سوره نمل(النمل)، آیه ۱۶ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۷۸
وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ
و سلیمان وارث داوود شد، و گفت: «ای مردم! زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده، و از هر چیز به ما عطا گردیده؛ این فضیلت آشکاری است.»
معنی کلمات و عبارات
«مَنطِق»: سخن. گفتار. مصدر میمی و به معنی نطق است. این آیه اشاره به نطق پرندگان دارد و آیات دیگر نیز مؤیّد این مطلب است که حیوانات و از جمله پرندگان با یکدیگر سخن میگویند (نگا: انعام / ، نمل / و ). «مِن کُلِّ شَیْءٍ»: مراد همه چیزهائی است که برای حکومت آنان و خلیفهگری انسان لازم باشد.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - سلیمان، وارث مقام، امکانات و دارایى هاى داوود «و ورث سلیمن داود»
با توجه به آیه قبل (ما داوود و سلیمان را به نحو یکسان از علم ویژه برخوردار کردیم) باید اذعان کرد که مراد از «ورث سلیمان داود» چیزى از قبیل علم موهبتى نیست. علاوه بر این، علوم موهبتى همانند نبوت - برخلاف علوم اکتسابى - اصولاً قابل انتقال نیست.
۲ - وجود ارث میان پیامبران و فرزندانشان «و ورث سلیمن داود»
۳ - آگاهى داوود و سلیمان(ع) به زبان پرندگان «و قال یأیّها الناس علّمنا منطق الطیر»
۴ - پرندگان، داراى نطق و گفتارى خاص «علّمنا منطق الطیر»
۵ - آگاهى به گفتار پرندگان، موهبتى الهى به داوود و سلیمان «و لقد ءاتینا داود و سلیمن علمًا ... و قال یأیّها الناس علّمنا منطق الطیر»
۶ - داوود و سلیمان، برخوردار از تمامى امکانات مورد نیاز «و أوتینا من کلّ شىء»
۷ - آگاهى داوود و سلیمان(ع) به زبان پرندگان، داراى اهمیتى ویژه براى آنان در مقایسه با سایر امکانات «علّمنا منطق الطیر و أوتینا من کلّ شىء»
با این که «و أوتینا من کلّ شىء» شامل «منطق الطیر» هم مى شود، اختصاص به ذکر یافتن و مقدم آوردن آن، نشانگر اهمیت ویژه آن در مقایسه با سایر موهبت هاى الهى نسبت به داوود و سلیمان است.
۸ - قدرشناسى عمیق سلیمان(ع) از الطاف الهى در حق خود و پدرش داوود و اعلام آن به مردم «علّمنا منطق الطیر و أوتینا من کلّ شىء إنّ هذا لهو الفضل المبین»
۹ - الطاف الهى در حق داوود و سلیمان(ع)، الطافى آشکار براى همگان «و قال یأیّها الناس ... إنّ هذا لهو الفضل المبین»
۱۰ - لزوم توجه انسان به خدایى بودن نعمت ها و امکانات، در اوج توانمندى و اقتدار «و أوتینا من کلّ شىء إنّ هذا لهو الفضل المبین»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که سلیمان در اوج شکوه و اقتدارش، تصریح مى کند که همه امکانات و برخوردارى هایش تفضلى است که از جانب خدا به او رسیده است و از جهت استحقاق ذاتى او نیست.
