سوره فتح(الفتح)، آیه ۱۸ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۳
لَّقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا
خداوند از مؤمنان -هنگامی که در زیر آن درخت با تو بیعت کردند- راضی و خشنود شد؛ خدا آنچه را در درون دلهایشان (از ایمان و صداقت) نهفته بود میدانست؛ از این رو آرامش را بر دلهایشان نازل کرد و پیروزی نزدیکی بعنوان پاداش نصیب آنها فرمود؛
معنی کلمات و عبارات
«إِذْ»: آن دم. بدانگاه. «الشَّجَرَةِ»: مراد درخت بزرگ و گشنی است که در حدیبیه بود و مؤمنان در زیر سایه آن با پیغمبر تجدید بیعت کردند و این پیمان به سبب خوشنودی خدا از آن مؤمنان «بَیْعَةُالرِّضْوان» نام گرفت. «السَّکِینَةَ»: (نگا: آیه . «أَثَابَهُمْ»: (نگا: آلعمران / مائده / ). «فَتْحاً قَرِیباً»: مراد صلح حدیبیه است که منشأ آزادی دعوت اسلام و فتوحات بیشمار گردید. برخی هم آن را فتح خیبر، و گروهی نیز فتح مکه میدانند.
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱ - خشنودى و رضایت حتمى خداوند، از مؤمنان بیعت کننده با پیامبر(ص) در سفر حدیبیه «لقد رضى اللّه عن المؤمنین إذ یبایعونک تحت الشجرة»
۲ - پدید آمدن شرایطى حساس و نیازمند اخذ بیعتى ویژه از مسلمانان، در جریان حدیبیه «لقد رضى اللّه عن المؤمنین إذ یبایعونک تحت الشجرة»
ایمان نخستین، خود بیعتى با پیامبر(ص) است. حال از این که دوباره از مؤمنان بیعت گرفته شد، ویژه و حساس بودن شرایط استفاده مى شود.
۳ - «بیعت رضوان»، حرکتى مؤثر و سرنوشت ساز، در جریان حدیبیه «لقد رضى اللّه عن المؤمنین إذ یبایعونک تحت الشجرة»
تأکید خداوند در این آیات، بر مسأله بیعت مؤمنان و اعلام رضایت از آنان، حکایت از اهمیت این رخداد در روند حرکت اسلام دارد.
۴ - بیعت ویژه مؤمنان با پیامبر(ص)، در جریان حدیبیه، باعث غفران لغزش هاى گذشته آنان نزد خداوند * «لقد رضى اللّه عن المؤمنین إذ یبایعونک تحت الشجرة»
تعبیر «رضى اللّه عن المؤمنین» - به جاى تعبیر «رضى عن بیعتکم» - این برداشت را افاده مى کند که خود مؤمنان - علاوه بر عملشان - مورد رضایت الهى قرار گرفتند.
۵ - اهمیت اخذ بیعت مجدد رهبرى از پیروان، در شرایط حساس و سرنوشت ساز «لقد رضى اللّه عن المؤمنین إذ یبایعونک تحت الشجرة»
پیامبر(ص)، در جریان پرمخاطره حدیبیه اقدام به اخذ بیعت کرد و خداوند نیز آن را تأیید نمود، بنابراین، اخذ بیعت در موارد مشابه آن، مطلوب است.
۶ - صورت گرفتن بیعت رضوان، در سایه درخت «سمره» «یبایعونک تحت الشجرة»
«الف و لام» در «الشجرة» براى عهد است و اشاره به درخت خاصى دارد که بیعت زیر آن صورت گرفت.
۷ - خداوند، آگاه از خلوص و صداقت باطنى مؤمنان در بیعت رضوان «لقد رضى اللّه ... فعلم ما فى قلوبهم»
مراد از «ما» در «ما فى قلوبهم» - به قرینه «رضى اللّه...» مى تواند صداقت و خلوص مؤمنان باشد; زیرا این امور است که رضایت و خشنودى را در پى دارد.
۸ - اقدام مؤمنان، به بیعت رضوان، على رغم همه نگرانى ها و احساس خطرها* «یبایعونک تحت الشجرة فعلم ما فى قلوبهم»
مى توان گفت: مراد از «ما فى قلوبهم» - به قرینه «فأنزل السکینة» - نوعى اضطراب و نگرانى و احساس خطر نسبت به رخدادهاى آینده آن سفر باشد.
