آیه ۳۳ سوره روم

سوره روم(الروم)، آیه ۳۳ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۸

وَإِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُم مُّنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُم مِّنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِيقٌ مِّنْهُم بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ

هنگامی که رنج و زیانی به مردم برسد، پروردگار خود را می‌خوانند و توبه‌کنان بسوی او بازمی‌گردند؛ امّا همین که رحمتی از خودش به آنان بچشاند، بناگاه گروهی از آنان نسبت به پروردگارشان مشرک می‌شوند.

معنی کلمات و عبارات
«مَسَّ»: لمس کرد. دست داد. «ضُرٌّ»: ضرر و زیان عظیم. مراد حوادث زیانبار و وقائع گرانبار است. «إِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ ...»: مراد این است که به هنگام مصائب سخت و بلایای شدید، مردم به یادخدا می‌افتند و این یکی از نشانه‌های فطرت توحیدی است (نگا: عنکبوت / ). «أَذَاقَهُمْ»: بدیشان چشاند. مراد از چشاندن، رساندن و دادن است.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - مواجه شدن با سختى ها و ناملایمات، موجب توجّه انسان ها به خدا و دعا به پیشگاه او است. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم منیبین إلیه» «ضرّ» در لغت، به معناى «بدحالى روحى و یا بدنى» است (مفردات راغب). ۲ - انسان هاى گرفتار در سختى ها و تنگناها، مرجع خود را، خداوند مى دانند و براى نجات خویش، به او روى مى آورند. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم منیبین إلیه» «إنابة» مصدر «منیب» به معناى «رجوع مکرّر در مکرّر» است (مفردات راغب). ۳ - توجّه و رویکرد به خدا، به هنگام مواجه شدن با سختى ها و دشوارى ها، دلیل سرشت توحیدى آدمیان است. «فطرت اللّه الّتى فطر الناس علیها ... و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم» ۴ - مشرکان نیز، براى نجات خود از سختى ها و ناملایمات، به خداوند روى مى آورند و به درگاه او دعا مى کنند. «المشرکین ... و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم» «ال» در «الناس» مى تواند عهد باشد و مراد از آن، مشرکانى باشد که در آیات قبل از آنها سخن گفته شده است. ۵ - ربوبیّت خداوند، متقضى پناه جستن به او در خطرات و سختى ها است. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم» ۶ - سختى ها و ناملایمات، بروزدهنده هویّت اصلى نهاد انسان است. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم» ۷ - فطرت خداجویى، قوى ترین گرایش در وجود انسان ها است. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم منیبین إلیه» از این که انسان ها، در تماس با دشوارى ها و مشکل ها، به خدا روى مى آورند، نشان دهنده این گرایش قوى است. ۸ - بطلان شرک و ناکارامدى عقیده به آن، به هنگام مواجهه با سختى ها بروز مى کند. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم» بنابراین که مراد از «الناس» مشرکان باشد، روى آوردن آنان به خداوند، براى نجات خویش از ناملایمات نشان دهنده حقیقت یاد شده است. ۹ - دعا به پیشگاه خداوند، زمینه نجات از ناملایمات و سختى ها است. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم ... ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة» اِعطاى رحمت به بندگان گرفتار در ناملایمات، در پى دعاى آنان براى نجات از آن وضعیّت، احتمال دارد به خاطر دعا و تأثیر آن باشد. ۱۰ - دعاى خالصانه، زمینه ساز برخوردارى انسان از رحمت الهى است. «دعوا ربّهم منیبین إلیه ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة» ۱۱ - گروهى از مردم، به هنگام برخوردارى از رفاه و آسایش و رهیدن از خطرات و سختى ها، ناسپاسى مى کنند و شرک مىورزند. «و إذا مسّ الناس ضرّ ... ثمّ إذا أذاقهم ... إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» ۱۲ - برخى از مشرکان، به رغم رویکرد به خدا، به هنگام ابتلا به ناملایمات و سختى ها، به محض احساس رهایى از آن و دست یابى به اندک آسایش، شرک ربوبى پیدا مى کنند. