=== قاموس قرآن ===
علیه السلام از انبیاء بنی اسرائیل، پدر سلیمان، نام مبارکش شانزده بار در کلام اللّه مجید ذکر شده است. و کتابی داشته به نام زبور [نساء:163]، [ انبیاء:105] با ملاحظه این دو آیه میدانیم که زبور کتاب بوده است. احوال او در قرآن مجید به شرح زیر است. 1- او در جوانی از لشگریان طظالوت بود و در میان جنگ فرمانده دشمن را که جالوت نام داشت بکشت. خدا به او پادشاهی و حکمت داد و از آنچه میخواست به وی تعلیم کرد [بقره:251]. 2- به هنگام ذکر خدا کوهها و پرندگان با او هم آواز میشدند که در «اوب» گذشت و خدا آهن را بر او نرم کرد و دستور داد که از آهن زرههای وسیع بسازد و حلقهزره را با اندازه و یک شکل گرداند و عمل صالح بکند که خدا به عمل مردم آگاه است. [سباء:10] 3( خدا او را در حکومت و قضاوت در زمین خلیفه و جانشین خویش کرد که در «خلف» گذشت و دستور داد که در میان مردم به حق قضاوت کند و تابع هوای نفس نشود. [ص:26]. 4- او بنده خدا و علم و جنگ نیرومند بود و به خدا بیشتر متوجّه میشد و به درگاهش مینالید، خدا کوهها و پرندگان را مسخّر کرد که در تسبیح با او هم آواز شوند و پادشاهی او را محکم گردانید و به او حکمت و فصل خطاب عطا نمود. [ص:17-20] 5- خداوند کتابی به نام زبور به او داده بود که در ابتدا نقل کردیم . 6- کفّار بنی اسرائیل به زبان او و عیسی بن مریم لعنت شدند که نا فرمانی کرده و طغیان میورزیدند [مائده:78]. 7- او از افضل انبیاء بود و صاحب کتاب بود [اسراء:55]. 8- دو واقعه در قرآن مجید یکی درباره او و سلیمان، دیگری درباره خود او آمده که ذیلا بررسی میکنیم. 1- [انبیاء:78-80]. نفش به قول طبرسی آن است که گوسفند و شتر در شب وارد زرعی شوند و در آن بدون چوپان بچرند، که گوسفندان گروهی شب هنگام در زرع دیگران چریدند. از آیه شریفه بدست میآید که این واقعیّت در یک واقعه بوده و المیزان احتمال داده که سلیمان به جکم مشاور داود وارد قضاوت میشده و گرنه حکم از آن داوود بود و شاید مشاوره از آن جهت بود که زمینه خلاففت و جانشینی سلیمان فراهم گردد و از فقیه از جمیل بن درّاج از زراره از حضرت باقر علیه السلام نقل کرده که فرموده... : هر دو حکم نکردند بلکه مناظره و بتادل نظر میکردند که سلیمان آن را فهمید. در روایات شیعه و اهل سنت آمده که داود حکم کرد گوسفندان از آن صاحب زرع باشد ولی سلیمان حکم کرد که خسارت در آن سال از شیر و پشم و نتایج گوسفندان پرداخت گردد. نگارنده فکر میکنم که هر دو درباره حکم مشاوره میکرده و داود رأی داده که گوسفندان یا بعضی از آنها در عوض خسارت داده شوند ولی سلیمان رأی داده که از منافع آنها مستهلک گردد و داود نیز ر؟ی او را پسندیده و حکم کرده است. و صلاح در این بوده که حکم مطابق رأی سلیمان باشد زیرا در آن صورت زرع خسارت خویش را میگرفت و هم گوسفندان در دست صاحبان خود میماندند. در تفسیر صافی و المیزان از تفسیر قمی از امام صادق علیه السلام نقل شده که خلاصه آن چنین است حکم داود نیز مثل سلیمان بود و فقط خواست به بنی اسرائیل بفهماند که سلیمان وصّی و جانشین اوست و در حکم اختلاف نکردند و اگر اختلاف میکردند میفرمودند: «وَ کُنّا لِحُکْمِها شاهِدینَ». از روایت بدست میآید که معنی آیه آن است: داود و سلیمان درباره حرث حکم میکردند و داود حکم را میدانست. خداوند آن را به سلیمان نیز فهماند تا بنی اسرائیل بدانند که او وصیّ داود است. واقعه دوّم [ص:21-26]. یعنی: آیا خبر و داستان خصومت که اهل دعوی بر غرفه داود بالا رفتند به تو رفتند به تو رسیده است؟ چون بر داود وارد شدند از ایشان بترسید، گفتند: مترس دو صاحب دعواست که بعضی از ما بر بعضی تجاوز کرده میان ما حکم کن و جور مکن و ما را به راه راست رهبری کن. این برادر من است نود و نه میش دارد، من فقط یک میش دارم میگوید، آن را به من ده و کفیلم گردان و در گفتار بر من غلبه کرده. داود گفت: حقّا که در خواستن میش تو که بر میشهای خود ضمیمه کند با تو ستم کرده است و بسیاری از شریکان به همدیگر ستم میکنند مگر آنانکه ایمان آورده و اعمال صالحه انجام دادهاند و آنها کم اند، داود بدانست که امتحانش کردهایم، از پروردگار خویش آمرزش خواست. و به رکوع افتاد و برگشت . این حادثه را بر او بخشیدیم و برای او نزد ما تقرّب و بازگشت خوبی هست. ای داود ما تو را در زمین جانشین کردیم میان مردم به حقّ داوری کن. از این آیات چند مطلب بدست میآید. 1- اهل مخامصه دو نفر بودهاند ولی چند نیز با آنها آمدهاند زیرا «تَسَوَّ روا» و «دَخَلُوا» جمع اند و هیچ مانعی ندارد که آنها چند نفر را همراه آورده باشند. 2- اهل دعوی بر غرفه دارد بالا رفته و از محل معمولی وارد نشدهاند و داود از آن وضع به هراس افتاده است. میشود گفت که در بانان اجازه ورود نداهاند و یا موقع ورود دیگران به محضر او نبوده و در بسته بود و اهل دعوی چارهای نداشتهاند جز آن که از دیوار بالا بروند و اگر محراب به معنی معبد باشد، این احتمال قوی میشود که وقت عبادت و مناجات داود بوده نه وقت پذیرائی. در قصص قرآن نوشته محمد احمد جادالمولی ترجمه آقای سید محمد باقر موسوی در جمله «تَسَوَّرُوا الْمِحرابَ» دو احتمال داده یکی آن که از دیوار بالا رفتند و دیگری آن که در اطراف داود چوی دیوار حلقه زدند یعنی حلقه زدند گوئی در اطراف داود در محراب دیواری تشکیل دادهاند. در این صورت ترس داود ظاهراً از بی موقع وارد شدن آنهاست. 3- ظاهر آن است که اهل دعوی مردم عادی بودهاند نه ملک یکی از بزرگان فرماید: اکثر مفسّران به پیروی از روایات گفتهاند اهل دعوی که بر داود وارد شدند چند نفر ملک بودهاند خدا آنها را فرستاد و خواست داود را امتحان کند... بعد فرمود: خصوصیات قصّه مثل بالا رفتن بر دیوار و ورود غیر عادی که او را ترساندند، و کذا توجّه داود که این امتحان خدائی است نه قضیه عادی و سپس فرمود: میان مردم به حق داوری کن و پیرو هوای نفس مباش و ظهورش در آن است که خدا امتحانش کرده تا او را در خلافت و قضاوت محکم و متوجّه کند. همه اینها مؤیّداند که وارد شدگان ملک بوده و به صورت بشر در آمدهاند، علی هذا قصّه تمثّل است که چند نفر ملک در صورت اهل دعوی ممثّل شده و قضاوت خواستهاند و حکم داود که گفت: «لَقَدْ ظَلَمَکَ...» اگر حکم منجّز باشد حکمی است در ظرف تمثّل مثل آن که آنها را در خواب دیده و آن حکم را کرده است و معلوم است که در ظرف تمثّل تکلیف نیست مانند عالم رؤیا، تکلیف فقط در عالم شهود و مادّه است و در عالم شهود واقعهای اتفاق نیافتاده و نه در آن اهل خصومت و میش و میشها بوده است. آنگاه خطای داود را مثل خطای آدم در تکلیف دانسته است. ناگفته نماند در جواب این مطلب میشود گفت: چرا ملکها آن طور وارد شده و پیامبر خدا را ترساندهاند؟! و چرا قضیّه میش و میشها را جعل کردهاند در حالی که واقعیّت نداشته آیا آن یک دروغ حسابی نبود؟!! آیا خدا نمیتوانست آن حضرت را با وضع دیگری که در نظر شنونده طبیعی باشد امتحان کند؟. اگر روایات متواتر و قطعی داشته باشیم که اهل دعوی ملک بودهاند ناچار قبول میکنیم و گرنه حمل بر معنای عادی از هر چیز بهتر است و روایات متواتر از کجا میتوان یافت در تفسیر برهان فقط دو روایت در این باره آمده است آن هم لازم است در اسنادش دقّت و تحقیق