آیه ۵ سوره بلد

سوره بلد(البلد)، آیه ۵ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۴

أَ يَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ

آیا او گمان می‌کند که هیچ کس نمی‌تواند بر او دست یابد؟!

معنی کلمات و عبارات
«أَنْ»: مخفّف از مثقّله است، و تقدیر جمله چنین است: أَنَّهُ لَن یَقْدِرَ عَلیْهِ أَحَدٌ ... مفهوم آیه این است: کافر گمان می‌برد هرگونه فسق و فجوری را مرتکب شود، بازخواستی در میان نیست، و از قلمرو مجازات الهی برکنار است، و کسی نمی‌تواند قدرت و یا ثروت وی را پس بگیرد. در صورتی که زندگیِ آمیخته با درد و رنجِ انسان، دلیل بر ضعف و ناتوانی او در برابر خدا است.
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۴ و ۵

کلبى و مقاتل گویند: این آیات درباره مردى از طائفه جمح آمده به نام اسید بن کلدة مکنى به ابوالاشدین که بسیار قوى و زورمند بود که اگر بر روى گلیمى مى ایستاد ده نفر مرد قوى قادر نبودند گلیم را از زیر پاى او بیرون آورند و اگر چنین قصدى می‌نمودند گلیم مزبور پاره می‌شد ولى او بر جاى خود ایستاده بود و علامت پاى وى نیز در آن به جاى می‌ماند.

تفاسیر مجمع البیان و روض الجنان و کشف الاسرار.

نکات آیه
۱ - رفتار برخى از انسان ها، بسان کسى است که خود را شکست ناپذیر و تواناترین موجود مى پندارد. «أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» فاعل «یحسب» ضمیرى است که به «الإنسان» در آیه قبل برمى گردد و به قرینه آیات بعد، روى سخن با مؤمنان حقیقى نیست; بلکه کافران و یا آنها و منافقان مورد نظر هستند. بنابراین باید گفت: عموم «الإنسان»، یا عموم عرفى است و مراد بیشتر مردمى است که در زمان نزول این آیات، در مکه بوده و از زمره مؤمنان حقیقى نبودند و یا ارجاع ضمیر به آن، به صورت استخدام بوده و تنها بخشى از افرادِ مرجع ضمیر، مقصود هستند. ۲ - وجود قدرتى برتر و غالب در برابر تمام انسان ها، حتى در اوج قدرت مندى آنان «أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» ۳ - خودبزرگ بینى و افتخار به قدرت، مذموم و مورد نکوهش خداوند «أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» ۴ - اعتقاد به آفریننده بودن خداوند، ناسازگار با پندار عجز براى او در برابر انسان «خلقنا الإنسن ... أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» ۵ - توجه به همراه بودن زندگانى با سختى ها، مایه پى بردن انسان به ضعف خویش در برابر خداوند «فى کبد . أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» ۶ - آمیخته بودن زندگانى انسان با رنج و سختى، نشان برخوردار نبودن او از برترین قدرت «الإنسن فى کبد . أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» ارتباط این آیه با آیه قبل، گویاى آن است که بیان دشوارى هاى زندگانى انسان، براى اثبات مقهور بودن وى و بى پایه بودن خود برتربینى او است. ۷ - توجه به عجز انسان در برابر قدرت خداوند، مانع انکار معاد «أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» جمله «أهلکت مالاً لبداً» (در آیه بعد)، مى تواند حاکى از آن باشد که گوینده آن، به این دلیل انفاق ها را اتلاف مال مى داند که منکر پاداش پس از مرگ است. در این صورت آیه شریفه، ریشه آن پندار را مى زند و مى گوید: مگر انسان گمان مى کند که کسى قادر نیست او را حیات بخشیده و به او پاداش دهد که مى گوید: انفاق هایم مایه اتلاف اموالم شد؟ آرى خداوند بر اعاده او قدرتمند است; گرچه انفاق هاى چنین شخصى در آن روز پاداشى نخواهد داشت. ۸ - فریفته شدن به ثروت و قدرت، زمینه ساز انکار معاد «أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» مفاد آیه شریفه، ممکن است این باشد که فرد قدرتمند، نباید گمان کند که کسى قادر بر زنده ساختن و محاسبه و عذاب او نیست. هم چنین به قرینه آیه بعد، فرد ثروتمند را از فریفته شدن به ثروت خویش و پندار رهایى از حساب و نظارت خداوند، برحذر داشته شده است. ۹ - آفرینش نخست انسان، دلیل قدرت خداوند بر اعاده حیات او است. «لقد خلقنا الإنسن ... أیحسب أن لن یقدر علیه أحد» چنانچه در این آیه، سخن از قدرت خداوند بر معاد باشد، تعبیر «لقد خلقنا» در آیه قبل، براى رفع استبعاد معاد خواهد بود.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۷)
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۵ آیه
  • امیخته بودن زندگی انسان با رنج و سختی، نشان برخوردار نبودن او از برترین قدرت+۱ آیه
  • زندگانی در دنیا، همراه با رنج و مشقّت+۲ آیه
  • پندار انسان مبنی بر قدرت نداشتن کسی بر او، مورد پرسش انکاری خدا از وی+۱ آیه
  • سؤال عتاب امیز خدا از انسانهای مغرور، در مورد غفلت از قدرت و اگاهی خدا+۳ آیه
  • پرسش نکوهش امیز خدا، درباره انسانهای مغرور+۳ آیه
  • سؤال عتاب امیز خدا از انسانها، در مورد غفلت از قدرت و اگاهی خدا+۲ آیه
  • پندار انسان مبنی بر قدرت نداشتن کسی بر او، مورد پرسش انکاری خدا از وی+۱ آیه
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۳ آیه
  • ظنّ ادمی به عدم دسترسی احدی بر او+۱ آیه
  • غرور و خودپسندی، مایه غفلت از خدا+۷ آیه
  • برخورداری از قدرت، زمینه انکار قدرت برتر از خود+۱ آیه
  • لزوم اجتناب از قادر پنداشتن خویش، در برابر قدرت خداوند+۱ آیه
  • غفلت از خداوند و عطایای او، عامل توهّم قدرت مطلق، برای خویشتن+۶ آیه
  • مال و دارایی، عامل توهّم قدرت برتر در برابر غیر خود+۲ آیه
  • خلقت انسان، از جلوه ها و نشانه های قدرت خدا+۱ آیه
  • توجّه انسان به افرینش لب او از جانب خدا، زمینهای برای درک قدرت خداوند+۳ آیه
واژه‌ها