان+۳ آیه
- اتمام حجّت شعیب(علیه السلام) بر اهل مدین+۴ آیه
- سرکشی و حق ناپذیری قوم شعیب، در برابر اتمام حجّت حضرت، درپی دارنده نابودی و عذاب+۵ آیه
- احتجاج شعیب(علیه السلام) در مقابل کفرپیشگان قوم خویش، به اقامه ادلّه روشن برای رسالت خود+۲ آیه
- شعیب(علیه السلام)، فاقد ازادی و قدرت اجتماعی، در اجرای اصلاحات اجتماعی+۲ آیه
- اراده شعیب(علیه السلام) بر اصلاح جامعه، در حدّ توان خویش+۱ آیه
- شعیب(علیه السلام) درصدد اصلاح اقتصاد قوم خویش، با نهی انان از کم فروشی+۵ آیه
- فرمان شعیب به کامل کردن وزن و پیمانه در معاملات، به منظور اصلاح امور اقتصادی در جامعه+۷ آیه
- اصلاح امور اقتصادی، مهم ترین رسالت شعیب(علیه السلام)پس از دعوت به توحید+۳ آیه
- توکّل و انابه شعیب(علیه السلام) به خدا، جهت کسب توفیق در اصلاح جامعه خویش+۱ آیه
- دعوت شعیب(علیه السلام) به پرستش خدای یگانه، به منظور اصلاح افکار، عقاید و عبادات قوم خود+۳ آیه
- ابلاغ پیامهای الهی به مردم، از زبان شعیب(علیه السلام)+۸ آیه
- بهره مندی شعیب(علیه السلام)، از مال و ثروت فراوان
- پایبندی شعیب(علیه السلام)، به تعالیم دینی خود+۱ آیه
- توصیه و سفارش شعیب(علیه السلام) به قومش، برای استغفار و امرزش خواهی از خداوند+۲ آیه
- توبه و بازگشت به خدا، از سفارشات شعیب(علیه السلام)به قومش+۲ آیه
- بهره مندی شعیب(علیه السلام)، از رزق الهی و روزی نیک+۱ آیه
- جلوگیری از ازادیهای نامشروع، از اهداف شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- شعیب(علیه السلام)، فاقد ازادی برای انجام دادن اصلاحات اجتماعی+۲ آیه
- ادب شعیب(علیه السلام)، در تبلیغ و دعوت مردم به توحید+۱ آیه
- انابه و بازگشت شعیب(علیه السلام)، به سوی پروردگار+۱ آیه
- توفیق الهی، رمز موفقیّت در اصلاح، از دیدگاه شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- توکّل و اتّکای شعیب(علیه السلام) به خدا، در مبارزات خویش، بر ضدّ مظاهر کفر و شرک+۵ آیه
- بهره مندی شعیب(علیه السلام)، از علوم و معارف الهی+۱ آیه
- مبارزه شعیب(علیه السلام)، با تقلید کورکورانه قوم خویش از نیاکان شان+۲ آیه
- موعظه و نصیحت شعیب(علیه السلام)، نسبت به کفرپیشگان قوم خویش+۲ آیه
- مقام نبوّت، روزی خاص و نیکوی خداوند به شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- اصلاح جوامع بشری، در گرو رعایت عدالت و انصاف، در امور اقتصادی و تجاری+۲ آیه
- مبارزه شعیب(علیه السلام) با فساد قوم خود در جامعه و اصلاح ان، تا حدّ توان و استطاعتش+۲ آیه
- تاکید شعیب(علیه السلام) بر اصلاح فساد جامعه، در حدّ توان خود
- قدرت، شرط تعلّق تکالیف الهی
- وجود قوم لوط، پیش از قوم شعیب، با فاصله زمانی اندک+۲ آیه
- شعیب علیه السلام در انتظار سرنوشت شوم اهل مدین پس از اتمامحجّت بر انان و لجاجتپیشگی انها+۲ آیه
- گرفتار شدن اهل مدین به عذابی سخت از سوی خداوند، در پی اصرار و لجاجت انها بر شرکورزی و نپذیرفتن تعالیم شعیب علیه السلام+۲ آیه
- ازادی مطلق و بیقید و شرط مالکان در تصرّف اموال خویش، امری نادرست، از نظر ادیان الهی+۱ آیه
- ارایهؤ معجزات هر یک از انبیای الهی، برای اثبات رسالت خویش، نشانههای خدا+۳ آیه
- سلیمان علیه السلام برخوردار از معجزات الهی+۱ آیه
- ربوبیت الهی، مقتضی ارایه معجزات همراه هر پیامبری
- شعیب علیه السلام دلسوز مردم مدین و دارای رابطه عاطفی و مهربانانه با انان+۴ آیه
- مقام نبوّت، روزی خاصّ و نیکوی خداوند به شعیب علیه السلام+۱ آیه
- شعیب علیه السلام نهیکننده اهل مدین از منکر+۱ آیه
- شعیب علیه السلام، نهیکننده از منکر، در میان اهل مدین+۱ آیه
- تقلید قوم شعیب از نیاکان خود، بدون دلیل و برهان+۱ آیه