تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
تَنْزِيلُ الْکِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ «2» أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ «3» اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ما لَکُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ أَ فَلا تَتَذَکَّرُونَ «4» يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ «5»
ترجمه
اين فرو فرستادن کتاب است نيست شکى در آن از پروردگار جهانيان
آيا ميگويند بدروغ نسبت داد آنرا بلکه آن حق است از پروردگارت تا بيم دهى گروهى را که نيامد آنانرا بيم دهنده‌اى پيش از تو باشد که آنان راه يابند
خدا است آنکه آفريد آسمانها و زمين را و آنچه ميان آندو است در شش روز پس مستولى شد بر عرش نيست براى شما غير از او هيچ ياورى و نه شفاعت کننده‌اى آيا پس پند نميگيريد
تنظيم ميکند امر عالم را از آسمان بسوى زمين پس صعود ميکند بسوى او در روز که مقدار آن هزار سال است از آنچه بشمار مى‌آوريد
تفسير
الم مکرّر مبيّن شده و پس از آن خداوند منّان بيان عظمت قرآن را فرموده که اين آياتيکه بتدريج بر پيغمبر آخر الزمان نازل ميشود نازل نمودن آنکتاب موعود الهى است بانبياء سلف شکّى در آن نيست که از پروردگار جهانيان است آيا ميگويند کفار و معاندين که افترا بسته است آنرا بخدا نه چنين است بلکه آن حق و محقّق است از جانب پروردگار تو اى محمد صلّى اللّه عليه و اله و مقصود از
جلد 4 صفحه 287
نازل نمودن آنستکه بيم دهى از معصيت خدا جماعتى را که نيامده است نزد آنها بيم دهنده‌اى از جانب خداوند پيش از تو شايد آنها بحق و حقيقت راه يابند و از ثمرات آن بهره‌مند گردند چون آن زمان زمان فترت و جهالت مردم بود و بعد از حضرت عيسى عليه السّلام ديگر پيغمبرى نيامده بود و سنن انبياء از ميان مردم آن عصر بکلّى رفته بود و پس از آن در مقام بيان عظمت دستگاه ربوبى و امر خلقت فرموده خداوند سبحان آن قادر منّانى است که خلق فرمود آسمانها و زمين و تمام موجودات ما بين آن دو را از ثوابت و سيّارات و ملائکه و جنّ و انس و غيرهم در مدّتيکه بقدر شش روز بود از روزهاى بعد از خلقت آفتاب و زمين پس احاطه و استيلا يافت و حکمفرما شد بر تمام آنها بيک منوال در مقرّ سلطنت حقه حقيقيه خود چنانچه در سوره اعراف ذيل آيه شريفه إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ مستوفى گذشت و مردم بايد بدانند و متذکر باشند که در دنيا و آخرت دوستى که در مقابل قهر خدا بتواند با آنها کمک کند و شفيعى که بى‌اجازه خدا بتواند از آنها شفاعت نمايد ندارند و خداوند تدبير و تنظيم ميفرمايد کار دنيا و ما فيها را از امر و نهى و وسائل آسايش و اعمال بندگانرا از عالم بالا و نازل ميفرمايد بزمين پس صعود و عروج و بازگشت ميکند کار و امر و حکم بسوى او در روز که مقدار آنروز هزار سال بسالهاى دنيا است که آنروز قيامت است و فرمانفرمائى در آنروز مخصوص بذات اقدس او است چنانچه قمى ره فرموده که مراد امورى است که تدبير ميفرمايد آنها را و امر و نهى که الزام فرموده بآن و اعمال بندگان تمام اينها ظاهر ميشود روز قيامت پس ميباشد مقدار آن روز هزار سال از سالهاى دنيا و بنابر اين يوم ظرف عروج است و بعضى آنرا ظرف نزول و عروج دانسته‌اند و گفته‌اند از آسمان تا زمين پانصد سال راه است و ملائکه که تدبير امور خلق مينمايند آنرا در يکروز ذهابا و ايابا سير ميکنند و معتمد قول اول است و منافات ندارد با آنکه روز قيامت پنجاه هزار سال دنيا باشد چون اين تعبيرات براى تمثّل و تصوير امتداد و ظرف آنعالم است و تشبيه آن بأزمنه اينعالم در طول مدت و در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که قيامت پنجاه موقف دارد هر موقفى هزار
جلد 4 صفحه 288
سال و بنابر اين ممکن است اينجا موقف اول اراده شده باشد در هر حال اوضاع آنعالم را تحقيقا نميتوان با اوضاع اينجا تطبيق نمود و علم آنرا بايد بآشنايان ملک وجود حواله داد و بايد در تحصيل رضاى چنين خالق مديّر محيط توانائى کوشيد تا جام مراد ابدى را نوشيد.