آیه ۲۰ سوره فتح

سوره فتح(الفتح)، آیه ۲۰ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۳

وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمْ هَٰذِهِ وَكَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنكُمْ وَلِتَكُونَ آيَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ وَيَهْدِيَكُمْ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا

خداوند غنایم فراوانی به شما وعده داده بود که آنها را به دست می‌آورید، ولی این یکی را زودتر برای شما فراهم ساخت؛ و دست تعدّی مردم [= دشمنان‌] را از شما بازداشت تا نشانه‌ای برای مؤمنان باشد و شما را به راه راست هدایت کند!

معنی کلمات و عبارات
«مَغَانِمَ کَثِیرةً»: (نگا: آیه ). «هذِهِ»: غنیمتهای فتح خیبر مراد است که در سال هفتم هجری بعد از رجوع از حدیبیه دست داد (نگا: المصحف المیسر). «النَّاسِ»: مراد یهودیان اطراف مدینه است که خداوند در دلهایشان رعب و هراس افکند، و لذا جرأت نکردند در غیبت مسلمانان به هنگام حرکت به سوی مکه و انجام عمره در حدیبیه، آزاری به زنان و کودکان مسلمانان برسانند. «آیَةً»: علامت و نشانه صدق وعده خدا به مسلمانان. «وَ لِتَکُونَ آیَةً ...». حرف واو عاطفه است و مابعد خود را عطف بر مقدر مفهوم از مقام می‌کند. یعنی: عَجَّلَ لَکُمُ الْمَغَانِمَ وَ کَفَّ الْیَهُودَ، لِتَشْکُرُوهُ سُبْحانَهُ، وَ لِیَکُونَ ذلِکَ آیَةً. أَیْ دَلیلاً عَلی صِدْقِِ وَعْدِهِ سُبْحانَهُ.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - بشارت خدا به مسلمانان حاضر در حدیبیه، مبنى بر برخوردارى آنان از غنایم فراوان در آینده «وعدکم اللّه مغانم کثیرة تأخذونها» ۲ - ایجاد انگیزه و روحیه در مؤمنان، براى تحمل مشکلات، با تشویق هاى مادى «وعدکم اللّه مغانم کثیرة تأخذونها» ۳ - امور مادى و معنوى، در خدمت یکدیگر و آمیخته به هم، در بینش دینى * «وعدکم اللّه مغانم کثیرة تأخذونها» خداوند، از یک سو مؤمنان حاضر در حدیبیه را به جهت پایدارى بر دین و بیعت با پیامبر(ص) مورد تحسین قرار داده و وعده «جنّات تجرى...» داده است و از سوى دیگر براى تشویق آنان و امیدبخشى به رفع کمبودهاى مادى، نوید «مغانم کثیرة» را به ایشان داده است. این نکته، پیوستگى میان حیات معنوى و مادى را مى رساند. ۴ - غنایم خیبر، نزدیک ترین بخش از غنایم موعود الهى به مؤمنان، پس از حدیبیه «وعدکم اللّه ... فعجّل لکم هذه» آیه شریفه پس از صلح حدیبیه نازل شده و «هذه» اشاره به غنایم خیبر دارد. ۵ - خداوند، مؤمنان را به فتوحات و غنایمى علاوه بر فتح خیبر و غنایم آن، نوید داد. «وعدکم اللّه مغانم کثیرة تأخذونها فعجّل لکم هذه» در صورتى که «هذه» به فتح خیبر اشاره داشته باشد; واژه «عجّل» مى رساند که فتح خیبر، پیش درآمد فتح هاى دیگر و غنایم فزون ترى است. ۶ - شرایط مادى