تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِکُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا کَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْکُمْ عَذاباً أَلِيماً «16» لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذاباً أَلِيماً «17» لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّکِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً «18» وَ مَغانِمَ کَثِيرَةً يَأْخُذُونَها وَ کانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَکِيماً «19» وَعَدَکُمُ اللَّهُ مَغانِمَ کَثِيرَةً تَأْخُذُونَها فَعَجَّلَ لَکُمْ هذِهِ وَ کَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْکُمْ وَ لِتَکُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ وَ يَهْدِيَکُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً «20»
ترجمه
بگو به بازماندگان از باديه نشينان زود باشد که خوانده شويد بسوى گروهى صاحبان شجاعت و دليرى بسيار که کارزار کنيد با آنها يا اسلام آورند پس اگر اطاعت کنيد ميدهد بشما خدا مزدى خوب و اگر روى بگردانيد همچنانکه روى گردانديد پيشتر عذاب کند شما را عذابى دردناک
نيست بر کور گناهى و نه بر لنگ گناهى و نه بر بيمار گناهى و هر که اطاعت کند خدا و پيغمبرش را داخل ميکند او را در بهشتهائى که ميرود از زير آنها نهرها و کسيکه روى گرداند عذاب کند او را عذابى دردناک
بتحقيق خوشنود شد خدا از مؤمنان وقتى که بيعت ميکردند با تو در زير آن درخت پس دانست آنچه را که در دلهاى ايشانست پس فرو فرستاد آرامش را بر ايشان و پاداش داد بآنان فتحى نزديک
و غنيمتهاى بسيار که برگيرند آنرا و باشد خدا تواناى درست کردار
وعده داد بشما خدا غنيمتهاى بسيارى که برگيريد آنها را پس زود مهيّا فرمود براى شما اين را و باز داشت دستهاى مردمانرا از شما و تا باشد آيتى براى مؤمنان و هدايت کند شما را
جلد 5 صفحه 28
براهى راست.
تفسير
خداوند متعال به پيغمبر خود دستور فرموده که باعراب متخلّف مذکور در آيات سابقه بفرمايد اگر شما راست ميگوئيد و طالب جهاد در راه خدائيد من بعدا شما را دعوت ميکنم براى جنگ با قوميکه داراى شجاعت و شهامت فوق العاده باشند و بايد يکى از دو امر واقع شود جنگ شما يا اسلام آنها و بعضى يسلموا بدون نون قرائت نموده‌اند يعنى الى ان يسلموا و اشاره فرموده بقول خود کما تولّيتم من قبل به اعراض آنها از تبعيّت در واقعه حديبيّه که مفصلا ذکر شده است و نفى فرموده مشقّت تکليف و گناه مخالفت آنرا از کور و لنگ و بيمار بعد از تهديد آنها بعذاب اليم در صورت تخلّف و تکرار فرموده ثواب اطاعت را براى تفصيل و عذاب مخالفت را براى تعميم و مقدّم داشته وعد را بر وعيد براى سبقت رحمت بر غضب و در بيان مراد از آن قوم اقوال مختلفه‌اى نقل شده که حاجت بذکر آنها نيست و بيان فرموده قبول توبه اهل ايمانرا در بيعت رضوان که سابقا ذکر شد و اشاره فرموده بقول خود فعلم ما في قلوبهم بنظر حقير بآنکه قبول توبه بعضى از آنها ظاهرى بوده چنانچه بيان شد و مراد از سکينه گذشت و فتح قريب و مغانم کثيره اشاره بجنگ خيبر است که معروف بوفور غنائم در آن ميباشد و عزت و قدرت و قهر و غلبه خداوند معلوم و مطابقت افعالش با حکمت و مصلحت در تمام امور از صلح و جنگ و ردّ و قبول مسلّم است و خدا وعده داد بمسلمانان غنائم بسيارى را که بتدريج تا روز قيامت از کفار بدست آنها ميرسد و تعجيل فرمود در وصول غنائم خيبر براى آنها و بازداشت ايادى کفّاريرا که عازم بردن غنائم از دست ايشان بودند بغارت چون القاء رعب فرمود در دلهاى آنها که منصرف شدند و اين وعده براى تشويق ايشان بجهاد بود و براى آنکه ظاهر شود صدق آن و معجزه باشد از پيغمبر براى اهل ايمان که هر چه وعده داد از فتح و ظفر و عزت و غنيمت در موارد خاصّه و عامّه محقّق و هويدا گرديد و هدايت شوند بآنکه آنچه آورده است او از جانب خدا از ولايت امير المؤمنين و اولاد طاهرين او و غيرها حق محض و محض حق است و اميدوار و مطمئن باشند بصدق مواعيد خدا و پيغمبر
جلد 5 صفحه 29
نسبت بآخرت و نعيم بهشت در آتيه خودشان.