سوره نمل(النمل)، آیه ۱۵ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۷۸
وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَىٰ كَثِيرٍ مِّنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ
و ما به داوود و سلیمان، دانشی عظیم دادیم؛ و آنان گفتند: «ستایش از آن خداوندی است که ما را بر بسیاری از بندگان مؤمنش برتری بخشید.»
معنی کلمات و عبارات
«عِلْماً»: دانش عظیم و فراوان. تنکیر برای تعظیم است. «فَضَّلْنَا ...»: در این آیه، یکی از نعمتهای مهمّ الهی که دانش است، معیار برتری دانسته شده است. چرا که هر قدرتی و هر ارزشی از علم سرچشمه میگیرد. در آیات بالا میبینیم که نعمت مایه غرور فرعون و فرعونیان و قوم عاد گشته است، ولی این آیه میرساند که مؤمنانِ چون سلیمان و داود، نعمت بر شکر و طاعتشان افزوده است.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - اعطاى علم و دانشى عظیم و ویژه از سوى خدا به داوود و سلیمان(ع) «و لقد ءاتینا داود و سلیمن علمًا»
آمدن تعبیر «علماً» به صورت نکره، بیانگر عظمت و ویژگى دانشى است که به داوود و سلیمان داده شده بود.
۲ - حمد و ستایش داوود و سلیمان به درگاه خدا به خاطر برخوردارى از عنایت ویژه او «و لقد ءاتینا داود و سلیمن علمًا و قالا الحمد للّه»
۳ - لزوم حمد و ستایش به درگاه خدا، در مقابل برخوردارى از نعمت علم و دانش «و لقد ءاتینا داود و سلیمن علمًا و قالا الحمد للّه»
۴ - همه ستایش ها، مخصوص خداوند است. «و قالا الحمد للّه»
«ال» در «الحمدللّه» جنسیه است و افاده استغراق مى کند; یعنى، «کلّ حمد للّه».
۵ - خدا، سرچشمه همه خوبى ها و زیبایى ها است. «و قالا الحمد للّه»
ستایش، همواره در برابر کمال ها و زیبایى ها واقع مى شود و به مقتضاى «الحمد للّه» که هر ستایشى را مخصوص خدا قرار داده، استفاده مى شود که هر خوبى و حسن از آن او و او سرچشمه همه آنها است.
۶ - علم، فضیلتى راستین در بینش مردان الهى «و لقد ءاتینا داود و سلیمن علمًا و قالا الحمد للّه الذى فضّلنا»
۷ - اذعان داوود و سلیمان(ع) به وجود کسانى عالم تر و برتر از ایشان در میان بندگان مؤمن خدا «و قالا الحمد للّه الذى فضّلنا على کثیر من عباده المؤمنین»
۸ - مغرور نشدن مردان الهى به علم و کمالات خود و احتمال وجود کسانى برتراز ایشان در میان بندگان مؤمن خدا «و قالا الحمد للّه الذى فضّلنا على کثیر من عباده المؤمنین»
۹ - علم و آگاهى فزون تر، از ملاک هاى برترى مؤمنان بر یکدیگر «و قالا الحمد للّه الذى فضّلنا على کثیر من عباده المؤمنین»
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۵۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۵–۱۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۵
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اقرار داوداقرار سلیمانحمد داودحمد سلیمانخضوع اولیاءاللهعلم بندگان خداعلم اولیاءاللهمنشأ علم داودمنشأ علم سلیمانبینش اولیاءاللهعلم مؤمنانفضایل اولیاءاللهنعمت علمآثار نعمتفضایل بندگان خدامنشأ زیباییزمینه حمد خداارزش علممنشأ خیرحمد خدانقش خدافضایل مؤمنانملاک ارزشهامشمولان لطف خداعطایای خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
- برخورداری پدر و مادر سلیمان(علیه السلام)، از نعمتهای ویژه الهی+۲ آیه
- لزوم اختصاص همه حمدها به خداوند+۶ آیه
- شایسته بودن حمد خدا، در برابر عطایا و الطاف او+۵ آیه
- برشمردن و به زبان اوردن نعمتها، از اداب حمد و ستایش خداوند+۵ آیه
- اختصاص همه حمدها و ستایشها به خداوند+۶ آیه
- برتری دادن داود و سلیمان(علیهما السلام) به وسیله علم بر بسیاری از بندگان، از سوی خدا، ملاک انحصار حمد به او، از دیدگاه ایشان
- برتری دادن داود و سلیمان(علیهما السلام) به وسیله علم بر بسیاری از بندگان، به فرمان خدا، ملاک انحصار حمد به او، از دیدگاه ایشان
- حمد و ستایش داود(علیه السلام) به درگاه خداوند، به دلیل برتری یافتن بر بسیاری از بندگان مؤمن
- حمد و ستایش سلیمان(علیه السلام) به درگاه خداوند، به علّت برتری یافتن بر بسیاری از بندگان مؤمن، با حمایت خداوند