مسلمانان در مقطع زمانى صلح حدیبیه، همراه با تنگنا و نیازمند تقویت* «وعدکم اللّه مغانم کثیرة تأخذونها فعجّل لکم هذه» از این که خداوند وعده غنیمت داده و بر مؤمنان به خاطر دستیابى نزدیکشان به بخشى از آن غنایم، امتنان کرده است; مى توان استفاده کرد که این غنایم، نقش مؤثرى در حیات مادى مسلمانان داشته است. ۷ - امتنان الهى بر مؤمنان، با رساندن ایشان به غنایم خیبر و کوتاه ساختن دست دشمنان از آنان «فعجّل لکم هذه و کفّ أیدى الناس عنکم» ۸ - اراده و اقتدار خداوند، حاکم بر اراده و اقتدار انسان ها «و کفّ أیدى الناس عنکم» تعبیر «کفّ...»، مى رساند که اراده الهى، فائق بر قدرت و اراده مردم است. ۹ - فتح خیبر، نقطه عطفى در اقتدار اقتصادى، سیاسى مسلمانان و بازماندن دشمنان از توطئه علیه ایشان «فعجّل لکم هذه و کفّ أیدى الناس عنکم» «هذه» اشاره به فتح و غنایم خیبر دارد و «کفّ...» مترتب بر آن مى باشد; به تعبیر دیگر تقدم و تأخر در لفظ، دال بر تقدم و تأخر در معنا باشد. ۱۰ - نقش اساسى قدرت اقتصادى، در امنیت و اقتدار سیاسى ملت ها* «فعجّل لکم هذه و کفّ أیدى الناس عنکم» در صورتى که «کفّ...» مترتّب بر فتح خیبر و غنایم آن (عجّل لکم هذه) باشد و نتیجه آن شمرده شود; از آیه شریفه استفاده مى شود که خداوند، براى امنیت بخشیدن به امت اسلامى در شرایط بحرانى، این مهم را از طریق تقویت بنیه اقتصادى ایشان، تأمین کرده است. ۱۱ - صلح حدیبیه، پیش درآمد پیروزى ها و غنایمى گسترده براى امت اسلامى «وعدکم اللّه ... فعجّل لکم هذه» برداشت یاد شده مبتنى بر این است که «هذه» اشاره به صلح حدیبیه داشته باشد; یعنى، خداوند غنایم زیادى را براى مؤمنان در نظر گرفته; اما قبل از آن صلح حدیبیه را پیش درآمد آن غنایم قرار داده است. ۱۲ - نقش بارز صلح حدیبیه، در کوتاه شدن دست دشمنان از ضربه زدن به مسلمانان «فعجّل لکم هذه و کفّ أیدى الناس عنکم» ممکن است «هذه» اشاره به صلح حدیبیه داشته باشد و «کفّ...» مترتب بر آن بوده و نتیجه آن به شمار آید. ۱۳ - تحقق نوید الهى به فتح خیبر، معجزه اى هدایتگر براى مؤمنان «فعجّل لکم هذه ... و لتکون ءایة للمؤمنین» ۱۴ - نمایاندن معجزه به مؤمنان، از جمله اهداف الهى در پیشگویى و اخبار از حقایق آینده «وعدکم اللّه ... و لتکون ءایة للمؤمنین» اسم «لتکون...» وعده هاى الهى و پیشگویى او است که از «وعدکم اللّه» استفاده مى شود; یعنى، خداوند از گفتن این اخبار غیبى و این وعده ها، اهداف گوناگونى را دنبال مى کند که یکى از آنها معجزه نمایى است. ۱۵ - مؤمنان و دارندگان روحیه حق پذیرى و ایمان، بهره مند از آیات و نشانه هاى الهى «و لتکون ءایة للمؤمنین» لام در «للمؤمنین» براى انتفاع است. ۱۶ - تحقق پیشگویى اعجازآمیز خداوند، از پیروزى هاى آینده مؤمنان، زمینه ساز هدایت ایشان به صراط مستقیم «وعدکم ... و لتکون ءایة