تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما کَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (41) قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَيْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ کانَ أَکْثَرُهُمْ مُشْرِکِينَ (42) فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ (43) مَنْ کَفَرَ فَعَلَيْهِ کُفْرُهُ وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ (44) لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْکافِرِينَ (45)
ترجمه
آشکار شد تباهى در خشکى و دريا بسبب آنچه کسب کرد دستهاى مردمان تا بچشاند بآنها بعضى از آنچه کردند باشد که آنها برگردند
بگو سير کنيد در زمين پس بنگريد چگونه بود انجام کار آنها که بودند از پيش بودند بيشتر آنها مشرکان
پس بپادار رويت را براى دين راست معتدل پيش از آنکه بيايد روز که نيست باز گرداندنى براى آن از خدا روزى چنين متفرّق ميشوند
آنکه کافر شد پس بر ضرر او است کفرش و آنانکه کردند کار شايسته پس براى خودشان آماده ميکنند
تا جزا دهد آنانرا که ايمان آوردند و کردند کارهاى شايسته از فضلش همانا او دوست نميدارد کافران را.
تفسير
خداوند متعال اخبار فرموده از ظهور فساد و تباهى و قحط و غلا و نابود شدن حيوانات و نباتات در صحرا و دريا و سبب آن که زيادى معصيت خدا است چون آن موجب ميشود که خداوند باران رحمت خود را از بندگان باز ميدارد و حيوانات صحرائى و دريائى از فقدان آن بهلاکت ميرسند چنانچه از امام صادق عليه السّلام روايت شده است و اين بمقتضاى حکمت الهى است که بندگان بپاداش بعضى از اعمال خود برسند و متوجه بحق شوند و نجات خودشان را از آن مهلکه بخواهند و در روايات معتبره بسيارى از فسادها مرتّب بر بسيارى از معاصى شده از قبيل ناخوشى و گرانى و قحط و خونريزى و زلزله که مستند بزنا و لواط و کم فروشى و حکم ناحق و ربا خوردن شده و نيامدن باران که مربوط بتعدّى سلاطين و ندادن زکوة است و امثال اينها که در محل خود ذکر فرموده‌اند و البته پاداش کامل اين گناهان در آخرت است و اين بليّات نمونه‌ايست از غضب الهى براى تنبّه مردم اگر معتقد بمبدء و معاد باشند و پس از آن خطاب بپيغمبر اکرم فرموده که
جلد 4 صفحه 261
بمشرکين مکه بگو نظر کنيد در تاريخ و سير کنيد در زمين و آثار باقيه اقوام سابقه را مشاهده نمائيد که چگونه بپاداش معاصى خودشان معذب بعذاب الهى شدند و خرابه ابنيه آنها در طرق و شوارع شما مشهود مسافرين است و بيشتر آنها مانند شما مشرک بودند و کمى گنهکار بگناهان ديگر يا آنکه بيشتر اقوام سابقه مشرک بودند که معذّب شدند ولى در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد نظر نمودن در قرآن و مطلع شدن از احوال اقوام سابقه است که خداوند از آن خبر داده است و بعد از اين بيانات وافيه روى دل خود را متوجه نما و ثابت بدار بر دين قويم مستقيم معتدل اسلام پيش از آنکه بيايد روزى که بر گشت براى آن نيست از جانب خداوند و بايد حتما بيايد که آن روز قيامت است و مردم در آنروز از يکديگر متفرّق و جدا شوند يکدسته ببهشت و يکدسته بجهنم روند و کسيکه کافر گردد بخودش ضرر آن وارد شود چون عذاب دائم را براى خود تهيه کرده و کسانيکه اعمال صالحه نمايند که از آن جمله ايمان بخدا و رسول است براى خودشان بهشت جاويد را منزل راحت و عيش سر مد مهيّا مينمايند در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که عمل صالح سبقت ميگيرد بر صاحبش ببهشت پس آماده ميکند براى او چنانچه آماده ميکند براى يکى از شما خدمتگزارش جايگاه او را و چنين روز براى آنستکه پاداش دهد خداوند کسانيرا که ايمان آوردند و اعمال صالحه نمودند از مقام فضل و کرم خودش نه بقدر استحقاق آنها و بمقتضاى عدل خود ولى کفّار از فضل الهى در آخرت بهره‌اى نخواهند داشت چون خداوند آنها را دوست ندارد و اينکه در دنيا آنها را متنعّم بنعمت خود فرموده براى تکميل استحقاق آنها است و آنکه نعم دنيوى در نظر خداوند و در جنب فضل و کرم او قدر و قابليّتى ندارد که آنرا از مخلوق خود مضايقه فرمايد.
جلد 4 صفحه 262