نکته‌های تفسیر نور

در قرآن سه بار جمله‌ «لا أُقْسِمُ» به کار رفته است و اهل تفسير آن را دو گونه معنا کرده‌اند. گروهى حرف لا را زائد دانسته و آن را (قسم مى‌خورم) معنا کرده‌اند و گروهى آن را (سوگند نمى‌خورم) ترجمه کرده‌اند، به اين معنا که مسئله به قدرى روشن است که نيازى به سوگند خوردن نيست. منظور از «بلد»، مکّه است که قبل از اسلام هم مورد احترام بوده است. مکّه حَرَم امن الهى و اولين خانه‌اى است که براى انسان قرار داده شد. جمله‌ «وَ أَنْتَ حِلٌّ» چند گونه تفسير شده است که يک معنى را در ترجمه آورديم و معناى دوم آن است که مردم مکّه اهانت تو را در آن حلال مى‌دانند، پس به شهرى که اهانت تو را جلد 10 - صفحه 484 حلال مى‌شمرند سوگند نمى‌خورم. «1» و معناى سوم آن است که دست تو در مورد اين شهر باز است و در فتح مکّه هر تصميمى که درباره مخالفان بخواهى مى‌توانى بگيرى. «کَبَدٍ» به معناى سختى و «لبد» به معناى پشم متراکم است. البتّه بعضى کبد را به معناى راست قامت و معتدل گرفته‌اند. «2» اينکه انسان در دل رنج و سختى آفريده شده، يعنى کاميابى‌هاى دنيوى آميخته با رنج و زحمت است. «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي کَبَدٍ» حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: دنيا خانه‌اى است که با سختى‌ها عجين شده است. «دار بالبلاء محفوفة» «3» گرچه بعضى مفسران به مناسبت عبارت‌ «بِهذَا الْبَلَدِ» که مکّه است، مراد از «والِدٍ وَ ما وَلَدَ» را حضرت ابراهيم و فرزندش حضرت اسماعيل دانسته‌اند، ولى همان گونه که در تفسير مجمع البيان آمده است، مراد از آن، حضرت آدم و اولياء از نسل او است. در حديث آمده است که گوينده اين کلام‌ «أَهْلَکْتُ مالًا لُبَداً» عمرو بن عبدود در جنگ خندق بوده که گفت: سرمايه زيادى را در مبارزه با اسلام تباه کردم ولى موفق نشدم. «4»