سوره دخان(الدخان)، آیه ۴۹ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۸
ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ
(به او گفته میشود:) بچش که (به پندار خود) بسیار قدرتمند و محترم بودی!
معنی کلمات و عبارات
«ذُِْ»: بچش. «إِنَّکَ أَنْتَ ...»: جنبه استهزاء دارد. یعنی بچش که تو عزیز و مقتدر در میان قوم و قبیله خود، و بزرگوار و نجیب در میان حسب و نسب خویش بودی.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- وجود شکنجه روحى براى دوزخیان، افزون بر عذاب هاى شدید جسمى «ثمّ صبّوا فوق رأسه ... ذق إنّک أنت العزیز»
تعبیر «ذق إنّک...»، بیانگر اوج تحقیر و تمسخر آنان است که این خود نوعى شکنجه روحى مى باشد.
۲- زورمدارى، برترى جویى و اشرافى گرى در دنیا، از ویژگى هاى عمده گنه کاران دوزخى «ذق إنّک أنت العزیز الکریم»
تحقیر، تمسخر و توبیخ شدن دوزخیان، با تعابیر «العزیز» و «الکریم»، اشعار به این نکته دارد که تحقیرشوندگان، از جمله کسانى اند که در دنیا براى خویش عزت و جایگاهى رفیع قائل بودند.
۳- ذلت و خوارى اشراف و سران کفر در آخرت، نتیجه برترى جویى نارواى آنان در دنیا «ذق إنّک أنت العزیز الکریم»
مخاطب قرار گرفتن این گروه از دوزخیان بهوسیله وصف «العزیز الکریم»، مى نمایاند که مجازات آنان، پیامد روحیه تکبرمنشانه و برترى جویانه ایشان است. در حقیقت آنان، آثار رفتار شوم خویش در دنیا را مى بینند.
۴- روحیه اقتدار و اشرافى گرى، زمینه ساز غوطهورى انسان در گناه «طعام الأثیم ... ذق إنّک أنت العزیز الکریم»
در این آیات، دوزخیانِ مبتلا به عذاب شدید و گدازنده، در ابتدا با وصف «الأثیم» (به معناى غوطهور در گناه) و سپس با وصف «العزیز الکریم» یاد شده اند. ارتباط این اوصاف، بیانگر مطلب یاد شده است.
۵- مراتب شدید و هلاکت بار عذاب دوزخ، متوجه گناه پیشگان مغرور و پیشوایان کفر و نه همه گنه کاران* «طعام الأثیم کالمهل ... ثمّ صبّوا فوق رأسه ... ذق إنّک أنت العزیزالکریم»
از مبالغه نهفته در «الأثیم» و نیز وصف «العزیز الکریم»، این احتمال شکل مى گیرد که عذاب هاى شدید مطرح شده در این آیات، براى هر گنه کارى نیست; بلکه مخصوص دارندگان اوصاف یاد شده است.
۶- عزت ها و شرافت هاى دنیوى، متکى به گناه و حق ستیزى، ناپایدار و منتهى به ذلت و درماندگى است. «ذق إنّک أنت العزیز الکریم»
۷- تهدید سران مشرک و ستیزه جوى مکه از سوى خداوند «ذق إنّک أنت العزیز الکریم»
چنان که از لحن آیات و برخى از تفاسیر استفاده مى شود، این آیات تعریضى به سردمداران شرک مکه دارد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۵۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۴–۵۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۴۹–۵۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۴۹–۵۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۴۹–۵۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۵۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۴۷–۵۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار برتری طلبی اشرافآثار برتری طلبی رهبران کفراشرافیگری جهنمیاناشرافیگری گناهکارانانذار رهبران شرکبرتری طلبی جهنمیانبرتری طلبی گناهکارانشکنجه های روحی جهنمیانعذاب اخروی متکبرانعذابهای جسمی جهنمیانعوامل ذلت اخروی اشرافعوامل ذلت اخروی رهبران کفرناپایداری عزت دنیویویژگیهای گناهکارانظلم گناهکارانشدت عذابهای جهنمعذاب رهبران کفرانذار مشرکان مکهظلم جهنمیانآثار قدرت طلبیآثار اشرافیتمراتب عذابهای جهنمویژگیهای جهنمیانعذاب گناهکارانآثار حق ستیزیزمینه گناهعوامل ذلتانذارهای خداآثار گناه
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷)
- استهزای جهنّمیان به هنگام عذاب، با یاداوری عزّت و احترام دنیایی انان+۱ آیه
- معصیت، عامل گرفتاری به عذاب ذلّت بار در اخرت+۵ آیه
- چشانیدن عذاب جهنّم، به شک کنندگان در ان+۹ آیه
- عزّتها و شرافتهای پنداری در دنیا، در پی دارنده کیفر اخرتی+۲ آیه
- خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر
- ذلّت و خواری، معلول گناه و تجاوزگری+۵ آیه
- روحیّه اقتدار و اشرافیگری، زمینه ساز غوطهوری انسان در گناه+۲ آیه