للمؤمنین و یهدیکم صرطًا مستقیمًا» «آیة» به معناى معجزه است; زیرا در پیشگویى قطعى از آینده، اعجاز نهفته است. مقدمه قرار گرفتن این معجزه براى هدایت مؤمنان را، مى توان از تقدم «آیة» بر «یهدیکم» استفاده کرد. ۱۷ - مؤمنان، نیازمند امدادهاى مادى و معنوى خداوند، براى حرکت مداوم در طریق دین و ارزش ها «لتکون ءایة للمؤمنین و یهدیکم صرطًا مستقیمًا» تعبیر «لتکون...» اخبارى است که حکایت از واقعیت نیاز انسان به آیات و رهنمودهاى خداوند دارد. تداوم این نیاز از «یهدیکم» - که به صورت فعل مضارع آمده - استفاده مى شود. ۱۸ - رخداد جریان حدیبیه و ثمرات آن، الگویى براى مؤمنان در جهت پیشبرد اهداف اسلام * «و لتکون ءایة للمؤمنین و یهدیکم صرطًا مستقیمًا» مراد از «صراط مستقیم» شیوه درست حرکت جهادى و تبلیغى دین است; یعنى، مسلمانان مى توانند از جریان حدیبیه نتیجه بگیرند که چگونه استوارى بر حمایت از رهبرى و تدبیر صحیح در پذیرش صلح در شرایط نابرابرى قوا، مى تواند زمینه را براى پیروزى هاى آینده هموار سازد. ۱۹ - نمایاندن معجزات، بخشى از برنامه الهى براى هدایت مردمان «و لتکون ءایة للمؤمنین و یهدیکم صرطًا مستقیمًا» ۲۰ - انسان در هر مرحله از زندگى، مواجه با راه هاى گوناگون حق و باطل و نیازمند هدایت مداوم «و یهدیکم صرطًا مستقیمًا» از این که خداوند، براى مؤمنان مسأله هدایت را مطرح کرده; معلوم مى شود که اصولاً انسان ها، حتى مؤمنان، در هر مرحله از زندگى، مواجه با ابهام ها و آزمون هاى جدیدى مى شوند که براى انتخاب راه صحیح، همواره نیازمند هدایت اند.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۲۱ - «عن علىّ ... قال: فى قوله تعالى «وعدکم اللّه مغانم کثیرة» ... «تأخذونها»... «فعجّل لکم...» من ذلک خیبر; [منبع: الدرّالمنثور، ج ۷، ص ۵۲۶.] از على(ع) ... روایت شده که درباره قول خداى تعالى «وعدکم اللّه مغانم کثیرة تأخذونها فعجّل لکم» فرمود: از میان غنایم فراوانى که خداوند به شما وعده داده بود خیبر را زودتر به شما داد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

ارائه معجزه به مؤمناناهمیت امکانات مادیبشارت غنیمتبشارت پیروزی غزوه خیبرزمینه ازدیاد غنیمتعبرت از صلح حدیبیهعوامل شکست دشمنانعوامل قدرت سیاسیعوامل قدرت مسلمانانفلسفه پیشگوییهای قرآنمعجزه پیروزی در غزوه خیبرمنشأ قدرت انسان هاموانع توطئه دشمنانموانع توطئه علیه مسلمانانموانع زیان به مسلمانانموجبات قدرت اقتصادی مسلمانانموجبات قدرت سیاسی مسلمانانپیروزی غزوه خیبرزمینه تحمل سختیزمینه سلوک صراط مستقیماهمیت امکانات معنویزمینه پیروزی مسلمانانزمینه هدایت به صراط مستقیموجوه اعجاز قرآنبشارت به بیعت کنندگان با محمدبشارت غنیمت زیادآثار قدرت اقتصادیآثار پیروزی در غزوه خیبرمشکلات اقتصادی مسلمانان صدراسلاممنشأ اراده انسانپیشگویی پیروزی