=== قاموس قرآن ===
طریقه. رویه [انفال:38] یعنی اگر به عداوت اسلام و رسول خدا صلی اللّه علیه و اله و سلم برگردند طریقه گذشتگان یعنی طریقه و رویه خداوند درباره کفّار دیگر که هلاکشان کرد، گذشته و روشن شده است. طبرسی گوید: سنّت و طریقه و سیره نظیر هم اند. دلیل اینکه مراد از سنّت در آیه طریقه خداست آیات ذیل است که صریحاً به خدا نسبت داده شده است مثل [احزاب:38و62]، [غافر:85]. سنة رسول طریقه اوست جمع سنّت سنن است [آل عمران:137]، [نساء:26]. سنتها و طریقههای انبیای سلف است و در آیه اول مراد از آن عذاب و هلاک میباشد. * [فاطر:43] و این تعبیر با مختصر تفاوت در آیه 77 اسراء و 62 احزاب و 23 فتح نیز آمده و همه درباره اهلاک و تعذیب کفّار است و روشن میکند که رویه خدا تغییرناپذیر است راغب بعضی از آنها را به اصول شرایع حمل کرده ولی آیات در ان زمینه نیستند گرچه اصول شرایع نیز یکسان است. در «حول» از المیزان نقل شد که تبدیل آن است عافیت و نعمت به جای عذاب گذاشته شود و تحویل آن است که عذاب مثلا از قوم مستحق به قوم غیر مستحق یابد.
به آنها که کافر شدند بگو: «چنانچه از مخالفت باز ایستند، (و ایمان آورند،) گذشته آنها بخشوده خواهد شد؛ و اگر به اعمال سابق بازگردند، سنّت خداوند در گذشتگان، درباره آنها جاری میشود (؛ و حکم نابودی آنان صادر میگردد).
و چیزی مردم را بازنداشت از اینکه -وقتی هدایت به سراغشان آمد- ایمان بیاورند و از پروردگارشان طلب آمرزش کنند، جز اینکه (خیرهسری کردند؛ گویی میخواستند) سرنوشت پیشینیان برای آنان بیاید، یا عذاب (الهی) در برابرشان قرار گیرد!
هیچ گونه منعی بر پیامبر در آنچه خدا بر او واجب کرده نیست؛ این سنّت الهی در مورد کسانی که پیش از این بودهاند نیز جاری بوده؛ و فرمان خدا روی حساب و برنامه دقیقی است!
اینها همه بخاطر استکبار در زمین و نیرنگهای بدشان بود؛ امّا این نیرنگها تنها دامان صاحبانش را میگیرد؛ آیا آنها چیزی جز سنّت پیشینیان و (عذابهای دردناک آنان) را انتظار دارند؟! هرگز برای سنّت خدا تبدیل نخواهی یافت، و هرگز برای سنّت الهی تغییری نمییابی!
امّا هنگامی که عذاب ما را مشاهده کردند، ایمانشان برای آنها سودی نداشت! این سنّت خداوند است که همواره در میان بندگانش اجرا شده، و آنجا کافران زیانکار شدند!