آیه ۵۵ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۵۵ · جزء ۱۵ · صفحه ۳۰۰

وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَىٰ وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَن تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا

و چیزی مردم را بازنداشت از اینکه -وقتی هدایت به سراغشان آمد- ایمان بیاورند و از پروردگارشان طلب آمرزش کنند، جز اینکه (خیره‌سری کردند؛ گویی می‌خواستند) سرنوشت پیشینیان برای آنان بیاید، یا عذاب (الهی) در برابرشان قرار گیرد!

معنی کلمات و عبارات
«سُنَّةُ الأوَّلِینَ»: سنّت و قاعده‌ای که خداوند درباره گذشتگان اجرا کرده است که هلاک جملگی ایشان است (نگا: انفال / ، فاطر / ). «قُبُلاً»: جمع قَبیل، به معنی صنف و نوع (نگا: انعام / . این واژه را مفرد و به معنی مقابل و رویاروی گرفته‌اند؛ یعنی کافران عذاب الهی را در برابر خود مشاهده می‌کنند. «إِلآّ أَن تَأْتِیَهُمْ سُنَّةُ الأوَّلِینَ»: حرف (أَنْ) و مابعد آن به تأویل مصدر می‌رود و فاعل فعل (ما مَنَعَ) است. مراد این است که سرنوشت این گونه اقوامِ گمراه، هلاکِ حتمی است و انگار ایشان در انتظار آنند. این بدان می‌ماند که به فرد سرکشی بگوئیم: تو فقط می‌خواهی مجازات شوی. یعنی مجازاتْ سرنوشتِ حتمی تو است.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند، براى ایمان مردم به قرآن و مغفرت خواهى آنان از گذشته خویش، تمامى موانع هدایت را برطرف ساخته است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى و یستغفروا ربّهم» ۲- خوددارى مردم از ایمان به قرآن و استغفار به درگاه الهى، به منزله نشستن آنان در انتظار عذاب الهى است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا ... إلاّ أن تأتیهم سنّة الأوّلین» «أن یؤمنوا»در اصل «من أن یؤمنوا» بوده است و «أن تأتیهم»فاعل براى «منع» است، ولى از آن جا که نظم معنابه کلمه اى بستگى دارد که بعد از «إلاّ»در تقدیر باشد،گفته مى شود که «أن تأتیهم» در تقدیر، «انتظار أن تأتیهم» است; یعنى: «ما منع الناس من أن یؤمنوا...إلاّ انتظار أن تأتیهم» و مراد این است که حال این مردم، بسان حال کسى است که در انتظار عذاب نشسته باشد و گرنه مانعى دیگر براى ایمان آنان وجود ندارد. ۳- عدم گرایش مردم به ایمان، با مشاهده هدایت الهى، امرى شگفت و مورد نکوهش خداوند است. « و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى» ۴- استغفار از گذشته خویش، پس از ایمان به رهنمودهاى الهى، لازم و ضرورى است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى و یستغفروا ربّهم» ۵- باور نداشتن رهنمودهاى الهى و استغفار نکردن از لغزش ها، درپى دارنده عذاب الهى است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا ... و یستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتیهم سنّة الأوّلین» ۶- قرآن، کتابى سراسر هدایت است. «و لقد صرّفنا فى هذا القرءان ... و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى» مصداق بارز «الهدى» به قرینه آیه قبل، قرآن است. اطلاق مصدر (الهدى) بر چیزى که هدایت گر است، براى مبالغه در بیان هایت گرى آن است. ۷- ایمان و استغفار، از نشانه هاى هدایت یافتگان است. «أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى و یستغفروا ربّهم» ۸- ایمان و استغفار، مانع نزول عذاب و کیفر الهى است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى و یستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتیهم سنّة الأوّلین» ۹- محرومان از هدایت الهى، مردمى گمراه و گرفتار گناه اند. «إذ جاءهم الهدى و یستغفروا ربّهم» این که مى فرماید: «چرا مردمان، با آمدن هدایت، استغفار نمى کنند؟»، نشان مى دهد که قبل از آمدن هدایت، خواه ناخواه، گرفتار انحراف و گناه بوده اند. ۱۰- استغفار، به درگاه ربوبى، از نشانه هاى ایمان است. «أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى و یستغفروا ربّهم» ۱۱- ربوبیّت و پروردگارى خدا، مقتضى التجاى انسان به درگاه وى براى طلب آمرزش است. «و یستغفروا ربّهم» ۱۲- امتناع انسان، از ایمان على رغم مشاهده و شناخت هدایت، نمودى از روحیه جدال گرى وى است. «و کان الإنسن أکثر شىء جدلاً . و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى» ۱۳- تاریخ گذشتگان، شاهد مردمانى روگردان از ایمان و سرتافته از استغفار بوده است. «إلاّ أن تأتیهم سنّة الأوّلین» «سنة الأولین» - که عذاب را سنتى الهى براى گذشتگان قلمداد کرده است - اشاره به ظهور افراد فراوانى در امت هاى پیشین دارد که مانند کافران و مشرکان عصر بعثت عمل کردند و مجازات شدند. ۱۴- خداوند براساس سنت خویش، کافران دوران هاى پیشین را که از ایمان و استغفار روگردان بودند، به هلاکت رساند. «إلاّ أن تأتیهم سنّة الأوّلین» ۱۵- کیفر دادن حق ناپذیران، سنت دیرپاى الهى است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا ... إلاّ أن تأتیهم سنّة الأوّلین» اضافه «سنة» به «الأولین» اضافه مصدر به مفعول است و مراد، سنت خداوند درباره انسان هاى گذشته است. ۱۶- توجه به تاریخ هلاکت بار کفرپیشگان و سنت هاى جارى الهى، زمینه ساز ایمان به رهنمودهاى الهى و پوزش از لغزش ها است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا ... و یستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتیهم سنّة الأوّلین» ۱۷- عذاب کافران به قرآن، ممکن است انواعى مغایر با عذاب پیشینیان باشد. «أن تأتیهم سنّة الأوّلین أو یأتیهم العذاب قبلاً» چنان چه «قُبُلاً» جمعِ «قبیل» باشد، به معناى انواع و اقسامِ گوناگون است و مراد آیه این مى شود که عذاب این کافران، لزوماً، از همان انواع عذاب پیشینیان نیست، بلکه ممکن است آنان به انواع گوناگون دیگرى از عذاب مبتلا شوند. ۱۸- کافران به قرآن، در خطر عذابى غافل گیرانه و یا عذابى رو در رو و آشکارند. «أن تأتیهم سنّة الأوّلین أو یأتیهم العذاب قبلاً» چنان چه «قُبُلاً» مفرد باشد، به معناى «رؤیت شده» و «روبه رو» است و مراد آیه این مى شود که کافران، چه بسا، به عذابى از نوع عذاب پیشینیان - که به قرینه مقابله با «قُبُلاً» غافل گیرانه بود - کیفر شوند و ممکن است به عذابى آشکار و رویاروى، گرفتار آیند. ۱۹- نزول عذاب بر کفر پیشگان، پس از اتمام حجت است. «و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدى ... أو یأتیهم العذاب قبلاً»
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۰)
  • اتمام حجّت خدا بر مشرکان با تبیین حقایق در قران+۲ آیه
  • تمام شدن حجّت بر انسانها از سوی پیامبران+۳ آیه
  • تنوّع بیانی حقایق دین در قران برای اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان+۲ آیه
  • انسانها، مستحقّ کیفر الهی در صورت حقناپذیری پس از اتمام حجّت پیامبران+۳ آیه
  • انکار کافران در برابر اتمام حجّت خدا، باعث استحقاق انان برای کیفر و عذاب+۱ آیه
  • استغفار بهدرگاه الهی، مایه نجات از عذاب عمومی+۱ آیه
  • لزوم استغفار انسانها از گذشته خویش پس از ایمان به خدا و هدایت شدن
  • لزوم استغفار مشرکان از شرک خود، توام با توبه و بازگشت به خدا+۴ آیه
  • سرزنش ترککنندگان استغفار، از سوی خدا
  • ترک استغفار از عوامل نابودی امّتهای پیشین
  • خداوند، دعوتکننده کافران و مشرکان به ایمان و استغفار
  • ایمان زمینه طلب امرزش از خداوند
  • مشاهده عذاب، زمینهساز و سبب استغفار کافران
  • لجاجت مشرکان و کافران، مانع استغفار انان پیش از عذاب استیصال
  • همه مردم جهان، مخاطبان اموزههای اسلام+۱ آیه
  • کیفر امّتها، دارای سنّت و قانون مشخّص در نظام الهی+۳ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
  • استهزای وعید عذاب الهی، حرام و ناروا+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی استغفار به درگاه او+۱ آیه
  • مجازات و سرکوبی کافران حق ستیز، سنّتی الهی+۳ آیه
  • هلاکت کافران حق ستیز در دورانهای پیشین، از سنّتهای خدا+۲ آیه
  • توجّه به سنّتهای جاری خداوند درباره هلاکت کفرپیشگان، زمینه ساز ایمان به رهنمودهای الهی و طلب امرزش از لغزشها
  • دعوت شدن مشرکان به امرزش خواهی از خدا+۱ آیه
  • گمراهی و محرومیّت از هدایت الهی، موجب گرفتاری به گناه
  • وقوع عذاب، سبب استغفار اکراهی و بی اثر کافران
  • تحقّق عذاب دردناک، سبب ایمان اکراهی و بی تاثیر+۲ آیه
  • کافران به قران، در خطر عذابی غافلگیرانه+۱ آیه
  • استغفار، سبب مصون ماندن از عذابهای الهی+۳ آیه
  • ایمان، عامل مصون ماندن از عذاب الهی+۱ آیه
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۶ آیه
  • استغفار به درگاه الهی از موجبات نجات از عذاب+۱ آیه
  • ایمان به خدا، سبب نجات انسان از عذاب+۱ آیه
  • بیان هرگونه مثل در قران، اتمام حجّتی از سوی خداوند بر انسانها+۱ آیه
  • اتمام حجّت خداوند بر کافران، به وسیله قران+۱ آیه
  • اتمام حجت خداوند بر مشرکان، با تبیین حقایق در قران+۱ آیه
  • لزوم ایمان به قران+۱ آیه
  • انواع عذاب، کیفر کفر به قران+۱ آیه
  • کفر به ایات قران، در پی دارنده عذاب الهی+۱ آیه
  • عذاب اشکار، کیفر کفر به ایات قران+۱ آیه
  • کفر به قران، در پی دارنده عذاب استیصال+۱ آیه
  • کفر اکثر مردم به قران، به رغم تبیین حقایق با مثالهای گوناگون+۲ آیه
  • دعوت از کافران، برای توبه و استغفار به درگاه پروردگار+۲ آیه
  • ایمان به قران، از تکالیف کافران+۲ آیه
  • لجاجت کافران مانع استغفار انان پیش از عذاب استیصال+۲ آیه
  • لجاجت مشرکان، مانع استغفار انان پیش از عذاب استیصال+۱ آیه
  • لجاجت مشرکان، مانع ایمان اوردن انان پیش از عذاب استیصال
  • امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۱ آیه
  • انذار، از روشهای هدایت+۲ آیه
  • بشارت به مردم، از روشهای هدایت انان+۱ آیه
  • شرک، مانع هدایتیافتگی انسان+۱ آیه
واژه‌ها