- عطا شدن مقام علم به داود(علیه السلام)، از طرف خداوند+۲ آیه
- عطا شدن مقام علم به سلیمان(علیه السلام)، از سوی خدا+۲ آیه
- تفاوت انسانها، در برخورداری از فضل خدا+۲ آیه
- تفضّلات الهی، مقتضی شکر و سپاس بندگان+۱۰ آیه
- خداوند، عطاکننده فضل به داود(علیه السلام)+۳ آیه
- سلیمان(علیه السلام)، از مشمولان فضل خدا+۱ آیه
- خضوع سلیمان(علیه السلام) و مغرور نشدن وی به علم و کمالات خویش و احتمال وجود افرادی برتر از وی، در میان بندگان مؤمن خدا
- اقرار داود(علیه السلام) به وجود کسانی عالم تر از ایشان، در میان بندگان مؤمن خدا
- اعطای فضیلت و برتری خداوند به داود(علیه السلام)+۲ آیه
- اعتقاد داود(علیه السلام)، به عطیه الهی بودنِ برتری وی بر بسیاری از مؤمنان
- برتری داود(علیه السلام)، بر بسیاری از بندگان مؤمن
- حمد داود(علیه السلام) به درگاه خداوند برای عطای علم و برتری بخشیدن وی بر بسیاری از مؤمنان
- برخورداری داود(علیه السلام)، از علم و دانش اعطایی خداوند+۴ آیه
- اعطای علم و دانش ویژه به داود(علیه السلام)، از سوی خداوند+۲ آیه
- فهم زبان پرندگان، موهبتی الهی به داود(علیه السلام)+۱ آیه
- فهم زبان پرندگان، موهبتی برتر نسبت به سایر امکانات، در نظر داود(علیه السلام)+۱ آیه
- سلیمان(علیه السلام)، دعوت کننده حکومت سبا به تسلیم در برابر خود+۱ آیه
- اعطای فضیلت و برتری سلیمان(علیه السلام) بر جهانیان از سوی خدا+۱ آیه
- حمد و ستایش سلیمان(علیه السلام) به درگاه خدا، به سبب برخورداری از عنایت ویژه او
- شکرگزاری سلیمان(علیه السلام) به درگاه خدا، در مقابل تفضّلات الهی+۲ آیه
- عبودیّت و بندگی خدا، مقام و شرفی والا برای سلیمان(علیه السلام)+۲ آیه
- برخورداری سلیمان(علیه السلام) از علم قضاوت+۲ آیه
- بهره مندی سلیمان(علیه السلام)، از مواهب و نعمتهای خداوند+۶ آیه
- حمد و ستایش خدا، راهی برای سپاسگزاری از نعمتهای او+۵ آیه
- بهره مندی از علم، نعمتی شایسته شکرگزاری در برابر خدا+۵ آیه
- بهره مندی از فضل الهی، موجب شکرگزاری به درگاه خداوند+۱۰ آیه
- شکرگزاری داود(علیه السلام) به درگاه ربوبی+۱ آیه
- شکرگزاری سلیمان(علیه السلام)، در برابر نعمتهای الهی+۲ آیه
- حمد و ستایش داود و سلیمان(علیهما السلام) از خداوند، در پی برخورداری از نعمت علم و دانش
- داود(علیه السلام) برخوردار از علمی ویژه و اعطایی از ناحیه خداوند+۳ آیه
- حمد و ستایش خداوند از سوی داود(علیه السلام) به سبب برخورداری از علم لدنّی
- علم اعطایی خداوند به داود(علیه السلام)، باعث برتری او بر بسیاری از بندگان مؤمن
- خداوند، عطاکننده علمی ویژه به سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- علم، نعمتی بزرگ و شایسته شکر و سپاس+۴ آیه
- تفاوت انسانها، در برخورداری از فضل خدا+۲ آیه
- تفضّلات الهی، مقتضی شکر و سپاس بندگان+۱۰ آیه
- خداوند، عطاکننده فضل به داود(علیه السلام)+۳ آیه
- سلیمان(علیه السلام)، از مشمولان فضل خدا+۱ آیه
- برخورداری داود(علیه السلام) از قدرت علمی فوق العاده، به فرمان خداوند
- برخورداری سلیمان(علیه السلام) از قدرت علمی فوق العاده+۳ آیه
- بهره مند شدن از قدرت و مکنت، از نعمتهای بزرگ الهی+۳ آیه
- شکر نعمتهای الهی، از عوامل مدح و ستایش+۲ آیه
- برخورداری از نعمت الهی، از عوامل مدح+۱ آیه
- تمجید خداوند از سلیمان علیه السلام با بیان سپاس گزاری از نعمتهای الهی عطا شده به وی+۲ آیه
- اگاهی داود و سلیمان علیهما السلام به زبان پرندگان، معجزهای الهی برای انان+۱ آیه
- مُفَضِّل/ اسماوصفات+۲ آیه
- مُؤتی/ اسماوصفات+۳ آیه
- برتری داود علیه السلام بر بسیاری از بندگان مؤمن خداوند
- برتری سلیمان علیه السلام، بر بسیاری از بندگان مؤمن خداوند
- سلیمان علیه السلام، برخوردار از نعمتها و مواهب گسترده الهی+۵ آیه
- بهرهمندی سلیمان علیه السلام از نعمت علم ویژه الهی+۱ آیه
- برخورداری سلیمان علیه السلام، از نعمت و فضل الهی، شایسته شکر و سپاس از سوی وی+۱ آیه
- علم، از نعمتهای الهی و مقتضی شکرگزاری به درگاه خداوند+۱ آیه
- فضل خدا بر انسانها، از نعمتهای مقتضی شکرگزاری در برابر او+۱۰ آیه