مؤمنانشکست دشمنانعوامل امنیت اجتماعیعبرت مؤمنانمنت بر مؤمناننیازهای مؤمنانفضایل حق پذیرانغنایم غزوه خیبرقصه غزوه خیبربشارت پیروزیاستفاده از آیات خداآثار صلح حدیبیهحاکمیت قدرت خدانیاز به هدایتتشویق مؤمناننیاز به امدادهای خدانظام تعالیم دینهدایت مؤمناننقش معجزهوعده به مؤمنانامتنان خدابشارت به مؤمناننیازهای انسانپیشگوییهای قرآنهدایتهای خدابشارتهای خداتشویقهای خداعوامل هدایتفضایل مؤمنانوعده های خداعوامل انگیزشعوامل عبرتافعال خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • دستیابی مسلمانان به غنایم بسیار خیبر، از ایههای خدا
  • براورده شدن وعده خدا به پیروزی و بهدست اوردن غنایم بسیار، از ایههای الهی برای مؤمنان
  • حمایت خدا از مسلمانان صدر اسلام با بازداشتن کافران و دشمنان دین از ازار رساندن به انان+۲ آیه
  • ارامش قلب و فتح خیبر و دستیابی به غنایم، پاداش وفای به عهد مؤمنان در بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • نوید به پیروزی قریبالوقوع مسلمانان و در پی داشتن غنایم بسیار، در غزوه خیبر+۲ آیه
  • هدایت مؤمنان به صراط مستقیم، از اثار پیروزی و دستیابی مسلمانان در خیبر
  • نوید به پیروزی قریب الوقوع مسلمانان و در پی داشتن غنایم بسیار در غزوه خیبر+۱ آیه
  • وعده خداوند، به فتوحات و غنایمی علاوه بر فتح خیبر و غنایم ان+۱ آیه
  • جهاد در راه خدا، مایه مصونیّت جامعه اسلامی از تعرّض کافران+۲ آیه
  • صلح حدیبیّه، پیشدرامد پیروزیها و غنایمی گسترده برای امّت اسلام
  • غنایم خیبر، نزدیکترین بخش از غنایم وعده داده شده الهی به مؤمنان، پس از صلح حدیبیّه
  • نقش بارز صلح حدیبیّه، در کوتاه شدن دست دشمنان، از ضربه زدن به مسلمانان+۱ آیه
  • بشارت خدا به مسلمانان حاضر در حدیبیّه، برای بهرهمندی انان از غنایم فراوان در اینده+۱ آیه
  • امتنان الهی بر مؤمنان، با رساندن ایشان به غنایم، پس از فتح خیبر+۱ آیه
  • کوتاه ساختن دست دشمنان از مسلمانان، در پی پیروزی در غزوه خیبر+۱ آیه
  • تشویق مسلمانان از ناحیه خدا، برای شرکت در جنگ خیبر+۲ آیه
  • فتح خیبر، نزدیک ترین بخش از وعده الهی به مؤمنان، پس از حدیبیّه+۱ آیه
  • به دست اوردن غنایم خیبر از سوی مؤمنان، نشانه ای از صدق گفتار الهی برای انان
  • فتح و غنایم خیبر، موجب زیادی هدایت مؤمنان و تصدیق انان نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • غنایم سرشار غزوه خیبر، موهبت الهی به پیروزمندان ازمون حدیبیّه+۲ آیه
  • دست نگهداشتن، کنایه از عدم تجاوز و تعدّی+۲ آیه
  • خداوند، هدایتگر مؤمنان به صراط مستقیم و دین الهی+۱ آیه
  • ایجاد انگیزه و روحیّه در مؤمنان، برای تحمّل مشکلات، با تشویقهای مادّی
  • نوید خداوند به پیروزی قریب الوقوع مسلمانان و شکست دشمنان انان، در غزوه خیبر+۲ آیه
