تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها کَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ «21» ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي أَنْفُسِکُمْ إِلاَّ فِي کِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ «22» لِکَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ کُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ «23» الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَ يَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَ مَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ «24» لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ «25»
ترجمه
57/ 25- 21
پيشى بگيريد بر يکديگر بسوى آمرزشى از پروردگارتان و بهشتى که وسعت آن مانند وسعت آسمان و زمين است آماده شده براى آنانکه ايمان آوردند بخدا و پيمبرانش اينست فضل خدا عطا ميکند آنرا بهر که بخواهد و خداوند صاحب تفضّل بزرگ است
نمى‌رسد هيچ مصيبتى در زمين و نه در نفوس شما مگر آنکه در کتابى است پيش از آنکه بيافرينيم آنها را همانا اين بر خدا آسان است
تا غمگين نشويد بر آنچه فوت شد از شما و شاد نشويد بآنچه داد شما را و خدا دوست ندارد هيچ متکبّر فخر کننده را
آنانکه بخل ميکنند و امر ميکنند مردم را به بخل و هر که رو گردان شود پس همانا خدا او است بى‌نياز ستوده
بتحقيق فرستاديم پيغمبران خود را با دلائل روشن و فرستاديم با ايشان کتاب و ميزان را تا قيام نمايند مردم بعدل و نازل نموديم آهن را که در آن عذابى سخت است و منفعتها براى مردم و تا معلوم کند خدا کسى را که يارى ميکند او و پيغمبرانش را با آنکه غائبند همانا خدا نيرومند توانا است.
تفسير
خداوند متعال بعد از مذمّت از اقبال بدنيا ترغيب فرموده اقبال بآخرت را باين تقريب که سبقت گيريد بر يکديگر بجانب آمرزش خدا و تحصيل رضاى او چون بنده هر قدر مراقب رفتار خود باشد باز خالى از قصور و تقصير نيست و بشتابيد بسوى بهشتى که وسعت و فراخى آن مانند وسعت و گنجايش آسمان و زمين است و اينک در باطن اين عالم موجود ميباشد و معدّ و مهيّا و آماده براى اهل
جلد 5 صفحه 150
ايمان بخدا و پيمبران و اوصياء ايشان است يا بهشتى که پهناى آن مانند پهناى آسمان و زمين است وقتى آن دو مبسوط شوند و در ازاى آنرا جز خدا کسى نداند و فعلا مهيّا و آماده شده براى اهل ايمان در آسمان هفتم و بعدا فانى و دو مرتبه موجود ميشود بخواست خداوند چنانچه مفسّرين فرموده‌اند و در هر حال بهشت جاويد با اين عرض و طول در مقابل اعمال ناچيز بندگان نيست بلکه بتفضّل و عنايت الهى است و آنان بآن اعمال هم بلطف او و بيان احکام و توفيق طاعت موفق شدند پس همه بتفضّل الهى است که بهر کس خواسته فرموده و او صاحب فضل بى‌نهايت است قمى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کمترين اهل بهشت از حيث منزل کسى است که منزلى دارد که اگر تمام جن و انس بر او وارد شوند وسعت دارد از جهت خوردنى و آشاميدنى چنانچه در سوره حج گذشت و هر مصيبت و بلائى که مردم بآن مبتلا شوند خواه مالى و زمينى باشد از قبيل خشکى و قحطى و آفت زدگى و خواه جانى و بدنى مانند مرض و عيب و نقص و ماتم‌زدگى و غيرها در لوح محفوظ و کتاب مرقوم الهى ثبت شده و مقدّر بتقدير او است قبل از آنکه خداوند نفوس بندگانرا ايجاد