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم ... ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» تعبیر «أذاق» - که به معناى «چشاند» است و معمولا، براى «خوردن کم» به کار مى رود - به جاى «برخوردار کردن» و «عطا کردن» و امثال آنها و نیز تنوین تنکیر «رحمة» - که دلالت بر قِلّت مى کند - حکایت از دست یابى به رفاه اندک دارد. ۱۳ - رویکرد به خداوند و اجتناب از شرک، در وضعیّت آسایش، مانند وضعیت سختى و ناگوارى امرى بایسته و لازم است. «و إذا مسّ الناس ضرّ ... ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة ... یشرکون» از آن جایى که آیه، درصدد سرزنش کسانى است که به هنگام مواجهه با سختى ها، به خداوند روى مى آورند، اما همین که از آن مى رهند، شرک مىورزند، نکته یاد شده به دست مى آید. ۱۴ - رویکرد افراد رهیده از سختى ها و ناملایمات به شرک، به رغم توجّه شان به خداوند، به هنگام ابتلا، امرى غیر منتظره و ناشایست است. «ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» «إذا» در عبارت «إذا فریق...» فجاییه است. کاربرد آن، در جایى است که حادثه اى به صورت غیرمنتظره رخ بدهد. تکرار «ربّهم» با این بیان که ذکر «ربّهم» اِشعار به این نکته دارد که آنان به رغم این که خداوند، پروردگارشان است، چنان کردند، مؤید این مطلب است. ۱۵ - رفاه و آسایش، زمینه ساز غفلت از فطرت توحیدى است. «ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» ۱۶ - انسان هایى که در هر شرایط عقیده توحیدى خود را حفظ مى کنند، وجود دارد. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم ... إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» ۱۷ - بیان واقعیّت در اظهار نظرها، امرى بایسته و پسندیده است. «ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» از این که در بیان روى آوردن به شرک، از سوى انسان هاى رهیده از ناملایمات، فرموده است که «گروهى چنین کردند»، و به همه نسبت نداده است، نکته فوق قابل استفاده است. ۱۸ - انسان ها، در برخورد با آسایش و ناملایمات، یکسان نیستند. «و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم ... ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» ۱۹ - توجّه به عوامل غیر الهى، در نجات از ناملایمات، عامل روى آوردن به شرک است. «إذا فریق منهم بربّهم یشرکون» احتمال دارد مراد از «یشرکون» این باشد که آنان، عامل نجات خویش را از سختى ها، عوامل مادى تلقى مى کنند و به جاى این که سر منشأ همه امور را، خداوند بدانند، عوامل ظاهرى را نجات بخش مى دانند.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۶)
  • اخلاص در دعا، سبب دستیابی به رحمت الهی
  • احساس خطر، زمینهساز اخلاص در دعا+۸ آیه
  • رفاه و اسایش انسان، زمینهساز ناسپاسی وی+۳ آیه
  • مشرکان، از مشمولان استدراج و عذاب اخروی در پی بهرهمند شدن از نعمتهای دنیوی و کفران انها+۳ آیه
  • استغاثه انسان در حال محنت و گرفتاری درپیشگاه خدا، و ناسپاسی و بیاعتنایی وی پس از رفع ان+۸ آیه
  • سختی و مصیبت، از عوامل استغاثه و کمکخواهی از خدا+۷ آیه
  • دعا و استغاثه به درگاه خداوند از اثار اضطرار+۷ آیه
  • اضطرار، درپیدارنده بازگشت به فطرت توحیدی+۷ آیه
  • اجابت استغاثه در حال اضطرار، از سوی خداوند+۹ آیه
  • انابه، زمینهساز اجابت دعا+۱ آیه