  • بشارت خداوند به صحابه حاضر در حدیبیّه، برای بهره مندی انان از غنایم فراوان در اینده
  • تشبیه دین حق، به صراط مستقیم+۶ آیه
  • بهره مندی سالکان و ره یافتگان به صراط مستقیم، از هدایتی ویژه+۱۰ آیه
  • شرکت کنندگان در بیعت رضوان، از هدایت یافتگان و سالکان صراط مستقیم+۱ آیه
  • هدایت مؤمنان به صراط مستقیم، مرهون هدایت و راهنمایی خداوند+۴ آیه
  • دست یافتن به صراط مستقیم، نشان دهنده بهره مندی از هدایت ویژه خدا+۱۰ آیه
  • هدایت شرکت کنندگان در بیعت رضوان به صراط مستقیم، از سوی خدا+۱ آیه
  • ایمان به خدا، سبب راهیابی به صراط مستقیم+۴ آیه
  • خداوند، منشا هدایت به صراط مستقیم+۱۲ آیه
  • علم و قدرت گسترده، دو پشتوانه مهم، برای تحقّق وعده های الهی+۱ آیه
  • وفای اهل ایمان به عهد و پیمان خویش با محمّد(صلی الله علیه واله)، مایه مصونیّت انان از اسیب رسانی دشمن+۱ آیه
  • وفای به عهد و پیمان با محمّد(صلی الله علیه واله) موجب هدایت به صراط مستقیم+۱ آیه
  • جواز غنیمت گرفتن از دشمن، در جنگ+۳ آیه
  • دستیابی مسلمانان به غنایم فراوان خیبر، از ایه های خدا برای مؤمنان
  • وعده خداوند به مؤمنان، مبنی بر دستیابی انان به غنایمی، افزون بر غنایم خیبر+۱ آیه
  • جاودانگی و تبدیل ناپذیری سنّتهای الهی، از جلوه های قدرت گسترده او+۳ آیه
  • پیروزی مؤمنان در غزوه حنین و بهره مندی از غنایم ان، از جلوه های قدرت و عزّت خداوند+۱ آیه
  • پیروزی مسلمانان در غزوه خیبر و بهره مندی از غنایم ان، از جلوه های قدرت خداوند+۲ آیه
  • مصونیّت مسلمانان از اذیّت اهل مکّه با صلح حدیبیّه، از جلوه های قدرت و عزّت خداوند+۲ آیه
  • قدرت و اراده خداوند، برتر و حاکم بر همه قدرتها+۵ آیه
  • دست، مظهر و نماد قدرت و توانمندی
  • شکست قریش در حدیبیه و ناکامی انان از توطیه علیه پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
  • ارایه معجزه به مؤمنان، از جمله اهداف الهی در پیشگویی و خبر دادن از حقایق اینده
  • امتنان الهی بر مؤمنان، با رساندن ایشان به غنایم خیبر و کوتاه ساختن دست دشمنان از انان
  • خداوند، هدایت کننده مؤمنان به صراط مستقیم و دین الهی+۲ آیه
  • رضایت الهی از مؤمنان و سالکانِ صراط مستقیم+۱ آیه
  • بهرهمندی از غنایم جنگی، وعده الهی به اهل ایمان+۱ آیه
  • مؤمنان، بهرهمند از هدایت الهی+۶ آیه
  • قدرت نامحدود خداوند، پشتوانه تحقق وعدههای الهی+۱ آیه
  • احاطه علمی خداوند، پشتوانه تحقق وعدههای او+۱ آیه
  • غنایم خیبر نزدیکترین بخش از غنایم وعده داده شده الهی به مؤمنان پس از صلح حدیبیّه
  • وعده اعجازامیز، وسیلهای برای هدایت مؤمنان
  • وعده پیروزی به مسلمانان، زمینهای برای هدایت انان به صراط مستقیم
  • تحقق پیش گویی اعجازامیز خداوند به پیروزی اینده مؤمنان، زمینه ساز هدایت انان به صراط مستقیم
واژه‌ها