شود. وانگهی مطلب را مثل قضیّه آدم دانستن و به خواب تشبیه کردن و نظیر قضاوت در خواب دانستن و... به نظر نگارنده بسیار ضعیف است و قضیّه را از مسیر اصلی منحرف میکند. و ظاهر آیات با آن سازگار نیست و همان نیکوست که آیات را در ظهور اوّلی بگذاریم که قبلاً گفته شد. 4- اشکال مسئله در آن است که حضرت داود بی آنکه به سخن مدّعی علیه گوش بدهد و از او توضیح بخواهد و یا از مدّعی شاهد بطلبد فوری قضاوت کرده و گفته «لَقَدْ ظَلَمَکَ بِسُؤْالِ نَعْجَتِکَ اَلی نَعْجَتِکَ اِلی نِعاجِهِ» و چون پیامبران معصوماند چنین کاری از داود سر نمیزد پس آنها ملک بوده و قضاوت امتحانی و در عالم تمثّل ملک بوده است. ولی اینکه حضرت داود در سخن گفتن بدون تحقیق از مدّعی، عجله کرد حتمی است و بدنبال آن استغفار کرد و رکوع نمود و به خدا برگشت و دانست که این واقعه و سخن گفتن به صورت امتحان در آمد در اینها نیز نباید تردید کرد. امّا آیات نمیگوید که او قضاوت ناحق کرد و اهل دعوی پس از قضاوت او براه خود رفتند بلکه فقط گفت: برادرت با تو ستم کرده است و شاید بعد از گفتن این سخن که در حال تأثر گفته فوراً متوجّه شده و استغفاره کرده و آن وقت شروع به نحقیق نموده و قضاوت به حق کرده است. و دانسته که آن عجله یک امتحانی بود که پیش آمد و فوراً آنرا با استغفار جبران نموده است این عجله در سخن گفتن چندان مهم نیست مخصوصاً آنگاه که امتحان خدائی در بین بوده باشد نظیر این کار را در حالات حضرت موسی «علیه السلام» در قرآن کریم میخوانیم: [اعراف:150-151] آیه صریح است در اینکه موسی از موی سر برادرش گرفت و او را به سوی خود میکشید به گمان این که در کار خویش کوتاهی کرده تا جریان گوساله پیش آمده است چنان که در سوره طه آمده که هارون گفت: «چه چیز تو را مانع شد آنگاه که دیدی گمراه شدند از من پیروی کنی آیا مخافت فرمان من کردی؟ هارون گفت... ترسیدم که بگوئی میان بنی اسرائیل اختلاف افکندی و قول مرا رعایت ننمودی» در آیه فوق نیز گفت: پسر مادرم قوم مرا ضعیف کردند و نزدیک بود بکشندم مرا در ردیف ستمگران قرار مده. موسی پس از شنیدن عذر هارون گفت: پروردگارا مرا و برادرم را ببخش و برحمت خویش داخل کن. تو ارحم الراحمینی. موضوع استغفار نشان میدهد که عجلهای در کار بوده و موسی متوجّه شده که نمیبایست عجله نماید لذا آن را جبران کرده است در المیزان ذیل این آیه فرموده: ظاهر سیاق آیه و آن چه در سوره طه است نشان میدهد که موسی بر هارون نیز خشم گرفته به گمان آن که در جریان گوساله و منع بنی اسرائیل و در این فکر که مقتومت صلاح نیست کوتاهی کرده است. این مقدار اختلاف سلیقه و کار میان دو پیغمبر معصوم دلیلی بر منع آن نیست عصمت فقط در احکام خدائی است نه در سلیقهها و راهها زندگی. هکذا گرفتن موسی موی سر هارون را... تأذیب در امر ارشادی است نه عقوبت در امر مواوی هر چند حق با هارون بود و لذا چون هارون مطلب را گفت موسی او را معذور داشت و گفت «رَبِّ اغْفِرْلی و لِاَخی الخ». نگارنده گوید: چه مانعی دارد جریان داود را نیز مانند جریان موسی بدانیم که عجله در سخن گفتن ارد بعد استغفار نمودو بعید نیست که گفته شود عجله داود در اثر فزعی بود که از ورود خصم پیش آمده و گرنه عجله نمیکرد و شاید در نقل «فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالوا لا تَخَفْ» خدا خواسته است علّت عجله داود را روشن فرماید و اینگونه استغفارها در کلمات انبیاء عظام یافت میشود در حالات حضرت ابراهیم علیه السلام آمده [شعراء:82]. توجّه طبرسی در مجمع میگوید: گفتهاند داود بسیار نماز میخواند گفت: خدایا ابراهیم را بر من فضیلت داده و او را خلیل خویش گرفتهای هکذا م.