۹ - نزول آرامش از سوى خداوند بر قلب مؤمنان، در شرایط نگران کننده قبل از صلح حدیبیه «فعلم ما فى قلوبهم فأنزل السکینة علیهم»
از تعبیر «فأنزل السکینة» وجود نوعى نگرانى در آن شرایط حساس استفاده مى شود.
۱۰ - منافات نداشتن کمال و ارزش عمل مؤمنان، با داشتن نگرانى از مشکلات آن «رضى اللّه عن المؤمنین ... فأنزل السکینة علیهم»
رضایت الهى، نشانگر ارزش بیعت مؤمنان است. «أنزل السکینة» نیز بیانگر وجود نوعى اضطراب و نگرانى در دل آنان است.
۱۱ - قلب انسان ها، در احاطه علم الهى و مسخر اراده او «فعلم ما فى قلوبهم فأنزل السکینة علیهم»
نزول آرامش بر قلب مؤمنان، مى رساند که قلب ها در برابر اراده الهى، تأثیرپذیر و مسخّرند.
۱۲ - اطمینان و آرامش در طریق انجام دادن تکالیف الهى، موهبتى خداوندى است. «رضى اللّه ... یبایعونک ... فأنزل السکینة علیهم»
۱۳ - صلح حدیبیه و پیروزى هاى پس از آن، پاداش الهى به مؤمنان حاضر در بیعت رضوان «لقد رضى اللّه عن المؤمنین إذ یبایعونک ... و أثبهم فتحًا قریبًا»
بنابراین که مراد از «فتحاً قریباً» - به قرینه سیاق آیات - صلح حدیبیه باشد، برداشت یاد شده به دست مى آید.
۱۴ - آرامش درونى، و پیروزى صلح حدیبیه و فتح خیبر، نتیجه بیعت مهم مؤمنان با پیامبر(ص) «إذ یبایعونک تحت الشجرة ... فأنزل السکینة علیهم و أثبهم فتحًا قریبًا»
عبارت «فتحاً قریباً» ممکن است اشاره به «فتحاً مبیناً» (صلح حدیبیه) و یا فتح خیبر داشته باشد; چه این که هر دو فتح با فاصله اى نه چندان دور، صورت گرفته و اطلاق فتح قریب بر هر دو ممکن است.
۱۵ - پیمان وفادارى با رهبرى الهى، درپى دارنده آسایش روحى و پیروزى عملى براى امت* «یبایعونک ... فأنزل السکینة علیهم و أثبهم فتحًا قریبًا»
مى توان از مورد آیه، الغاى خصوصیت کرده و به موارد مشابه سرایت داد.
۱۶ - آرامش و اطمینان روحى ملت ها زمینه ساز دستیابى آنان به پیروزى «فأنزل السکینة علیهم و أثبهم فتحًا قریبًا»
تقدم «أنزل السکینة» بر «أثابهم...» اشاره به تقدم معنوى و ملازمه بین آن دو دارد.