فرمايد و اين ثبت و تقدير با زيادى آن براى خدا آسان است و نتيجه آن آنست که بندگان وقتى بدانند هر چه هست از نعمت و نقمت و بلا و محنت و مرض و عافيت بتقدير الهى است محزون نميشوند بآنچه از دستشان رفته و خوشحال نميشوند بآنچه بدستشان رسيده يا خدا بآنها داده چون أتاکم بقصر بمعناى اتيان نه اعطاء نيز قرائت شده و آن مناسب‌تر است براى معادل شدن با فاتکم که در جمله سابقه ذکر شده است و بر حسب روايات ائمه اطهار اين خلق که عدم حزن از بلا و عدم سر و راز عطا باشد از لوازم زهد در دنيا است که عقلا و شرعا ممدوح است و عکس آن که جزع در مصائب و سرور مفرط از مواهب و مناصب و مال و جاه دنيوى است بسيار مذموم است و لازمه آن تکبر و افتخار نمودن بر غير است باين عناوين و خداوند هيچ متکبّر و مفاخرى را دوست ندارد و از لوازم محبّت مفرط بمال و جاه دنيوى بخل نمودن از انفاق آن دو است در راه خدا و امر نمودن مردم را قولا و عملا ببخل و آن از بدترين رذائل اخلاقى است که شخص بسبب آن از رحمت خدا دور
جلد 5 صفحه 151
و منفور خلق حتّى اهل و عيال ميشود و کسى که باين دستورات پشت کند و عمل ننمايد بخودش ستم نموده خدا بى‌نياز از اعمال بندگان و اخلاق آنها است چون غنىّ بالذّات و حميد و محمود و ستوده و پسنديده در تمام صفات و افعال است و بنابر اين قول خداوند الّذين يبخلون و يأمرون الناس بالبخل محتمل است بدل از کلّ مختال فخور باشد و محتمل است مبتدا باشد که خبر آن حذف شده براى دلالت کلام بعد بر آن و خداوند براى لطفيکه به بندگان دارد پيغمبران را با معجزات ظاهره فرستاده و نازل فرموده با ايشان کتاب سماوى و قانون عدل الهى را که مستفاد از کتاب است بوسيله امام چنانچه قمى ره نقل فرموده که ميزان امام است و بعضى گفته‌اند خداوند از آسمان ترازو براى انبيا فرستاده که بآن وزن شود اشياء و در جوامع آنرا نسبت بحضرت نوح نقل نموده که جبرئيل براى او ترازو آورد و گفت قومت را امر نما بآن وزن نمايند و نيز خداوند نازل فرموده فيض وجود را از عالم بالا بمراتب ادنى که از آن جمله آهن است که آلات حرب از آن ساخته ميشود و منافع وجود آن در دنيا بسيار است و کمتر صنعتى است که آهن در آن بکار نرود در مجمع از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که خداوند عز و جل نازل نموده است چهار برکت را از آسمان بزمين و آن آهن است و آتش و آب و نمک و ظاهرا مراد از آسمان جهت اعلى است و در بعضى از روايات ذکر شده که ذو الفقار امير المؤمنين آهنى است که خداوند آنرا از آسمان نازل فرمود براى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و او آنرا بآن حضرت داد که با دشمنان خدا جنگ کند و در هر حال نزول و ايجاد آهن براى آن بود که مردم از آن منتفع شوند و براى آنکه مجاهدين در راه خدا و نصرت انبياء عليهم السّلام از غير آنها ممتاز گردند در خارج و باين صفت مشهود حضرت احديّت شوند و معلوم گردد که چه کس مؤمن بغيب است که خداى ناديده و پيغمبران را در حال حضور و غيابشان يکسان نصرت مينمايد و آلات آهنين را در قتل اعداء آنان بکار ميبرد و پوشيده نماند که خدا توانا و نيرومند و قوى و غالب و قاهر است و احتياج بنصرت بندگان ندارد و براى آنکه مردم بکمال لايق خودشان برسند و بعزت دنيا و ثواب آخرت نائل شوند آنانرا دعوت بايمان و جهاد با کفار
جلد 5 صفحه 152
ميفرمايد.