سی را که با او سخن گفتهای، ندا آمد ما آنها را امتحان کردهایم به چیزیکه تو را امتحان کردهایم به چیزیکه تو را امتحان ننمودیم اگر بخواهی امتحانت کنم گفت امتحانم فرما. داود روزی در محراب خود بود که کبوتری در آن افتاد، داود خواست آن را بگیرد، پرید بر وزنه محراب، داود در دنبال آن بر وزنه رفت، از آنجا نگاه کرد دید زن اوریا پسر حیّان غسل میکند به او عشق ورزید خواست تزویجش کند، اوریا را به دنبال بعضی از لشگریان فرستاد و گفت که در پیش تابوت سکینه باشد. اوریا کشته شد و چون عدّه وفات منقضی گردید داود زن او را گرفت و با او هم بستر شد و از او سلیمان به دنیا آمد. داود روزی در محراب مشغ.ل خواندن ذکر بو دید دو نفر وارد شدند و طرح دعوای میش و میشها را کردند داود گفت: او با تو ستم کرده است... یکی از آن دو به دیگری نگاه کرد و خندید داود بدانست که آن دو ملک اند و خدا به شکل دو خصم فرستاده تا درباره گناهش مغلوبش کنند داود توبه کرد و آنقدر گریست که از اشک چشمش علف روئید. نگارنده گوید: به نظر میآید منظور از این جریان آن بود که: داود تو با اینهمه زنها که داری چرا زن اوریا را هم گرفتی و او را بکشتن دادی؟ میشها به جای زنان داود و میش به جای زن اوریاست. طبرسی پس از نقل این قضیّه فرموده: این سخن بی شکّ فاسد و ناصحیح است این عمل بر خلاف عدالت است چطور رواست پیامبران خدا که امناء وحی و سفراء خدا بین خلق و خدایند در صفت کسی باشند که، شهادتش مورد قبول نیست و در وصفی باشند که شنیدنش تنفّر آور است انبیاء اللّه از آن پاک اند از امیر المؤمنین علیه السلام روایت شده که فرمود: اگر مردی پیش من آید و بگوید: داود زن اوریا را بزنی گرفت. او را دو حدّ خواهم زد یکی حدّ برای نبوّت که به پیامبر خدا چنین نسبت داده و دیگری حدّ برای اسلام. نا گفته نماند اصل افسانه در تورات است و در کتاب دوّم سموئیل باب یازدهم و دوازدهم این افسانه به قدری شرم آور نقل شده که سبب حیرت هر بیننده است یا للعجب نویسنده تورات به پیامبران خدا با چه نظری مینگریسته است. آنچه در تورات آمده کار یمنفر ستمگر عیّاش است. نه کار یک پیغمبر، در بند 4و5 باب یازدهم آن کتاب میگوید: داود به محض دیدن زن اوریا کسانی فرستاد او را گرفته و آوردند، داود بلا فاصله با او همبستر شد و زن حامله گردیدو حمل خود را با اطلاع داود رسانید (العیاذباللّه). هاکس آمریکائی در قاموس خود ذیل کلمه داود میگوید: به گناهان قبیح افتاد مثل دیگران در آن زمان زنان متعدّد میداشت... گناهان او در ماجرای اوریا و بت شبع بسیار قوی بود. رجوع شود به کلمه «تورات» در این کتاب. راستی اگر قرآن مجید نبود قدس و پاکی پیامبران را از کجا بدست میآوردیم. قرآن حامی پیامبران خدا و حافظ نام پاک آنهاست اوّل این فصل را مطالعه کنید آنگاه فرق قرآن و تورات را به نظر آورید گر چه این مقایسه از ساحت قرآن به دور است ببین تفاوت ره... در صافی بعد از نقل حدیث علی علیه السلام درباره دو حدّ زدن می گوید:روایت شده که آنحضرت فرمود: هر که حدیث شده که آنحضرت فرمود: هر که حدیث داود را آنطور که داستانسرایان میگویند، بگوید صدو شصت تازیانه به او خواهم زد. مجلسی رحمة اللّه در بحار ج 14 ص 29 طبع جدید از رید شحّام از امام صادق علیه السلام نقل میکند که فرمود: اگر کسی را بگیرم که میگوید داود دست خود را بر آن زن نهاد، او را دو حدّ میزنم یکی برای تهمت به پیامبران خدا و دیگری برای نسبتیکه به او داده. سپس فرموده اهل سنت نظیر این سخن را از امیر المؤمنین علیه السلام نقل کردهاند .