  • انابه انسانها در دعای خویش هنگام ابتلا به سختیها+۱ آیه
  • انابه انسانها به درگاه خداوند، هنگام ابتلا به مصایب و گرفتاری+۱ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ترک انابه به درگاه خداوند+۱ آیه
  • اسیبها و مشکلات زندگی، زمینهساز انابه انسان به درگاه خداوند+۱ آیه
  • خداوند، انذارکننده مشرکان ناسپاس دربرابر نعمتهای الهی از گرفتارشدن به عذاب+۵ آیه
  • انذار مشرکان کفران کننده نعمتهای الهی، ازسوی خداوند+۴ آیه
  • گرایش انسان به شرک، پس از رهایی از گرفتاری و برخورداری از نعمت+۳ آیه
  • ظهور گرایش به خدای یگانه هنگام دچارشدن انسان به گرفتاری و مشکلات+۱۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • شکوفایی فطرت توحیدی انسانها، به هنگام گرفتاریها+۱۴ آیه
  • مشرکان، مورد تهدید خداوند به عذاب+۴ آیه
  • لزوم اخلاص در دعا+۴ آیه
  • گرفتاریها و سختیها، عاملی برای بیداری فطرت انسان و برانگیختن ان به سوی خدا+۵ آیه
  • از اثار ربوبیّت خداوند، انابه و بازگشت انسانها به سوی او+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۲ آیه
  • رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او
  • شرکورزی برخی انسانها به ربوبیّت خدا، هنگام اسایش و رفع گرفتاری+۱ آیه
  • دعا به درگاه خداوند، موجب رفع بلاها و دشواریها+۱۱ آیه
  • انابه، از اداب دعا و نیایش+۱ آیه
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۲ آیه
  • قرار گرفتن انسان در شرایط اضطرار و درماندگی، زمینه ساز اجابت دعا+۱۱ آیه
  • نیایش خالصانه انسان با خدا، هنگام گرفتاریها و مصیبتها+۸ آیه
  • دعای خالصانه مشرکان به درگاه الهی، هنگام اضطرار و ابتلا به گرفتاریها و سختیها+۴ آیه
  • مشکلات و سختیها، زمینه توجّه به خدا و دعا به درگاه او+۶ آیه
  • دعای خالصانه، زمینه ساز برخورداری انسان از رحمت پروردگار+۱ آیه
  • ناسپاسی مشرکان به هنگام برخورداری از رحمت الهی و رها شدن از خطرها و سختیها
  • ناسپاسی گروهی از مردم به هنگام برخورداری از رحمت الهی و رها شدن از خطرها و سختیها
  • برخورداری انسانها از رفاه و اسایش بعد از گرفتاری به سختیها و مشکلات، زمینه ساز شرک گروهی از انان+۵ آیه
  • برخورداری از رفاه، زمینه ساز کفر+۳ آیه
  • برخورداری از رفاه و اسایش، موجب رویگردانی از شکر نعمت+۸ آیه
  • تداوم رفاه مندی در نسلهای کافران+۵ آیه
  • مشرکان با وجود کفران نعمتها، برخوردار از اسایش و رفاه+۳ آیه
  • تهدید مرفّهان از سوی خداوند، نسبت به کفران نعمتها+۶ آیه
  • کفران نعمت، از خصوصیّات مرفّهان+۱۰ آیه
  • سختیها و گرفتاریها، موجب انابه انسانها به درگاه خداوند+۱ آیه
  • بروز باطن انسان، در مراحل دشوار و تکالیف سخت الهی+۴ آیه
  • گرفتاریها و مشکلات، بیدارکننده فطرت توحیدی انسانها+۹ آیه
  • سختیها و شداید، زمینه ساز روی اوردن انسان به خداوند+۱۰ آیه
  • گرفتاری انسان به رنج و مشکلات، انگیزه دعای وی در پیشگاه خداوند+۱۲ آیه
  • احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و محنتها، از حالتهای انسان به هنگام رفاه و اسایش+۶ آیه
  • چشیدن انسان از رحمت الهی، پس از گرفتاری به سختیها و مشکلات+۱ آیه
  • دعا به درگاه الهی، موجب نجات از سختیها و ناملایمات+۴ آیه
  • خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۱۱ آیه
  • شرکورزی انسان، پس از نجات از شداید+۱ آیه
  • شرک، مایه کفران و ناسپاسی نعمتهای الهی+۱۰ آیه
  • ضرورت پرهیز از هرگونه شرک و التقاط+۵ آیه
  • اعتقاد مشرکان به وجود شریک، برای ربوبیّت خدا+۱ آیه
  • شرکورزی، ایینی فاقد پشتوانه علمی و منطقی+۱ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت و روی اوری به شرک+۱۵ آیه
