سوره قلم(القلم)، آیه ۴۹ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۶
لَّوْلَا أَن تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِّن رَّبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ مَذْمُومٌ
و اگر رحمت خدا به یاریش نیامده بود، (از شکم ماهی) بیرون افکنده میشد در حالی که نکوهیده بود!
معنی کلمات و عبارات
«تَدَارَکَهُ»: او را دریافت. به دادش رسید. «لَنُبِذَ»: حتماً انداخته میشد. قطعاً رها میگردید و به خود واگذار میشد. «الْعَرَآءِ»: بیابان برهوت. صحرای خالی از گیاه و درخت (نگا: صافّات / . «وَ هُوَ مَذْمُومٌ»: در حالی که نکوهیده بود. در حالی که مورد مذمّت و ملامت قرار میگرفت.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - یونس(ع) پس از رهایى از شکم ماهى، از نعمت و لطف ویژه الهى برخوردار گشت. «لولا أن تدرکه نعمة من ربّه»
۲ - نعمت و لطف ویژه خداوند به یونس(ع)، مانع گرفتار شدن او به بیابان خشک و بى آب و گیاه شد. «لولا أن تدرکه نعمة من ربّه لنبذ بالعراء»
۳ - نعمت و لطف خداوند به یونس(ع)، موجب مذمت نشدن او گردید. «لولا أن تدرکه نعمة من ربّه لنبذ بالعراء و هو مذموم»
۴ - هشدار خداوند به پیامبر(ص)، از گرفتار شدن به مجازات ترک اولى، همچون یونس(ع) «و لاتکن کصاحب الحوت ... لنبذ بالعراء و هو مذموم»
این که خداوند به پیامبر(ص) هشدار داد که مانند یونس مباش; اشاره به ترک اولى و مجازات آن دارد که یونس(ع) گرفتار آن شده بود.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۴–۵۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۴۶–۵۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۴۶–۵۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۴۶–۵۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۶–۵۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
موانع سرزنش یونسنجات از شکم ماهینجات از گرفتاری در بیاباننعمتهای یونسکیفر ترک اولیکیفر یونسمنشأ نجات یونسترک اولای یونسآثار نعمتهای خدافضایل یونسنجات یونسقصه یونسهشدار به محمدآثار لطف خدامشمولان نعمتهشدارهای خدامشمولان لطف خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- رهایی یونس(علیه السلام) از اندوه، در پی استغاثه او به درگاه خداوند+۳ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
- تضرّع یونس(علیه السلام) به درگاه الهی، موجب نجات او از شکم ماهی+۳ آیه
- توفیق یونس(علیه السلام) در توبه و بازگشت به خدا+۱ آیه
- برخورداری انسان از نعمتها، اقتضای ربوبیّت خدا+۱ آیه
- دعا، وسیله ای مؤثّر برای نجات از غم و اندوه+۶ آیه
- دعای یونس(علیه السلام) همراه با اندوه، سبب نجات و برگزیدگی و قرار گرفتن وی در زمره صالحان+۲ آیه
- اجابت دعای یونس(علیه السلام) از سوی خداوند، با نجات وی از اندوه و ظلمت شکم ماهی+۳ آیه
- سختی تحمّل ظلمات شکم ماهی، موجب دعای یونس(علیه السلام) به درگاه الهی برای نجات از ان+۲ آیه
- بهره مندی صالحان، از نعمت خاص الهی+۲ آیه
- توجّه به عواقب ناخوشایند بی صبری از عوامل صبرپیشگی+۱ آیه
- هشدار خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) از شتاب در غضب نسبت به مردم، همچون یونس(علیه السلام)+۱ آیه
- خشم و غضب یونس(علیه السلام) به علّت ایمان نیاوردن قومش+۲ آیه
- خطاب هشدارامیز خداوند به محمد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- توجّه پیامبر صلی الله علیه و اله به عواقب بیصبری در برابر حقناپذیران، زمینهساز صبر و شکیبایی حضرت+۱ آیه
- صالحان، برخوردار از لطف و نعمت ویژه الهی+۲ آیه
- برگزیدن یونس علیه السلام به رسالت و قرار گرفتن وی در شمار صالحان جلوه نعمت و لطف ویژه خداوند بر وی+۱ آیه
- برخورداری یونس علیه السلام از نعمت ویژه الهی، پس از رهایی از شکم ماهی+۱ آیه
- نقش دعا، در بهرهمندی از نعمتهای الهی+۳ آیه
- نجات یونس علیه السلام از شکم ماهی، از نعمتهای الهی بر وی+۱ آیه
- پذیرش توبه یونس علیه السلام از نعمتها و عنایتهای خدا نسبت به او+۱ آیه
- یونس علیه السلام، مستحق سرزنش، در صورت بهرهمند نشدن از عنایت و نعمت الهی+۱ آیه
- یونس علیه السلام، بهرهمند از نعمتها و تفضلات الهی، در پی نجات از شکم ماهی+۱ آیه
- نعمت و لطف خداوند به یونس علیه السلام، موجب مذمّت نشدن ان جناب+۱ آیه