تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) ذلِکَ عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ «6» الَّذِي أَحْسَنَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقَهُ وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِينٍ «7» ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ «8» ثُمَّ سَوَّاهُ وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشْکُرُونَ «9» وَ قالُوا أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ کافِرُونَ «10» ترجمه‌ آن داناى پنهان و آشکار است که تواناى مهربان است‌ آنکه نيکو ساخت هر چيزيرا که آفريد آنرا و ابتدا کرد آفريدن انسان را از گل‌ پس قرار داد نسلش را از خلاصه ريخته شده از آبى پست‌ پس مستوى کرد آنرا و دميد در آن از روحش و قرار داد براى شما گوشها و چشمها و دلها اندکى شکر ميکنيد و گفتند آيا چون گم شويم در زمين آيا همانا مائيم هر آينه در آفرينشى تازه بلکه آنها بملاقات پروردگارشان کافرانند. تفسير آنخداوندى که در آيات سابقه اشاره بعظمت امر و جلالت شأن او شد عالم است بتمام عوالم غيب و شهود و آنچه پنهان و آشکار است از دنيا و آخرت و امور هر دو را بحکمت اداره ميفرمايد و در کار خود مقتدر و بخلق مهربان است و آنچنان آفريننده‌اى است که هر چه را آفريد خوب آفريد مقدّريکه بگل نکهت و بگل جانداد بهر که هر چه سزا ديد حکمتش آن داد و همه را بکمال لايق خودشان رسانيد و بهيچ کس کمتر از حدّ قابليّت او خلعت هستى نپوشاند و عطاى خود را بهيچ موجودى ناقص نگذاشت «هر چه هست از قامت ناساز بى‌اندام ما است ورنه تشريف تو بر بالاى کس کوتاه نيست» و خلقه بسکون لام نيز قرائت شده است و در بدو امر انسانرا از گل خلق فرمود که قمى ره نقل فرموده او آدم عليه السّلام بود و بعد اولاد او را از خلاصه و صفوه خوردنيها و آشاميدنيهاى ريخته شده از صلب مرد در رحم زن از جنس آب پست‌ جلد 4 صفحه 289 پليدى که منى است خلق فرمود پس تسويه و تعديل فرمود اعضاء و جوارح و مزاج آنرا بر حسب حکمت و مصلحت و قمى ره فرموده استحاله فرمود آنرا از نطفه بصلقه و از علقه بمضغه تا دميد در آن روح را و بر هر تقدير پس از وصول بحدّ قابليّت براى افاضه روح انسانيّت خداوند اشرف انواع ارواح را که براى اقربيّتش بساحت ربوبى آنرا اضافه بخود فرموده باو افاضه فرمود و خلاصه اخبار و تحقيق اين مقام در سوره حجر ذيل آيه و اذ قال ربّک للملائکه گذشت تکرار نميشود و قرار داد خداوند از براى نوع انسان و خلق فرمود در آنها گوشها و چشمها و دلها را تا آيات الهى را از اولياء او بشنوند و آيات يگانگى او را در عالم به بينند و مطالب حقه را بفهمند و بعقل دريابند و کمى از مردم در کمى از اوقات از نعمتهاى زياد خدا شکرگزارى مينمايند و عدول از غيبت بخطاب ظاهرا براى جلب توجه خلق و تحقّق عتاب است و لفظ سمع در مفرد و جمع استعمال ميشود و اينجا مناسب جمع است و کلمه ما بعد از قليلا ظاهرا زائده است و ميشود مصدريه باشد يعنى کم است شکر شما در مقابل اين نعمتها و کفارى که منکر بعث بودند از روى تعجب و انکار گفتند که آيا چون ما گم شويم در زمين يعنى مخلوط شويم با خاک بطوريکه ممتاز نباشيم يا مخفى و غائب گرديم در آن از انظار بعد از دفن چون بهر دو معنى استعمال ميشود آيا ما در اينحال در آفرينش نو و جديدى قرار خواهيم گرفت نه چنين است و در جوامع از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که آنحضرت صللنا بصاد مهمله و کسر لام قرائت فرمود يعنى بوى بد گرفتيم و فاسد شديم و اذا بدون همزه استفهام نيز قرائت شده است و بقرائت مشهور تکرار همزه براى مبالغه در انکار است و گفته‌اند خداوند در جواب آنها فرموده اين مردم نه تنها منکر بعث و نشورند بلکه آنها عالم آخرت و انتقال بآن و ملاقات رحمت و عذاب خدا را منکرند ولى در توحيد از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که مراد بعث است خداوند آنرا لقاء ناميده و شايد در مقابل کسانيکه احتمال ملاقات ذات احديّت را داده‌اند فرموده باشد و اللّه اعلم‌ جلد 4 صفحه 290