  • شرکورزی، عقیده و پنداری خلاف فطرت توحیدی انسان+۱۰ آیه
  • مشرکان از مشمولان استدراج، در پی کفران نعمتهای اعطایی به انان+۳ آیه
  • مشرکان، مورد تهدید خداوند به کیفر و عذاب+۷ آیه
  • دعای مشرکان در پیشگاه خدا، هنگام گرفتاریها و سختیها+۱۱ آیه
  • احساس اسایش، پس از رفع گرفتاری، زمینه شرکورزی مشرکان+۲ آیه
  • عجز و ناتوانی مشرکان، از ارایه هرگونه دلیل و شاهدی بر راستی شرک خویش+۱ آیه
  • شکوفایی فطرت و ظهور خداخواهی مشرکان، هنگام گرفتاری و سختیها+۱۳ آیه
  • کفران نعمتهای الهی، از جانب مشرکان+۶ آیه
  • پدیدار شدن روحیّه یاس در مشرکان، هنگام مواجهه با ناکامیها
  • قرار گرفتن در گرفتاری و سختیها، راهی برای توجه به خدا و مانع گرایشهای شرک الود در انسانها+۱۳ آیه
  • شرکورزی، مانع شکرگزاری ادمی به درگاه خداوند+۱۰ آیه
  • انابه انسانها به درگاه خداوند، هنگام گرفتاری و ضرر+۱ آیه
  • ضررها و گرفتاریها، موجب بیداری و تجلّی فطرت توحیدی انسان+۵ آیه
  • ضررهای عاید بر انسان در گرفتاری و رنج، موجب دعا و روی اوردن به خدا+۳ آیه
  • ناله و التماس مردم به استان الهی، هنگام ابتلا به مضرّات و گرفتارها+۲ آیه
  • تنها مدبّرِ یگانه بر هستی، قادر بر دفع ضرر از هر چیز
  • ناسپاسی انسان در مقابل دفع مضرّات و عنایت خداوندی+۷ آیه
  • انسانها هنگام ابتلا به مضرّات و گرفتاریها، متوجّه به استان یگانه مرجع دفع ضرر و نجات بخش انان، یعنی خدای سبحان+۱ آیه
  • روی اوردن گروهی از انسانها به شرک، پس از دفع ضرر از انها از جانب خداوند+۵ آیه
  • رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۱۲ آیه
  • حالت رفاه و سختی و مضرّات دنیا، فرصتی برای بروز و ظهور شخصیّت و باطن انسانها+۳ آیه
  • انسان در معرض انواع مضارّ و گرفتاریهای دنیا+۳ آیه
  • نیایش خالصانه به درگاه خداوند، هنگام ابتلا به کمبودها و ضررها، موجب جلب رحمت او و دفع همه مضرّات+۷ آیه
  • شرکورزی نجات یافتگان از مضرّات+۲ آیه
  • نیایش خالصانه انسان با خدا، به هنگام ابتلا به ضررهای مالی و جانکاه+۶ آیه
  • گرایش فطری انسانها به عبادت و پرستش افریدگار+۱ آیه
  • غفلت انسان از خداوند، پس از رهایی از مشکلات و سختیها+۸ آیه
  • گرفتاری به سختیها و مشکلات، مایه توجّه به خدا و غفلت از غیر او+۵ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه غفلت انسان از فطرت توحیدی+۱۲ آیه
  • ناشایست بودن غفلت از سرچشمه اصلی نعمتها، پس از رهایی از مشکلات+۸ آیه
  • سختیها، بیدارکننده انسان از غفلت و گرایش دهنده او به سوی خدا+۵ آیه
  • گرفتاری و مشکلات، عامل شکوفایی فطرت توحیدی+۱۱ آیه
  • اسایش و رفاه، از زمینه های غفلت از فطرت توحیدی+۱۱ آیه
  • گرایش به خدای یگانه و توحید، نهادینه شده در فطرت انسان+۱۴ آیه
  • کفران نعمت، موجب عذاب اخرت+۶ آیه
  • مترفان، مورد تهدید خداوند+۱ آیه
  • تهدید شدن مترفان از سوی خداوند، به جهت شرکورزی انان نسبت به پروردگار+۱ آیه
  • کفراننعمت، از رذایل مترفان+۱۱ آیه
  • مترفان مشرک ناسپاس، مورد غضب خداوند+۱ آیه
  • وجود نداشتن هیچگونه دلیل اسمانی برای اثبات ادّعای مترفان مشرک، درباره عقایدشان+۱ آیه
  • بهرهبرداری و استفاده کافران از نعمتها، منحصر به دنیا و محرومیّت انان از نعمتهای اخرت+۳ آیه
  • برخورداری کافران، از نعمتهای الهی در دنیا، به صورت موقّت و گذرا+۵ آیه
  • نقش دعا، در بهرهمندی از نعمتهای الهی+۶ آیه
  • شرکورزی برخی مردم، هنگام رفع گرفتاری و بازگشت نعمت از دست رفته به انان+۶ آیه
  • ناسپاسی و کفران بعضی مردم، به سبب برخوردار شدن از نعمتهای الهی+۵ آیه
  • رفاه و اسایش، از نعمتهای الهی+۵ آیه
  • وجوب اخلاص در دعا، سؤال و درخواست از خداوند+۴ آیه
واژه‌ها