سوره ص، آیه ۱۷ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۴
اصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَ اذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُدَ ذَا الْأَيْدِ إِنَّهُ أَوَّابٌ
در برابر آنچه میگویند شکیبا باش، و به خاطر بیاور بنده ما داوود صاحب قدرت را، که او بسیار توبهکننده بود!
معنی کلمات و عبارات
«الأیْدِ»: قدرت و قوّت. «ذَالأَیْدِ»: دارای سلطه و قدرت. مراد قدرت جسمانی، و توانائی انجام طاعت و عبادت، و سلطه کامل در سیاستمداری و مملکتداری است. «أَوَّابٌ»: کسی که بسیار به خدا پناه ببرد و برگردد. کسی که از آنچه خدا از آن خوشش نمیآید دست بکشد و به سوی آنچه خدا از آن خوشش میآید برگردد (نگا: اسراء / ).
نکات آیه
۱ - پیامبراسلام(ص)، مأمور به صبر و شکیبایى در برابر استهزا، گفتار مغرضانه و تبلیغات سوء سران کفر و شرک «اصبر على ما یقولون»
۲ - استهزا، گفتار مغرضانه و تبلیغات سوء علیه اسلام و پیامبر(ص)، کار همیشگى و روش سران کفر و شرک «اصبر على ما یقولون»
آمدن فعل «یقولون» به صورت فعل مضارع، دلالت بر استمرار این گفتار دارد.
۳ - استهزا و تبلیغات سوء و مغرضانه سران کفر و شرک علیه اسلام، بسیار شدید و موجب دل آزردگى پیامبر(ص) بود. «اصبر على ما یقولون»
از این که پیامبر(ص) به صبر و شکیبایى توصیه شده است - با آن که آن حضرت شخصیتى بزرگ و داراى سعه صدر بود - مى توان برداشت یاد شده را به دست آورد.
۴ - توصیه خداوند به پیامبراسلام مبنى بر یادآورى سرگذشت داوود پیامبر، در دوران سخت رسالت خود «واذکر عبدنا داود»
۵ - داوود(ع)، مظهر صبر و مقاومت و الگوى صابران و بردباران تاریخ «واذکر عبدنا داود»
توصیه شدن پیامبراسلام(ص) به یادآورى سرگذشت حضرت داوود(ع)، مى تواند گویاى برداشت یاد شده باشد.
۶ - آشنایى قبلى پیامبراسلام(ص) از سرگذشت حضرت داوود(ع) «و اذکر عبدنا داود»
برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که لازمه یادکرد، آشنایى است.
۷ - داوود(ع)، بنده خالص و ارجمند خدا «عبدنا داود»
از اضافه «عبد» به ضمیر «نا» (اللّه) - که اضافه تشریفیه و مفید تکریم است - برداشت یاد شده به دست مى آید.
۸ - داوود(ع)، شخصیتى نیرومند و پرتوان «و اذکر عبدنا داود ذاالأید»
«أید» به معناى قوت و شدت است و «ذاالأید»; یعنى، صاحب قدرت و نیرومند.
۹ - عبودیت و بندگى خالصانه خدا، زمینه ساز قدرت و توانمندى انسان است. «و اذکر عبدنا داود ذاالأید»
از تقدم وصف عبودیت (عبدنا) بر نیرومندى (ذاالأید) برداشت یاد شده استفاده مى شود.
۱۰ - داوود(ع)، در همه امور زندگى به خدا روى مى آورد و همواره او را مرجع خود مى دانست. «إنّه أوّاب»
«أوّاب» (از ماده «اَوْبَ») صیغه مبالغه و به معناى «رجوع» است; یعنى، داوود(ع) بسیار مراجعه کننده به خدا و متوجه او بود.
۱۱ - به یاد آوردن بندگان خالص، شکیبا، نیرومند و پرمراجعه به خداوند، سازنده و درس آموز است. «اصبر ... و اذکر عبدنا داود ذاالأید إنّه أوّاب»
۱۲ - رجوع و توجه همواره داوود(ع) به خداوند در زندگى، موجب قدرت و توانمندى او شد. «داود ذاالأید إنّه أوّاب»
برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که جمله «إنّه أوّاب» در مقام تعلیل براى «ذاالأید» است; یعنى، چون داوود(ع) بسیار متوجه خدا و پرمراجعه به او بود، صاحب قدرت و توانمند بود.
۱۳ - توجه بسیار به خدا و مراجعه همیشگى به او در زندگى، موجب قدرت و توانمندى انسان «داود ذاالأید إنّه أوّاب»
روایات
۱۴ - «عن أبى جعفر(ع) قال: الید فى کلام العرب القوّة و النعمة قال (اللّه عزّوجلّ): «واذکر عبدنا داود ذاالأید»...; [منبع: توحید صدوق، ص ۱۵۳، ح ۱; نورالثقلین، ج ۴- ، ص ۴۴۴، ح ۱۰.] از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: «ید» در کلام عرب همان قوت و نعمت است... . [خداوند عزّوجل] فرمود: «واذکر عبدنا داود ذاالأید»...».