تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذا أَذاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً إِذا فَرِيقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِکُونَ (33) لِيَکْفُرُوا بِما آتَيْناهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (34) أَمْ أَنْزَلْنا عَلَيْهِمْ سُلْطاناً فَهُوَ يَتَکَلَّمُ بِما کانُوا بِهِ يُشْرِکُونَ (35) وَ إِذا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِها وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذا هُمْ يَقْنَطُونَ (36) أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (37)
ترجمه
و چون برسد مردم را سختيى ميخوانند پروردگارشان را در حاليکه بازگشت کنندگانند بسوى او پس چون چشانيد بآنان از خود رحمتى آنگاه گروهى از آنها بپروردگارشان مشرک ميشوند
تا کفران ورزند بآنچه داديمشان پس بهره‌مند شويد پس زود باشد که بدانيد
آيا فرستاديم بر آنها حجّتى پس او سخن ميگويد بآنچه هستند که بآن شرک مى‌آورند
و چون بچشانيم مردم را رحمتى شاد ميشوند بآن و اگر برسد آنها را بدى‌ء بسبب آنچه پيش فرستاد دستهاشان آنگاه آنها نوميد ميشوند
آيا نديدند که خدا فراخ ميگرداند روزى را براى هر که بخواهد و تنگ ميگرداند همانا در اين هر آينه نشانه‌ها است براى گروهى که ايمان مى‌آورند.
تفسير
خداوند متعال در اين آيات شريفه اشاره فرموده بآنکه دين فطرى که خلقت اصليّه الهيّه مى‌باشد و در آيات سابقه اشاره بآن شد توحيد است که مردم بارتکاز اوّلى معتقد بوجود خداى عالم قادر يگانه ميباشند لذا وقتى که برسد
جلد 4 صفحه 257
بآنها ضرر و بلا و فقر و شدّت و محنتى که نتوانند آنرا از خود دفع نمايند منقطع از خلق شده و رجوع بحقّ مينمايند بتوبه و انابه و چون از طرف خداوند رحمت و وسعت بآنها افاضه گشت و چشانيد او حلاوت نعمت و فراغت و عافيت خود را بآنها ناگهان دسته‌اى از آنها براى پروردگارشان شريک قرار ميدهند و نتيجه اين شرک کفران نعمت حقّ است پس خداوند براى تهديد آنها فرموده بهره‌بردارى کنيد از نعمت خدا پس زود باشد که بسزاى کفر و کفران خود برسيد و بدانيد که ناسپاسى و حق ناشناسى چه خسران و وبالى دارد آيا خداوند براى آنها حجّت و دليلى فرستاده يا پيغمبرى که ناطق و گويا باشد بشرک و حقّ بودن دين آنها نه چنين است بلکه اهل شرک بهواى نفس خودشان و وسوسه شيطان مشرک شدند و يکى از امارات جهل و نادانى آنها آنستکه وقتى از طرف خداوند رحمت و نعمتى بآنها و اصل شود خرسند و شاد شوند بآن غافل از آنکه ممکن است خداوند آن نعمت و عافيت را از آنها سلب فرمايد و اگر براى اعمال بدشان مبتلا ببلا و محنت و شدّتى شوند ناگهان مأيوس از رحمت و فضل الهى گردند در دفع آن غافل از آنکه ممکن است خداوند آن محنت را بر طرف فرمايد پس در هيچ حال متوجّه بحقّ نباشند و زمام امور را از خير و شرّ بدست او ندانند با آنکه در هر حال بايد متوجّه بحقّ بود در وقت نعمت براى اداء شکر آن و درگاه محنت براى توسّل در دفع آن آيا اين قوم جهول ندانستند و نديدند که خداوند وسعت رزق ميدهد بهر کس بخواهد و تنگ ميکند روزى هر کس را که بخواهد و تمام امور باختيار او است و بايد هر خيرى را از او دانست و از هر شرّى باو پناه برد لذا اهل ايمان تمام امور را از جانب خدا ميدانند و بر نعمت شاکر و در نقمت صابرند و باين احوال استدلال مينمايند بر قدرت و حکمت و رحمت و غضب خداوند و در هر حال از او خير و صلاح خود را خواهانند.