تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالُوا لَوْ لا نُزِّلَ هذَا الْقُرْآنُ عَلى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ (31) أَ هُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّکَ نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا وَ رَحْمَتُ رَبِّکَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ (32) وَ لَوْ لا أَنْ يَکُونَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً لَجَعَلْنا لِمَنْ يَکْفُرُ بِالرَّحْمنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفاً مِنْ فِضَّةٍ وَ مَعارِجَ عَلَيْها يَظْهَرُونَ (33) وَ لِبُيُوتِهِمْ أَبْواباً وَ سُرُراً عَلَيْها يَتَّکِؤُنَ (34) وَ زُخْرُفاً وَ إِنْ کُلُّ ذلِکَ لَمَّا مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّکَ لِلْمُتَّقِينَ (35)
ترجمه
و گفتند چرا فرستاده نشد اين قرآن بر مردى از آن دو بلد که بزرگ باشد
آيا آنها قسمت ميکنند رحمت پروردگار تو را ما قسمت کرديم ميانشان روزى آنها را در زندگانى دنيا و بلند گردانيديم بعضى را بر بعضى درجه‌هائى تا بگيرند بعضيشان بعضى را مستخدم و فرمانبردار و رحمت پروردگارت بهتر است از آنچه جمع ميکنند
و اگر نه آن بود که ميشدند مردم يک دسته مجتمع بر کفر هر آينه قرار داده بوديم براى هر که کافر ميشود بخداى بخشنده براى خانه‌هاشان سقفهائى از نقره و نردبانهائى که با آن آيند بر بام
و براى خانه‌هاشان درهائى و تختهائى که بر آن تکيه کنند
و زينتهائى و نيست تمام اينکه بيان شد مگر بهره زندگانى دنيا و آخرت نزد پروردگار تو است براى پرهيزکاران.
تفسير
کفّار قريش که براى ارشاد آنها خداوند کتاب حقّ و رسول مبين
جلد 4 صفحه 602
فرستاده بود و بيان شد در آيات سابقه که گفتند قرآن سحر است نسبت به پيغمبر صلى اللّه عليه و اله هم اعتراض نمودند که چرا نبايد در مکّه مانند وليد بن مغيره و در طائف عروة بن مسعود پيغمبر باشد که آن دو نفر متشخّص و ثروتمند و صاحب جاه و جلالند و بايد کسيکه تهى دست از مال دنيا است باين منصب فائز گردد لذا خداوند متعال در جواب اين اشکال فرموده آيا تقسيم رحمت پروردگار و تعيين مقام نبوّت بعهده آنها است و آيا آنها مورد قابل از براى اين منصب را ميتوانند بدست بياورند با آنکه پيغمبر بايد معصوم از گناه و لغزش و اعلم خلق و اکمل ناس باشد و ساير خصوصيّات و اوصافيکه جز خداوند ممکن نيست کسى احاطه بآنها داشته باشد مال و جاه که چيزى نيست نبوّت شرائط ديگرى لازم دارد که شما بخاطرتان خطور ننموده همان تقسيم مال و جاه ناقابل را هم ما بعهده آنها واگذار ننموديم خودمان معاش و ثروت و جاه و دولت و علم و مکنت و ساير موجبات رفعت بعضى را بمراتب بر بعضى ميان بندگان قسمت ميکنيم بر حسب قابليّت و صلاح آنها در دنيا و آخرت تا بعضى حاکم و بعضى محکوم و برخى خادم و برخى مخدوم و پاره‌ئى منعم و دسته‌ئى متنعّم باشند و امور دنيا منظّم و مرتّب گردد چه رسد بمقام نبوّت و امامت که بزرگترين رحمت حقّ است و بهتر و برتر است از دنيا و ما فيها که آنها در فکر جمع آورى آن براى خودشانند و مال دنيا باين اندازه در نظر ما بى‌قابليّت است که اگر ملاحظه اين نبود که تمام مردم کافر شوند بطمع مال ما سقفهاى خانه‌هاى کفّار را از نقره مينموديم بلکه نردبانها و درها و صندليهاى آنها را هم نقره ميکرديم و خانه‌هاشان را بطلا زينت ميداديم و نيست تمام اين تجمّلات مگر بهره زندگانى چند روزه دنيا که بزودى از دست ميرود ولى نعمتهاى اخروى نزد پروردگار تو براى اهل تقوى و پرهيزکارى محفوظ و باقى و برقرار است و اخبار در باب تقسيم ارزاق عباد بر طبق صلاح و سداد و همچنين ساير موجبات تفوّق و برترى از مال و جاه و جمال و جلال و کمال بر وفق حکمت و مصلحت براى تحصيل لوازم الفت و تکميل جهات وصلت که هر فاقد جهتى بواجد آن رجوع نموده رفع حاجت خود را نمايد بسيار است از امام صادق عليه السّلام روايت شده که اگر خداوند اين معامله را با کفّار
جلد 4 صفحه 603
ميفرمود هيچ کس ايمان نميآورد ولى خداوند قرار داد در ميان اهل ايمان اغنيا و فقراء را و همچنين در ميان کفّار فقرا و اغنيا را پس امتحان فرمود آنها را بامر و نهى و صبر و رضا و نيز از آن حضرت نقل شده که تمام اولاد آدم عليه السّلام اهل ايمانشان فقير و کفّارشان غنى بودند تا حضرت ابراهيم عليه السّلام آمد و عرضه داشت پروردگارا ما را فتنه براى کفار قرار مده پس خدا در هر دو دسته ثروت و حاجت را مقرّر فرمود و از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله روايت نموده است که فرمود اى گروه فقراء پاکيزه کنيد نفوس خودتان را و دل خود را راضى برضاى حق نمائيد خداوند تعالى شما را بفقرتان ثواب ميدهد و اگر نکنيد ثوابى نخواهيد داشت خداوند توفيق رضا و تسليم را بما عنايت فرمايد.