تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ (41) إِلاَّ مَنْ رَحِمَ اللَّهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (42) إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ (43) طَعامُ الْأَثِيمِ (44) کَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ (45)
کَغَلْيِ الْحَمِيمِ (46) خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلى سَواءِ الْجَحِيمِ (47) ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ (48) ذُقْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْکَرِيمُ (49) إِنَّ هذا ما کُنْتُمْ بِهِ تَمْتَرُونَ (50)
ترجمه
روزى که کفايت نميکند دوستى از دوستى چيزى را و نه آنها يارى کرده ميشوند
مگر آنرا که رحمت کرد خدا همانا او ارجمند مهربانست
همانا درخت زقّوم
خوراک کسى است که بسيار گناه‌کار است
مانند مس گداخته ميجوشد در شکمها
چون جوشيدن آب داغ
بگيريد او را پس بکشيدش بعنف بميان دوزخ
پس بريزيد بر بالاى سرش از عذاب آب جوشان
بچش همانا تو آن کسى که ارجمند بزرگوارى
همانا اين آنست که بوديد بآن شک ميآورديد.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب آيات سابقه اوصاف روز قيامت را بيان فرموده که آن روزى است که هيچ دوست و يار و ياورى نميتواند بى‌نياز کند دوست و يار و ياور خود را که در دنيا داشته بهيچ قدر از بى‌نيازى و نه آنها از خارج يارى کرده شوند مگر خداوند ترحّم فرمايد بر کسى بعفو از گناه او بدون وسيله يا بوسيله شفاعت شفعاء آنانکه خدا اذن شفاعت بايشان داده مانند انبياء و اولياء و اهل ايمان هر يک بحسب مرتبه قرب و اذنى که از خدا باو در شفاعت داده شده همانا عزّت مطلقه و رحمت رحيميّه از آن حقّ است و کسيرا در آن مستقلّا راهى نيست و قمّى ره نقل فرموده که کسانيکه نميتوانند با هم کمک کنند مواليان غير اولياء خدا هستند و کسانيکه مشمول رحمت خدا ميشوند و استثنا شده‌اند اولياء آل محمد صلّى اللّه عليه و اله و سلّم ميباشند و در بعضى از روايات مستثنى و مورد رحمت حقّ بائمّه اطهار و شيعيان ايشان تفسير شده که ميتوانند دستگيرى کنند و درخت زقوم که در سوره الصّافات شرح آن گذشت خوراک شخص بسيار گناه‌کار است که گفته‌اند مراد ابو جهل است و در روايات ائمه اطهار تأييد شده و آن مانند فلزّى است که در آتش گداخته شده باشد و قمّى ره آنرا به مس گداخته تفسير فرموده و ميجوشد در شکمها مانند جوشيدن آبيکه به منتهاى حرارت رسيده است و خطاب از مصدر جلال صادر ميشود بملائکه عذاب که از آنها بزبانيه تعبير ميشود بگيريد او را پس با فشار باطراف و جوانبش بکشيدش بسوى جهنّم و در وسط آن جاى دهيد چنانچه قمّى ره فرموده پس بر کاسه سرش آب
جلد 4 صفحه 629
جوش بريزيد و بگوئيد بچش عذاب را همانا تو آن کسى هستى که خود را عزيز کريم ميخواندى چون در جوامع و قمّى ره نقل نموده که او در مکّه ميگفت منم عزيز کريم و بعدا باو و رفقايش گفته ميشود اين عذابى است که تا در دنيا بوديد در آن شک و ترديد داشتيد.