تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَمْ آتَيْناهُمْ کِتاباً مِنْ قَبْلِهِ فَهُمْ بِهِ مُسْتَمْسِکُونَ «21» بَلْ قالُوا إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُهْتَدُونَ «22» وَ کَذلِکَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلاَّ قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ «23» قالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُکُمْ بِأَهْدى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آباءَکُمْ قالُوا إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ کافِرُونَ «24» فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَانْظُرْ کَيْفَ کانَ عاقِبَةُ الْمُکَذِّبِينَ «25»
ترجمه
يا داديم بآنها کتابى پس آنها بآن چنگ زنندگانند
بلکه گفتند همانا ما يافتيم پدرانمان را بر طريقه‌اى و همانا ما بر اثرهاى قدمشان راه يافتگانيم
و همچنين نفرستاديم پيش از تو در بلدى بيم دهنده‌ئى را مگر آن که گفتند متنعّمانش همانا ما يافتيم پدرانمان را بر طريقه‌اى و همانا ما بر اثرهاى قدمشان پيروى کنندگانيم
گفت آيا و اگر چه آورده باشم نزد شما چيزى را که هدايت کننده‌تر باشد از آنچه يافتيد بر آن پدرانتان را گفتند همانا ما بآنچه فرستاده شديد بآن کافرانيم
پس انتقام کشيديم از آنها پس بنگر چگونه بود انجام کار تکذيب کنندگان.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب مقال اهل شرک مکّه که ملائکه را دختران خدا خوانده بودند و در آيات سابقه براى ردّ آنها خدا فرموده بود آيا در وقت خلقت ملائکه آنها حاضر و ناظر بودند که بدانند ملائکه دخترند ميفرمايد يا ما براى آنها کتابى ارسال نموده بوديم پيش از قرآن که در آن کتاب اين معنى ذکر شده باشد تا مستمسک براى آنها باشد و بآن استدلال بر مدّعاى خودشان
جلد 4 صفحه 599
نمايند نه چنين است بلکه گفتند ما يافتيم پدران خود را ثابت بر طريقه مستمرّه‌اى و ما از آنها پيروى و متابعت مينمائيم و بهدايت پيشينيان خودمان مهتدى و راه يافته ميباشيم و اين تقليد و تبعيّت کور کورانه بدون منطق و دليل اختصاص باينها ندارد پيش از تو هم اى پيغمبر خاتم هيچ پيغمبر بيم دهنده از عذاب خدا را ما در بلدى از بلاد نفرستاديم مگر آنکه رؤساء و ثروت‌مندان و شهوت پرستان آنها مانند اينها گفتند ما از دين پدران خودمان دست برنميداريم و آن پيغمبر در جواب فرمود و اگر چه دينى که من آورده‌ام براى شما بهتر و بهدايت نزديکتر از دين پدرانتان باشد آنها گفتند ما اصلا منکر دين شما که توحيد خدا است ميباشيم و پس از آنکه معلوم شد سرگرمى بلذائذ دنيا و تعصّب بيجا و غرور و نخوت ناروا آنها را بکلّى از تحصيل حقّ و حقيقت و فکر در طريق معرفت منصرف نموده و حاضر نيستند قدمى از اين راه را بپيمايند ما باقسام و انواع مختلف از آنها انتقام کشيديم و بعذابهاى گوناگونشان معذّب نموديم پس بنگر که چگونه بود عاقبت امر تکذيب کنندگان پيغمبران گذشته و بدانکه تکذيب کنندگان تو را هم ما بسزاى اعمالشان خواهيم رسانيد و بعضى بجاى قال او لو جئتکم قل او لو جئتکم قرائت نموده‌اند و بنابر اين حکايت امر خدا است به پيغمبر سابق يا خطاب به پيغمبر ما که در جواب کفّار معاصر خود بفرمايد و تعبير بأهدى با آنکه دين پدران آنها بهيچ وجه موجب هدايت نبوده از باب مماشاة و اشاره باين نکته است که اگر فرضا دين سابق حقّ باشد و دين بهترى بيايد شرط عقل قبول دين لاحق است که بهدايت نزديکتر باشد چه رسد بجائيکه دين قديم بکلّى باطل و از هدايت دور باشد.