آیه ۲۲ سوره حدید

سوره حدید(الحديد)، آیه ۲۲ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۴۰

مَا أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِّن قَبْلِ أَن نَّبْرَأَهَا إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ

هیچ مصیبتی (ناخواسته) در زمین و نه در وجود شما روی نمی‌دهد مگر اینکه همه آنها قبل از آنکه زمین را بیافرینیم در لوح محفوظ ثبت است؛ و این امر برای خدا آسان است!

معنی کلمات و عبارات
«مُصِیبَةٍ»: رخداد در معنی عام خود (نگا: فی ظلال القرآن) اعم از خیر یا شر. «کِتَابٍ»: لوح محفوظ. علم خدا (نگا: انعام / ، یس / ). «نَبْرَأَهَا»: آن را بیافرینیم. مراد آفرینش زمین و انسانها و بطور کلی همه کائنات است. «یَسِیرٌ»: ساده. آسان. با قیاس به علم خدا، زمان گذشته و حال و آینده، و مشکل و مشکلتر و مشکلترین، و آسان و آسانتر و آسانترین، معنی ندارد. جهان برابر نقشه و طرح قبلی خدا ساخته شده است و همه چیز در آن دقیق و اندازه‌گیری گشته است، و لذا چیزی ناسنجیده و خودسرانه رخ نمی‌دهد و خارج از نقشه پیاده نمی‌گردد.
نزول

سال ۱۷ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۲۲ و ۲۳

امام صادق علیه‌السلام فرماید: هنگامى که سر مبارک حسین بن على علیه‌السلام را نزد یزید بن معاویه لعنه‌الله آوردند على بن الحسین و دختران امیرالمؤمنین علیهم‌السلام را نیز وارد بارگاه یزید نمودند و دست و کتف على بن الحسین در این هنگام به غل و زنجیر بسته شده بود. یزید به عنوان شماتت به على بن الحسین رو کرد و گفت: شکر و سپاس مر خدائى راست که پدر تو را به قتل رسانید. زین العابدین در پاسخ او فرمود: لعنت خدا بر کسانى باد که به چنین قتل ناروائى اقدام کردند. یزید از جواب على بن الحسین در خشم شد دستور داد گردن او را بزنند. على بن الحسین فرمود: اى یزید اگر تو مرا بکشى چه کسى این دختران رسول خدا صلی الله علیه و آله را به منازل ایشان در مدینه خواهد رسانید. در حالتى که آنان سرپرست و محرمى جز من ندارند. در اینجا خشم یزید فرو نشست و گفت: اى على بن الحسین جز تو دیگرى آنان را به منازل خویش نخواهد رسانید سپس دستور داد سوهانى حاضر کردند و خود با دست خویش به وسیله سوهان زنجیر گردن على بن الحسین را برید و از گردن او بیرون آورد سپس گفت: اى ابومحمد آیا می‌دانى چرا زنجیر را از گردن تو باز کردم. فرمود: بلى، خواست بدین وسیله منتى بر ما گذاشته باشى. یزید گفت: آرى به خدا قسم جز این قصد دیگرى نداشتم سپس این آیه را خواند «وَ ما أَصابَکمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کسَبَتْ أَیدِیکمْ؛ آنچه رنج و مصیبت به شما برسد از اثر اعمالى است که انجام داده اید». على بن الحسین فرمود: اى یزید این آیة درباره ما نازل نشده است بلکه این آیات (آیه ۲۲ و آیه ۲۳ این سوره) درباره ما نازل شده است و آن را قرائت کرد و فرمود: زیرا ما از آن کسانى هستیم که اگر چیزى از ما در این دنیا فائت شده و از دست برود، دلتنگ و آزرده خاطر نمى شویم و نیز اگر اقبال و خوبى به ما برسد شادخاطر و مغرور نگردیم.

تفسیر على بن ابراهیم.

