سوره بلد(البلد)، آیه ۳ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۴
معنی کلمات و عبارات
«وَالِدٍ»: پدر. «وَلَدَ»: به وجود آورد. مرجع ضمیر فاعلی (والد) است. «وَالِدٍ وَ مَا وَلَدَ»: اشاره به هر پدر و فرزندی است، اعم از انسان و حیوان (نگا: المصحف المیسّر). چرا که مسأله توالد و تناسل انسان و دیگر جانداران در طول ادوار مختلف، به گونه تساوی تقریبی نر و ماده، از شگفتانگیزترین مسائل خلقت است.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - سوگند خداوند به ابراهیم و اسماعیل(ع) «و والد و ما ولد»
سخن گفتن از مکه در آغاز سوره، قرینه است بر این که «والد و ما ولد»، پدر و فرزندى اند که با مکه ارتباط تنگاتنگى داشتند. آشکارترین مصداق آن دو، حضرت ابراهیم(ع) و فرزندش اسماعیل است.
۲ - اسماعیل، فرزندى شایسته براى ابراهیم(ع) «و والد و ما ولد»
تعبیر «ما ولد» در مورد انسان - با آن که درباره عاقلان، عبارت «من ولد» گفته مى شود - از تحسین برانگیز بودن موضوع حکایت دارد; زیرا کلمه «ما» - که ابهام بیشترى دارد - نشان مى دهد که حقیقت موضوع و عظمت آن، قابل تعریف نیست.
۳ - ابراهیم و اسماعیل(ع)، در تأسیس مکه نقش به سزایى داشتند. «لا أُقسم بهذا البلد ... و والد و ما ولد»
۴ - ابراهیم و اسماعیل(ع)، پدر و فرزندى ارجمند در پیشگاه خداوند «و والد و ما ولد»
سوگند خداوند بر عظمت چیزى دلالت دارد که به آن سوگند یاد شده است. نکره آمدن «والد» نیز براى تعظیم است.
۵ - وجود افرادى شایسته و ارجمند در سلاله ابراهیم «و ما ولد»
ممکن است مراد از «ما ولد»، ذرّیه ابراهیم(ع) در طول تاریخ باشد. در این صورت - به قرینه سوگند خداوند - مراد افراد گرانقدر آنان است.
۶ - سوگند خداوند به انسان تولیدمثل کننده و فرزندانش «و والد و ما ولد»
واژه «والد» ممکن است به شخص خاصى نظر نداشته باشد; بلکه اسم جنس بوده و بر هر انسان مذکر و یا حتى مؤنثى که در تولید مثل نقش داشته باشند، اطلاق گردد (ر. ک: لسان العرب). در این صورت شگفتى تکثیر نسل و نقش اعجاب برانگیز پدر و مادر در آن و نیز عظمت فرزند به وجود آمده از آنها، راز سوگند خداوند به آنان است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۷ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۷ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳
روایات و احادیث
۷ - «[فى المجمع] فى قوله «و والد و ما ولد» ... قیل آدم و ما ولد من الأنبیاء و الأوصیاء و اتباعهم عن أبى عبداللّه(ع); [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۷۴۷; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۵۸۰، ح ۶.] [در مجمع البیان] درباره قول خدا «و والد و ما ولد» آمده است: گفته شده که مقصود آدم و فرزندانش از پیامبران و اوصیا و پیروانشان مى باشد و این معنا از امام صادق(ع) روایت شده است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بانیان مکهسوگند به آدمسوگند به انبیاسوگند به انسانسوگند به فرزندان انسانسوگند به مؤمناننقش اسماعیلفرزند ابراهیمسوگند به ابراهیمسوگند به اسماعیلفضایل نسل ابراهیمنقش ابراهیمفضایل آدمفضایل اسماعیلفضایل ابراهیمسوگندهای قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- سوگند خداوند به ابراهیم(علیه السلام) و فرزندش
- سوگند خداوند به ابراهیم و اسماعیل(علیهما السلام)
- ادم(علیه السلام)، پدر انبیا+۱ آیه
- قسم خدا، به پدر و مولود
- فرزندان، مورد سوگند خدا
- قسم خداوند به ادم(علیه السلام) برای بیان افریده شدن انسان، در رنج و سختی+۱ آیه
- قسم خداوند به ابراهیم(علیه السلام) برای افریده شدن انسان در رنج و سختی+۱ آیه
- قسم خداوند به اسماعیل(علیه السلام) برای افریده شدن انسان در رنج و سختی+۱ آیه
- قسم خداوند به انسان تولید مثل کننده و فرزندانش
- قسم خدا به پدر و مولود او
- سوگند خداوند به پدر و فرزند برای بیان افریده شدن انسان در رنج+۱ آیه
- نقش بسزای ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام در تاسیس مکّه+۱ آیه