۱۷ - رضا و خشنودى الهى، داراى بازتاب هاى عینى و مهم در زندگى انسان «لقد رضى اللّه ... فأنزل السکینة علیهم و أثبهم فتحًا قریبًا»
«فأنزل السکینة...» نتیجه «رضى اللّه» به شمار مى آید.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار بیعت با رهبران دینیآثار بیعت رضواناحساس خطر مؤمناناخلاص در بیعت رضواناهمیت تجدید بیعتبیعت از مسلمانانتجدید بیعت با رهبریرضایت از بیعت کنندگان با محمدزمینه آرامش امتهازمینه آمرزش مؤمنانزمینه پیروزی امتهافضایل بیعت کنندگان با محمدقصه بیعت رضوانمنشأ پیروزی غزوه خیبرمکان بیعت رضواننقش درخت سمرهپاداش بیعت کنندگان با محمداخلاص مؤمنانارزش عمل مؤمنانمنشأ تسخیر قلباهمیت صلح حدیبیهبیعت با محمدآثار بیعت با محمدمنشأ صلح حدیبیهآثار اطمینانمنشأ آرامشمنشأ آرامش مؤمناننگرانی مؤمنانآثار آرامشصداقت مؤمنانعوامل مؤثر در زندگیزمینه پیروزیمشمولان رضایت خداقصه صلح حدیبیهآثار رضایت خداعمل به تکلیفآمرزشهای خداوسعت علم خداپاداشهای خداعلم غیب خدانعمتهای خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۷)
- نزول ارامش از سوی خدا بر مؤمنان در حدیبیّه
- وفاداری به پیمان با پیامبر(صلی الله علیه واله) عامل نزول ارامش بر دلهای مؤمنان
- خدا، پدید اورنده ارامش در قلب مؤمنان پس از صلح حدیبیّه
- برخورداری مؤمنان از حق مشارکت و دخالت در سرنوشت جامعه
- رضایت و خشنودی خدا از مؤمنان، در پی بیعت انان با پیامبر(صلی الله علیه واله)از روی اخلاص و صدق نیّت
- اخلاص و صداقت مؤمنان صدر اسلام در بیعت با رسول خدا
- بیعت اصحاب پیامبر(صلی الله علیه واله) با ان حضرت در حدیبیه، از روی صدق نیّت و اخلاص
- اخلاص مسلمانان صدر اسلام در بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله)
- مؤمنان، برخوردار از یاری خداوند
- رضایت خدا از اثار ایمان+۶ آیه
- بیعت مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه، عامل نزول ارامش و سکینه بر انان از جانب خداوند
- بهرهمندی مؤمنان از غنایم فراوان، در پی بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه+۲ آیه
- رضایت خداوند از مؤمنان، در پی بیعت انان با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیه
- دستیابی مؤمنان به پیروزی در غزوه خیبر، در پی بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیه
- اگاهی خداوند، به اخلاص و انگیزههای مؤمنان در بیعت رضوان
- بیعت رضوان، حرکتی مؤثّر و سرنوشتساز در ماجرای حدیبیّه
- بیعت مؤمنان با پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) در سرزمین حدیبیّه، جهت امادگی برای هرگونه فداکاری در جنگ+۱ آیه
- بیعت مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله) در سرزمین حدیبیّه، زیر درخت سمره
- پیروزی نزدیک در جنگ، پاداش مؤمنان در بیعت شجره با پیامبر(صلی الله علیه واله)
- خشنودی خدا، موجب برخورداری از پاداش پیروزی از طرف خدا
- ارامش قلب و فتح خیبر و دستیابی به غنایم، پاداش وفای به عهد مؤمنان در بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- نوید به پیروزی قریبالوقوع مسلمانان و در پی داشتن غنایم بسیار، در غزوه خیبر+۲ آیه
- پیروزی در خیبر، پاداشی از ناحیه خداوند، به مؤمنان بیعتکننده با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیه
- صداقت بیعتکنندگان با پیامبر(صلی الله علیه واله)، از عوامل اعطای پیروزی به مسلمانان در غزوه خیبر
- بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه، زمینهساز تحقّق پیروزی مسلمانان در مکّه
- ارامش قلبی، از عوامل رسیدن به پیروزی+۱ آیه
- اطمینانبخشی خداوند به مؤمنان، پس از صلح حدیبیّه، به ناتوانی و فرار کافران در برابر انان+۱ آیه
- صلح حدیبیّه، در پی وفاداری مؤمنان، جلوهای از حکمت خداوند+۱ آیه