در آن زمان چه می‌گذشت (۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - هیچ حادثه ناگوارى در زندگى بشر، اتفاقى و از روى تصادف نیست. «ما أصاب من مصیبة فى الأرض و لا فى أنفسکم إلاّ فى کتب» ۲ - هر رویداد ناگوارى، چه آنچه در زمین رخ مى دهد (مانند سیل، زلزله، قحطى، خشکسالى و...) و (چه آنچه بر نفوس عارض مى شود (مانند بیمارى، نقص عضو، جراحت و...)، قبلاً تعیین و در کتابى ثبت و درج شده است. «ما أصاب من مصیبة فى الأرض و لا فى أنفسکم إلاّفى کتب من قبل أن نبرأها» ۳ - لوح محفوظ، دربرگیرنده همه رویدادها و حوادث «ما أصاب من مصیبة فى الأرض و لا فى أنفسکم إلاّفى کتب» در آیات دیگر، کتابى که در آن تقدیرهاى الهى ضبط شده، «لوح محفوظ» نامیده شده است. ۴ - لوح محفوظ، کتابى بس ارجمند و والا «ما أصاب من مصیبة ... إلاّفى کتب» تنکیر «کتاب»، مى تواند براى تفخیم و بیان عظمت و ارجمندى لوح محفوظ باشد. ۵ - لوح محفوظ، از نظرها پنهان داشته شده و اطلاع بر محتویات آن براى غیر خداوند ممکن نیست. «ما أصاب من مصیبة ... إلاّفى کتب» نکره آمدن «کتاب» - که همان لوح محفوظ است - مى تواند براى بیان مطلب یاد شده باشد. ۶ - اراده الهى، حاکم بر همه تحولات فردى و اجتماعى در زندگى بشر «ما أصاب من مصیبة فى الأرض ... من قبل أن نبرأها» ضمیر «ها» در «نبرأها» به مصیبت بازمى گردد و «برء» (مصدر «نبرأ») به معناى آفریدن و پدید آوردن است. نسبت دادن همه پدیده هاى فردى و اجتماعى به خداوند، بیانگر مطلب یاد شده است. ۷ - دخالت در شؤون زندگى همه انسان ها، به رغم وسعت و گستردگى آن، براى خداوند بسى سهل و آسان است. «ما أصاب من مصیبة ... إنّ ذلک على اللّه یسیر»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
  • سهولت ثبت و ضبط امور بر خدا+۲ آیه
  • هشدار خداوند به انسان از دچارشدن به خوشحالیهای غرورامیز+۱ آیه
  • مصیبتهای انسان، تعیین شده از قبل و ثبت شده در کتابی پیش از وقوع
  • توجه به قدرت خدا و ناتوانی خویشتن، زمینه پرهیز از تفاخر+۲ آیه
  • اعتقاد به تقدیر الهی در برخورداری و عدم برخورداری از امکانات، از عوامل بازدارنده تفاخر+۲ آیه
  • عقیده به قضا و قدر، از عوامل رفع اندوه+۱ آیه
  • توجّه به مقدّرات الهی، مانع اندوه بر زوال نعمتهای دنیایی+۱ آیه
  • اعتقاد انسان به تقدیر خداوند، مایه پرهیز وی از شادمانی غرورامیز، در صورت بهره مندی از عطایای الهی+۱ آیه
  • ثبت رویدادهای ناگوار در زمین، از قبل، در لوح محفوظ
  • ایمان و اعتقاد به تقدیر الهی (نوشته شدن هر چیزی برای انسان از قبل) زمینه زهدورزی و عدم شادی بر برخورداریها و عدم ناراحتی در از دست دادنها+۱ آیه
  • ایمان به تقدیر الهی، موجب دوری از سرور ناپسند، به هنگام برخورداری از امکانات مادّی+۱ آیه
  • گرفتاری انسانها به مصایب و اسیبها، در قلمرو علم خدا+۱ آیه
  • توجّه به مقدّرات الهی، مانع غرور و خوشحالی بیجا+۱ آیه
  • ایمان به تقدیر الهی، مانع شادمانی غرورامیز و اندوه بی جا، در مقابل نعمتها و مصیبتها+۱ آیه
  • مصیبتهای انسان، بر اساس قدر الهی و تقدیر مکتوب، در لوح محفوظ
  • ایمان به قضای الهی در حوادث، موجب ارامش و رفع نگرانی انسان+۱ آیه
  • ابتلا به بیماری و نقص عضو، از موارد قضای ثبت شده
  • حوادث و مصیبتهای زندگی انسان، مطابق قضای الهی
  • مصایب داخل وجود انسان و خارج از وجود او، مقدّر و مکتوب در لوح محفوظ
  • لوح محفوظ، کتاب حوادث جهان+۲ آیه
  • اسانی ثبت و درج ناگواریهای واقع شده در زمین و مصیبتهای وارد شده بر نفوس، در لوح محفوظ بر خداوند
  • ثبت همه مصایب زمینی و بلایای جانی، در لوح محفوظ
  • اعتقاد به مقدر بودن مصیبتها از جانب خداوند، موجب اسان پنداشتن ان و تحمل راحت انها+۲ آیه
  • مصیبتها و گرفتاریها، مقدّر و از پیش تعیین شده+۲ آیه
  • عقیده به مقدّر بودن مصیبتها، باعث اندوهگین نشدن برای از دست رفتهها+۱ آیه
  • اندوهگین نشدن بر از دست دادهها و شاد نشدن برای به دست اوردهها (زهد) فلسفه تقدیر مصیبتها+۱ آیه
واژه‌ها