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۵۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۵–۱۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ارث انبیاارث سلیماناعلام شکرگزاری سلیمانامکانات داودامکانات سلیماناهمیت فهم تکلم پرندگانتکلم پرندگانثروت داودوارث داودویژگیهای تکلم پرندگاناهمیت ذکر منعمعلم سلیمانعلم داودمنشأ علم داودمنشأ علم سلیماننعمتهای داودنعمتهای سلیماناهمیت ذکر نعمتاحکام ارثفضایل داودفضایل سلیمانمنشأ نعمتشکر نعمتمشمولان لطف خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۷)
- مشروعیّت ارث در دین داود(علیه السلام)
- ارث بردن سلیمان از داود(علیهما السلام)
- ارث سلیمان(علیه السلام) از پدرش داود(علیه السلام)
- ارث سلیمان(علیه السلام)، از پدرش داود(علیه السلام)
- سلیمان(علیه السلام)، فرزند حضرت داود(علیه السلام)+۲ آیه
- برخورداری پدر و مادر سلیمان(علیه السلام)، از نعمتهای ویژه الهی+۲ آیه
- زبان و منطقی خاص، برای پرندگان
- تعلیم زبان پرندگان از سوی خداوند به داود(علیه السلام)، از فضیلتهای دادهشده به وی
- تعلیم زبان پرندگان به سلیمان(علیه السلام) از فضیلتهای داده شده از سوی خداوند به او
- خداوند، تعلیمدهنده اصلی علوم به بشر+۱ آیه
- ظهور تمدّنی بزرگ، در دوران سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- پایهریزی و شکوفایی تمدّنهایی بزرگ، در سایه حکومتهای خدادادی رهبران الهی+۱۰ آیه
- خداوند منشا اعطای تمدّن به انسانها+۷ آیه
- مشروعیّت ارث، در دین داود(علیه السلام)
- سلیمان(علیه السلام)، پیامبری دارای حکومت و سلطنت+۸ آیه
- بهره مندی سلیمان(علیه السلام) از لشکریانی مرکّب از انسانها، جنّیان و پرندگان، در حکومت خویش+۲ آیه
- استفاده سلیمان(علیه السلام) از جنّیان، در قلمرو حکومتی اش، نشانه اقتدار حکومت وی+۵ آیه
- بهره مندی از امکانات فراوان، نمود فضل خدا
- علمِ منطق الطیر و اگاهی به زبان پرندگان، از موارد فضل خدا
- خداوند، عطاکننده فضل به داود(علیه السلام)+۳ آیه
- خلافت سلیمان(علیه السلام)، پس از داود(علیه السلام)
- داود(علیه السلام)، دارای امکانات و داراییهایی، برای به ارث گذاشتن
- سلیمان(علیه السلام) وارث ثروت و امکانات داود(علیه السلام)
- برخورداری داود(علیه السلام)، از امکانات و مواهب گسترده الهی+۱ آیه
- برخورداری داود(علیه السلام)، از علم و دانش اعطایی خداوند+۴ آیه
- اعطای علم و دانش ویژه به داود(علیه السلام)، از سوی خداوند+۲ آیه
- فهم زبان پرندگان، موهبتی الهی به داود(علیه السلام)+۱ آیه
- فهم زبان پرندگان، موهبتی برتر نسبت به سایر امکانات، در نظر داود(علیه السلام)+۱ آیه
- برخورداری داود(علیه السلام)، از مواهب گسترده الهی
- سلیمان(علیه السلام)، وارث مقام و مواهب خدادادی به داود(علیه السلام)
- قلمرو رفاه سلیمان(علیه السلام)، بسیار گسترده و فراگیر+۲ آیه
- تعلیم زبان و گویش پرندگان به سلیمان(علیه السلام) از جانب خداوند
- تعلیم زبان و گویش پرندگان به سلیمان(علیه السلام)، فضل اشکار خداوند بر وی
- تعلیم زبان و گویش پرندگان به سلیمان(علیه السلام)، نعمتی الهی و شایسته شکرگزاری از جانب وی+۱ آیه
- پرندگان، دارای نطق، زبان و گفتاری خاصّ
- اگاهی داود و سلیمان(علیهما السلام)، به زبان پرندگان