- صلح حدیبیّه، در پی وفاداری مؤمنان، نمودی از عزت خداوند+۱ آیه
- امداد مؤمنان در جهاد، نمودی از عزّت و حکمت خداوند+۱ آیه
- امتنان الهی بر مؤمنان، با رساندن ایشان به غنایم، پس از فتح خیبر+۱ آیه
- کوتاه ساختن دست دشمنان از مسلمانان، در پی پیروزی در غزوه خیبر+۱ آیه
- تشویق مسلمانان از ناحیه خدا، برای شرکت در جنگ خیبر+۲ آیه
- فتح خیبر، نزدیک ترین بخش از وعده الهی به مؤمنان، پس از حدیبیّه+۱ آیه
- فتح خیبر، در پی بیعت مهمّ مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله)، در صلح حدیبیّه
- فتح خیبر و بهره مندی از غنایم ان، در پی وفاداری مؤمنان، نمودی از عزت و حکمت خداوند+۱ آیه
- غنایم سرشار غزوه خیبر، موهبت الهی به پیروزمندان ازمون حدیبیّه+۲ آیه
- وقوع بیعت رضوان، در سایه درخت «سمره»
- بیعت مسلمانان به وسیله دست خویش با محمّد(صلی الله علیه واله)، در بیعت رضوان+۱ آیه
- راستگویی مؤمنان در بیعت رضوان، و اگاهی خداوند از ان
- خشنودی خداوند از مؤمنان در بیعت رضوان، موجب ارامش انان
- پیروزی مؤمنان در فتح خیبر، از اثار خشنودی خداوند از انان، در بیعت رضوان
- غنایم سرشار خیبر، نتیجه خشنودی خداوند از مؤمنان، در بیعت رضوان+۱ آیه
- اخلاص مؤمنان در بیعت رضوان، موجب خشنودی خداوند از انان
- ایمان، زمینه جلب رضایت الهی+۶ آیه
- رضایت خداوند، از مؤمنان+۲ آیه
- خشنودی خداوند از مؤمنان بیعت کننده با پیامبر(صلی الله علیه واله)، در بیعت رضوان، در زیر درخت
- نوید خداوند به پیروزی قریب الوقوع مسلمانان و شکست دشمنان انان، در غزوه خیبر+۲ آیه
- عزّت و قدرت خدا، منشا شکست یهودیان خیبر و پیروزی مسلمانان+۱ آیه
- نزول ارامش بر صحابه و مؤمنان حاضر در بیعت رضوان، به سبب نیّت خالص انان
- صلح حدیبیّه و پیروزیهای پس از ان، پاداش الهی به صحابه و مؤمنان حاضر در بیعت رضوان
- خشنودی و رضایت خداوند از مؤمنان و صحابه، به سبب بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه (بیعت رضوان)
- بیعت صحابه با پیامبر(صلی الله علیه واله) در سرزمین حدیبیّه، جهت امادگی برای هرگونه فداکاری در جنگ+۱ آیه
- صلح حدیبیّه و پیروزیهای پس از ان، پاداش الهی به مؤمنان و صحابه، به علّت بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه (بیعت رضوان)
- بیعت صحابه حاضر در حدیبیّه با پیامبر(صلی الله علیه واله)سبب جلب خشنودی خدا
- بیعت صحابه با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه، عامل نزول ارامش و سکینه بر انان از جانب خداوند
- بهره مندی صحابه از غنایم فراوان، در پی بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه+۲ آیه
- رضایت خداوند از صحابه مؤمن و حاضر در حدیبیّه، به دنبال بیعت انان با پیامبر(صلی الله علیه واله)
- اگاهی خداوند به اخلاص و انگیزه های صحابه پیامبر(صلی الله علیه واله)در بیعت رضوان
- نزول ارامش بر صحابه و مؤمنان حاضر در بیعت رضوان، به سبب نیت خالص انان
- صلح حدیبیّه و پیروزیهای پس از ان، پاداش الهی به صحابه و مؤمنان حاضر در بیعت رضوان
- خشنودی و رضایت خداوند از مؤمنان و صحابه، به سبب بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه (بیعت رضوان)
- متفاوت بودن اصحاب رسول اکرم(صلی الله علیه واله) از جهت ایمان، عمل صالح و مقامات معنوی+۲ آیه
- بهره مندی سالکان و ره یافتگان به صراط مستقیم، از هدایتی ویژه+۱۰ آیه
- شرکت کنندگان در بیعت رضوان، از هدایت یافتگان و سالکان صراط مستقیم+۱ آیه
- دست یافتن به صراط مستقیم، نشان دهنده بهره مندی از هدایت ویژه خدا+۱۰ آیه
- هدایت شرکت کنندگان در بیعت رضوان به صراط مستقیم، از سوی خدا+۱ آیه
- خداوند، منشا هدایت به صراط مستقیم+۱۰ آیه
