تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ يُرْسِلَ الرِّياحَ مُبَشِّراتٍ وَ لِيُذِيقَکُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ لِتَجْرِيَ الْفُلْکُ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ (46) وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ رُسُلاً إِلى قَوْمِهِمْ فَجاؤُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَانْتَقَمْنا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُوا وَ کانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ (47) اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّياحَ فَتُثِيرُ سَحاباً فَيَبْسُطُهُ فِي السَّماءِ کَيْفَ يَشاءُ وَ يَجْعَلُهُ کِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ فَإِذا أَصابَ بِهِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (48) وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمُبْلِسِينَ (49) فَانْظُرْ إِلى آثارِ رَحْمَتِ اللَّهِ کَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ ذلِکَ لَمُحْيِ الْمَوْتى وَ هُوَ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ (50)
ترجمه
و از آيتهاى او است اينکه ميفرستد بادها را بشارت دهندگان و تا بچشاند شما را از رحمتش و تا جارى شود کشتى بامرش و تا بجوئيد از فضلش و باشد که شما شکر گزار شويد
و هر آينه بتحقيق فرستاديم پيش از تو پيمبرانى بسوى قومشان پس آمدند آنانرا با حجّتهاى روشن پس انتقام کشيديم از آنانکه گناه کردند و بوده است لازم بر ما يارى نمودن اهل ايمان
خدا است آنکه ميفرستد بادها را پس بر مى‌انگيزانند ابر را پس ميگستراند آنرا در آسمان آنچنانکه ميخواهد و ميگرداند آنرا پاره‌ها پس مى‌بينى باران را که بيرون مى‌آيد از ميانش پس چون برساند آنرا بهر که بخواهد از بندگانش آنگاه آنان شادى ميکنند
و همانا بودند پيش از آنکه فرو فرستاده شود بر آنان پيش از آن هر آينه نااميدان
پس بنگر بسوى اثرهاى رحمت خدا چگونه زنده ميکند زمين را بعد از مردنش همانا آن کس زنده کننده مردگانست و او بر هر چيز توانا است.
تفسير
خداوند متعال به بيانات مختلفه خلق را متوجّه بحقّ ميفرمايد چنانچه در آيات سابقه شمّه‌اى از مفاسد نيامدن باران در اثر معاصى ذکر شد و در اين آيات پاره‌اى از خواصّ و منافع آنرا گوشزد فرموده باين تقريب که يکى از نشانه‌هاى قدرت و رحمت الهى آنستکه ميفرستد بادها را از جهات مختلفه در حاليکه بشارت دهندگان باشند بنزول باران رحمت الهى براى آنکه مژده دهد بندگانرا و بچشاند بآنها طعم آب صافى گواراى سماوى و ارزاق مولّده از آنرا که از آثار رحمت خدا است و براى آنکه جارى و سارى گردد کشتيها در دريا بامر و اراده او بوسيله بادها و کثرت آب دريا و براى آنکه مردم در کشتيها مال التّجاره حمل نمايند و باميد فضل الهى بهره بردارى کنند و سود ببرند و شکرگزار باشند و بعدا براى قوّت قلب اهل ايمان فرموده که پس از اتمام حجّت بر بندگان بارسال رسل و انزال کتب و اتيان ايشان بمعجزات و خوارق عادات کسانيکه در مقام انکار و استکبار و مخالفت و اصرار بآن بر آيند و با اهل ايمان ستيزه نمايند مستحقّ عقوبت خواهند بود و بر خداوند واجب و لازم است که بپاس
جلد 4 صفحه 263
احترام اهل ايمان و اداء حقّ ايشان دمار از روزگار آنها بيرون آورد و انتقام پيغمبر خود و مؤمنين باو را بکشد و ايشان را بر آنها ظفر دهد چنانچه با اقوام سابقه اين معامله را فرموده است و پس از آن مقدّمات نزول باران را بيان فرموده که خداوند بادها را از جوانب متعدّده ميفرستد پس آنها برانگيزانند و برانند ابر را در جوّ عالم پس بگستراند آنرا خداوند يعنى متّصل بيکديگر کند و پهن نمايد در جهت بالا بهر نحو که بخواهد از واقف و متحرّک و بزرگ و کوچک فوق هر بلد و متوجّه بهر جهت بر حسب اراده خود و مصلحت خلق و قرار دهد آنرا پاره‌هائى متراکم با هم يا متفرّق از يکديگر پس مى‌بيند شخص بينا که قطرات باران از خلال و لابلاى آن بيرون مى‌آيد پس چون برساند خداوند آنرا بر کسانيکه سزاوار رحمتند از بندگان خود فورا خوشحال و مسرور ميشوند بوفور نعمت در آتيه با آنکه قبل از نزول باران يعنى قبل از وزيدن باد و پيدايش ابر نااميد بودند از نزول رحمت حقّ و تکرار کلمه قبل شايد بملاحظه افاده اين معنى باشد و محتمل است براى تأکيد و تقرير فرح بعد از شدّت باشد در مجمع از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نقل نموده که هيچ مرد مسلمانى نيست که دفاع کند از عرض برادر مسلمانش مگر آنکه مستحقّ شود که دفع نمايد خداوند از او آتش جهنّم را روز قيامت چون فرموده و کان حقّا علينا نصر المؤمنين و نصرت حقيقى در آخرت است و در خاتمه استدلال بر معاد فرموده باين بيان که نظر کن اى بنده خدا بگلهاى رنگارنگ و ميوه‌هاى گوناگون و ساير نعم الهى که در فصول متعدّده بعد از مرده و بائر شدن زمين و نابودى نباتات آن بوجود آمده و در اثر نزول باران زمين مرده بى‌ثمر زنده و پر ثمر شده و بدانکه چنين خدائى که بباران رحمت خود خاک مرده را زنده کند و نباتات را بروياند ميتواند خاک مرده شما را هم ببارانيکه طبع منى دارد زنده نمايد و مردم را براى حساب به پيشگاه خود حاضر فرمايد و او بر هر امرى قادر و توانا است و کسفا بسکون سين و اثر بصيغه مفرد و تحيى بتاء نيز قرائت شده و خلله بجاى خلاله از امير المؤمنين عليه السّلام و ديگران رسيده است.
جلد 4 صفحه 264