تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ إِنَّنِي بَراءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ «26» إِلاَّ الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ «27» وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ «28» بَلْ مَتَّعْتُ هؤُلاءِ وَ آباءَهُمْ حَتَّى جاءَهُمُ الْحَقُّ وَ رَسُولٌ مُبِينٌ «29» وَ لَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ قالُوا هذا سِحْرٌ وَ إِنَّا بِهِ کافِرُونَ (30)
ترجمه
و هنگاميکه گفت ابراهيم بپدرش و قومش همانا من بيزارم از آنچه ميپرستيد
جز آنکه آفريد مرا پس همانا او بزودى هدايت ميکند مرا
و قرار داد آن مقاله خود را قول باقى در ميان فرزندانش شايد آنان بازگشت نمايند
بلکه
جلد 4 صفحه 600
برخوردار ساختم اينها و پدرانشان را تا آمد نزدشان حقّ و پيغمبرى بيان کننده
و چون آمد نزدشان حق گفتند اين جادو است و همانا ما به آن کافرانيم.
تفسير
خداوند متعال براى ردع کفّار قريش از شرک و توابع آن بتقليد و تبعيّت از دين پدرانشان که در آيات سابقه ذکر شد به بليغ‌ترين بيان ياد آورى فرموده به پيغمبر خود وقتى را که حضرت ابراهيم بجدّ مادرى يا عموى خود که پدر خوانده ميشود و ساير اقوامش فرمود من داراى برائتم يعنى بيزارم از آنچه شما ميپرستيد که بتها باشند و عبادت شما مرضىّ من نيست ستايش و پرستش نميکنم من مگر خداوندى را که بدست قدرت خود آفريد مرا و البتّه او مرا هدايت بحقّ نموده و خواهد نمود در دنيا بطريق ارشاد خلق و در آخرت به راه بهشت تا قريش بدانند که جدّا على و امجد آنها تقليد را کنار گذارد و به حجّت بر قوم خود قيام نمود و علم توحيد را در دنيا برافراشت آنها هم که خود را تابع ملّت آن حضرت ميدانند بايد موحّد باشند و به پيروى از او بر مدّعاى خود اقامه دليل کنند و اگر بخواهند تقليد هم نمايند بايد از جدّ امجد خودشان که مقبول تمام ملل عالم است بنمايند نه از پدران خودشان که بعدا بتوهّمات باطل و وساوس شيطانى بت‌پرست شدند چون خودشان معتقد بودند که حضرت ابراهيم و حضرت اسمعيل اشرف آباء ايشانند که مؤسّس و مروّج توحيد در دنيا بودند و بعدا فرموده و قرار داد ابراهيم عليه السّلام برائت از بت و هر معبودى را جز خداى يگانه کلمه باقيه اخلاص که لا اله الا اللّه است در اعقاب و ذريّات خود براى آنکه توحيد اصل عقائد و مرجع اعمال آنها باشد و ايشان امام و مقتداى خلق تا روز قيامت به استدعاء از خدا و قبول حق بشرط آنکه معصيت از آنها سر نزند يا قرار داد خدا برائت از هر معبودى را جز خود کلمه اخلاص که باقى باشد در اولاد آن حضرت به اين معنى که هميشه يک نفر از آن خانواده موحّد باشد و مردم را دعوت بتوحيد و دين حقّ نمايد و بقيّه آن خاندان رجوع باو نمايند و تبعيّت از او کنند و او امام و مقتدا و پيشواى همه باشد و اين حکومت الهيّه اعمّ از نبوّت و امامت در اين خاندان باقى و برقرار بماند تا روز قيامت لذا در روايات متعدده معتبره
جلد 4 صفحه 601
کلمه باقيه بامامت در اعقاب امام حسين عليه السّلام تفسير شده تا امام زمان عليه السّلام و قمّى ره لعلّهم يرجعون را برجعت ايشان بدنيا تفسير فرموده است ولى بسيارى از اعقاب حضرت ابراهيم تخلّف از قرار او و خدا نمودند و راه کفر و شرک را پيش گرفتند و خدا تعجيل در عقوبت آنها نفرمود لذا فرموده بلکه بهره‌مند نمودم اين موجودين از نسل آن حضرت و پدرانشان را بمال و عزت و نعمت دنيا تا مغرور به آنها و مغمور در معاصى گشتند و ما براى آنان قرآن را که حقّ است و پيغمبر خاتم را که بيان کننده آنست و واضح است حقانيّت او فرستاديم و چون قرآن را ديدند و دانستند که اتيان بآن از طاقت بشر بيرون است گفتند اين سحر است و ما منکر آن ميباشيم که از جانب خدا است با آنکه خداوند آن را براى ارشاد و هدايت آنها بخير و صلاح دنيا و آخرتشان فرستاده بود.