- گفتگوی سلیمان(علیه السلام) با هدهد (از پرندگان) با زبان خودش+۶ آیه
- اگاهی داود و سلیمان(علیهما السلام) به زبان پرندگان، دارای اهمّیّتی ویژه برای انان، در مقایسه با سایر امکانات و نعمتها
- اگاهی به زبان پرندگان، نعمتی بزرگ و شایسته شکرگزاری+۱ آیه
- اگاهی سلیمان(علیه السلام) به زبان و گویش مورچگان+۲ آیه
- گفتگوی سلیمان(علیه السلام) با هدهد، با زبان و گویش او+۶ آیه
- اختیارات وسیع و همه جانبه سلیمان(علیه السلام)، برای تصرّف در ملک وسیع خویش+۶ آیه
- سلیمان(علیه السلام)، وارث امکانات و داراییهای داود(علیه السلام)
- سلیمان(علیه السلام)، وارث علوم و مقامات داود(علیه السلام)
- بهره مندی سلیمان(علیه السلام) از امکانات و مواهب بی حساب الهی+۶ آیه
- ظهور تمدنی بزرگ، در دوران سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- قاطعیّت سلیمان(علیه السلام)، در تنبیه تخلّفات افراد تحت امرش+۲ آیه
- نظارت سلیمان(علیه السلام) به افراد تحت امرش+۲ آیه
- جانشینی سلیمان(علیه السلام) از پدرش داود(علیه السلام) در حکومت و پادشاهی
- سلیمان(علیه السلام)، برخوردار از امکانات و مواهب گسترده الهی
- شکرگزاری سلیمان(علیه السلام) به درگاه خدا، در مقابل تفضّلات الهی+۲ آیه
- علم به زبان پرندگان، از مقامات سلیمان(علیه السلام)
- برخورداری سلیمان(علیه السلام) از علم لدنّی و خدادادی+۱ آیه
- بهره مندی سلیمان(علیه السلام)، از مواهب و نعمتهای خداوند+۶ آیه
- پرندگان، دارای نوعی شعور و ادراک+۳ آیه
- شنیدن و فهم صدای حیوانات، نعمتی سزاوار ستایش+۱ آیه
- توفیق بر شکر نعمت فهم صدای حیوانات، از دعاهای سلیمان(علیه السلام) به درگاه خداوند+۱ آیه
- تعلیم زبان پرندگان به داود(علیه السلام)
- تعلیم زبان پرندگان به سلیمان(علیه السلام)
- شکرگزاری فرزند از خداوند، در برابر نعمت عطا شده به پدر و مادر و خود، امری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
- بهره مندی از امکانات فراوان، نمود فضل خدا
- علمِ منطق الطیر و اگاهی به زبان پرندگان، از موارد فضل خدا
- خداوند، عطاکننده فضل به داود(علیه السلام)+۳ آیه
- برخورداری سلیمان(علیه السلام) از قدرت علمی فوق العاده+۴ آیه
- تمدّنها، از اثار و نشانه های قدرت خدا+۱۵ آیه
- بهره مند شدن از قدرت و مکنت، از نعمتهای بزرگ الهی+۶ آیه
- برخورداری پدر و مادر سلیمان، از نعمتهای ویژه الهی+۱ آیه
- اعتبار و مشروعیّت مالکیّت خصوصی، در ایین داود علیه السلام
- تمجید خداوند از سلیمان علیه السلام با بیان سپاس گزاری از نعمتهای الهی عطا شده به وی+۲ آیه
- اگاهی داود و سلیمان علیهما السلام به زبان پرندگان، معجزهای الهی برای انان+۱ آیه
- سلیمان علیه السلام، وارث نبوّت و پادشاهی داود علیه السلام
- برخورداری داود علیه السلام از مواهب و نعمتهای گسترده الهی+۲ آیه
- بهرهمندی داود علیه السلام از فضل و نعمت خدادادی+۱ آیه
- بهرهمندی داود علیه السلام از نعمت علم خدادادی+۳ آیه
- سلیمان علیه السلام، برخوردار از نعمتها و مواهب گسترده الهی+۶ آیه
- علم و اگاهی سلیمان علیه السلام، به زبان پرندگان، مورچگان و جنیّان، نعمتی شایسته سپاس از سوی وی در برابر خداوند+۱ آیه
- بهرهمند شدن از همه امکانات دنیا، از نعمتهای اعطا شده به سلیمان علیه السلام از جانب خداوند+۱ آیه