[152] سپس به فرمان خدا، آنها سپاه دشمن را به هزیمت واداشتند. و «داوود» (نوجوان نیرومند و شجاعی که در لشکر «طالوت» بود)، «جالوت» را کشت؛ و خداوند، حکومت و دانش را به او بخشید؛ و از آنچه میخواست به او تعلیم داد. و اگر خداوند، بعضی از مردم را به وسیله بعضی دیگر دفع نمیکرد، زمین را فساد فرامیگرفت، ولی خداوند نسبت به جهانیان، لطف و احسان دارد.
ما به تو وحی فرستادیم؛ همان گونه که به نوح و پیامبران بعد از او وحی فرستادیم؛ و (نیز) به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط [= بنی اسرائیل] و عیسی و ایّوب و یونس و هارون و سلیمان وحی نمودیم؛ و به داوود زبور دادیم.
و اسحاق و یعقوب را به او [= ابراهیم] بخشیدیم؛ و هر دو را هدایت کردیم؛ و نوح را (نیز) پیش از آن هدایت نمودیم؛ و از فرزندان او، داوود و سلیمان و ایّوب و یوسف و موسی و هارون را (هدایت کردیم)؛ اینگونه نیکوکاران را پاداش میدهیم!
پروردگار تو، از حال همه کسانی که در آسمانها و زمین هستند، آگاهتر است؛ و (اگر تو را بر دیگران برتری دادیم، بخاطر شایستگی توست،) ما بعضی از پیامبران را بر بعضی دیگر برتری دادیم؛ و به داوود، زبور بخشیدیم.
و داوود و سلیمان را (به خاطر بیاور) هنگامی که درباره کشتزاری که گوسفندان بی شبان قوم، شبانگاه در آن چریده (و آن را تباه کرده) بودند، داوری میکردند؛ و ما بر حکم آنان شاهد بودیم.
ما (حکم واقعی) آن را به سلیمان فهماندیم؛ و به هر یک از آنان (شایستگی) داوری، و علم فراوانی دادیم؛ و کوهها و پرندگان را با داوود مسخّر ساختیم، که (همراه او) تسبیح (خدا) میگفتند؛ و ما این کار را انجام دادیم!
و ما به داوود از سوی خود فضیلتی بزرگ بخشیدیم؛ (ما به کوهها و پرندگان گفتیم:) ای کوهها و ای پرندگان! با او همآواز شوید و همراه او تسبیح خدا گویید! و آهن را برای او نرم کردیم.
آنها هر چه سلیمان میخواست برایش درست میکردند: معبدها، تمثالها، ظروف بزرگ غذا همانند حوضها، و دیگهای ثابت (که از بزرگی قابل حمل و نقل نبود؛ و به آنان گفتیم:) ای آل داوود! شکر (این همه نعمت را) بجا آورید؛ ولی عده کمی از بندگان من شکرگزارند!
در آن هنگام که (بیمقدمه) بر او وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: «نترس، دو نفر شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده؛ اکنون در میان ما بحق داوری کن و ستم روا مدار و ما را به راه راست هدایت کن!
(داوود) گفت: «مسلّماً او با درخواست یک میش تو برای افزودن آن به میشهایش، بر تو ستم نموده؛ و بسیاری از شریکان (و دوستان) به یکدیگر ستم میکنند، مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند؛ امّا عدّه آنان کم است!» داوود دانست که ما او را (با این ماجرا) آزمودهایم، از این رو از پروردگارش طلب آمرزش نمود و به سجده افتاد و توبه کرد.
ای داوود! ما تو را خلیفه و (نماینده خود) در زمین قرار دادیم؛ پس در میان مردم بحق داوری کن، و از هوای نفس پیروی مکن که تو را از راه خدا منحرف سازد؛ کسانی که از راه خدا گمراه شوند، عذاب شدیدی بخاطر فراموش کردن روز حساب دارند!