- فتح خیبر، در پی وفاداری مؤمنان، به بیعت خویش با پیامبر(صلی الله علیه واله)نمودی از عزّت حکیمانه خداوند+۱ آیه
- علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها
- اگاهی خداوند از اخلاص مؤمنان، در بیعت رضوان، باعث نزول ارامش بر انان
- ارامش قلب مؤمنان، بر اثر وفای به عهد، در بیعت با محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- وفای مؤمنان به عهد خود با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه دستیابی انان به غنایم+۲ آیه
- عهد و بیعت مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله) و وفاداری به ان، مایه رضایتمندی خدا از انان+۱ آیه
- وفاداری مسلمانان به عهد خویش با محمّد(صلی الله علیه واله)، باعث فتح خیبر به دست انان با عنایت الهی+۱ آیه
- وفای به عهد مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله)، زمینه ساز فتح مکّه از سوی انان+۱ آیه
- بهره مندی مؤمنان از غنایم فراوان خیبر، به دنبال بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله) در حدیبیّه+۲ آیه
- جواز غنیمت گرفتن از دشمن، در جنگ+۲ آیه
- غنایم سرشار خیبر، موهبت الهی به پیروزمندان ازمون حدیبیّه+۱ آیه
- بیعت مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله) و اعلام وفاداری به ان حضرت، موجب تحقّق فتح المبین و پیروزی نمایان بر دشمنان+۱ آیه
- خشنودی خدا از مؤمنان، زمینه دستیابی انان به فتح المبین+۱ آیه
- صداقت و خلوص مؤمنان در وفاداری به پیامبر(صلی الله علیه واله)، زمینه فتح المبین و پیروزی نمایان انان بر دشمنان+۱ آیه
- پیروزی نمایان پیامبر(صلی الله علیه واله) بر یهودیان خیبر، از موارد فتح المبین+۲ آیه
- صلح حدیبیه، زمینه ای برای فتح مکه+۱ آیه
- بهره مندی مؤمنان از ارامش، در جریان صلح حدیبیّه، از جلوه های قدرت خداوند+۱ آیه
- پیروزی مسلمانان در غزوه خیبر و بهره مندی از غنایم ان، از جلوه های قدرت خداوند+۲ آیه
- مصونیّت مسلمانان از اذیّت اهل مکّه با صلح حدیبیّه، از جلوه های قدرت و عزّت خداوند+۲ آیه
- قدرت و اراده خداوند، برتر و حاکم بر همه قدرتها+۴ آیه
- قلب، کانون و محل ارامش
- ارامش قلب، پاداش وفای به عهد مؤمنان، در بیعت با پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله)
- ارامش قلب، تحت قدرت خداوند+۱ آیه
- مُثیب/ اسما و صفات+۱ آیه
- بیعت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و اله در حدیبیّه، عامل نزول سکینه و ارامش بر انان، از جانب خداوند
- بیعت مؤمنان با محمّد صلی الله علیه و اله در سفر حدیبیّه، مایه خشنودی و رضایت خداوند
- بیعت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و اله در حدیبیّه، مایه بهرهمندی انان از غنایم فراوان+۲ آیه
- بیعت اهل ایمان با محمد صلی الله علیه و اله در حدیبیه، مایه دستیابی انان به فتح و پیروزی در غزوهخیبر
- بیعت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و اله در سرزمین حدیبیّه، زیر درخت سمره
- بیعت مؤمنان، حرکتی مؤثّر و سرنوشتساز، در ماجرای حدیبیّه
- اگاهی خداوند، به اخلاص و انگیزههای مؤمنان در بیعت رضوان
- رضایت خداوند از انسان، از عوامل مدح او+۵ آیه
- اخلاص و حسن نیّت مؤمنان در بیعت خود با پیامبر صلی الله علیه و اله مایه رضایت و خشنودی خدا از انان
- مؤمنان، بهرهمند از حمایت و امداد الهی+۲ آیه
- بیعت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و اله در حدیبیّه
- نزول ارامش از سوی خداوند بر قلب مؤمنان، در پی صلح حدیبیّه
- رضایت الهی از مؤمنان و سالکانِ صراط مستقیم+۱ آیه
- اطمینانبخشی خداوند به مؤمنان پس از صلح حدیبیّه به ناتوانی و فرار نیروهای نظامی مشرکان در برابر انان+۱ آیه
- عزت و قدرت خدا، منشا شکست یهود خیبر و پیروزی مؤمنان+۱ آیه