تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ وَ هُوَ خَلَقَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ «21» وَ ما کُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْکُمْ سَمْعُکُمْ وَ لا أَبْصارُکُمْ وَ لا جُلُودُکُمْ وَ لکِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ کَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ «22» وَ ذلِکُمْ ظَنُّکُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّکُمْ أَرْداکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ «23» فَإِنْ يَصْبِرُوا فَالنَّارُ مَثْوىً لَهُمْ وَ إِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَما هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ «24» وَ قَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنَّهُمْ کانُوا خاسِرِينَ «25»
ترجمه
و گويند به پوستهاى خود چرا گواهى داديد بر ما گويند بسخن آورد ما را خدائى که بسخن آورد همه چيز را و او آفريد شما را نخستين بار و بسوى او بازگردانده ميشويد
و نبوديد که پنهان نمائيد از آنکه گواهى دهد بر شما گوشهاتان و نه چشمهاتان و نه پوستهاتان ولى گمان کرديد که خدا نميداند بسيارى از آنچه را که ميکنيد
و اين گمان شما است که گمان برديد بپروردگارتان هلاک کرد شما را پس گرديديد از زيانکاران
پس اگر شکيبائى نمايند پس آتش جايگاه آنها است و اگر طلب خوشنودى خدا کنند پس نيستند آنها از اجابت شدگان
و مقدّر نموديم براى آنها همنشينانى پس آرايش دادند براى آنها آنچه را پيش روى آنها است و آنچه پشت سرشان است و سزاوار شد بر آنها فرمان عذاب در شمار امّتهائى که بتحقيق گذشتند پيش از آنها از جن و انس همانا آنها بودند زيانکاران
تفسير
کفار و فجّار سابق الذکر که اعضاء و جوارح آنها بر گناهانشان اداء شهادت نموده بودند بآنها ميگويند شما که اعضاء بدن مائيد و در معصيت فرمان بردارى از ما مينموديد چه شد که حال بر ما اداء شهادت نموديد آنها جواب گويند آن خداوندى که هر گوينده‌ئى را گويا کرده ما را گويا کرد و بنطق آورد و گر نه ما که گويا نبوديم و او شما را در بدو امر خلق فرمود و اينک بسوى او و حکم او است بازگشت شما و چاره‌اى جز رضا بقضاى او نداريد و بعضى گفته‌اند کلام اعضاء تا کلّ شى‌ء ختم شده و از هو خلقکم مستقلّا کلام
جلد 4 صفحه 554
خداوند است که بکفار و فجّار ميفرمايد و بعدا فرموده و نبوديد شما در دنيا که بتوانيد پنهان نمائيد اعمال خود را بطوريکه آگاه نشوند از آنها اعضاء و جوارحتان و امروز بر شما گواهى ندهند چون بوسيله آنها مرتکب معاصى مى‌شديد ولى گمان ميکرديد که خدا از بسيارى از اعمال شما آگاه نيست با آنکه او از رگ گردن بشما نزديکتر است و از خود شما بحال شما آگاه‌تر ميباشد و در چند روايت جلود بفروج تفسير شده و باز خداوند ميفرمايد و همين گمان بد که ناشى از بى‌معرفتى بود و شما بخدا داشتيد که تصوّر مينموديد ميشود امرى را از او مخفى نمود هلاک کرد شما را که در دنيا و آخرت زيانکار شديد چون مايه ترقّى و تعالى را از دست داديد و بدرکات جحيم نازل شديد حال ديگر کار شما چاره ندارد اگر صبر و شکيبائى نمائيد بر عذاب دوزخ آتش جايگاه ابدى شما خواهد بود و اگر در طلب رضا و خشنودى خداوند و عفو از تقصيرات خودتان جزع و فزع نمائيد ابدا بجائى نخواهد رسيد و نميتوانيد تحصيل نمائيد آنرا و التماس شما باجابت نخواهد رسيد خلاصه آنکه چاره‌ئى جز سوختن و ساختن نداريد و در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که فرمود سزاوار است براى مؤمن که بترسد از خدا مانند کسيکه مشرف بآتش است و اميدوار باشد باو مانند کسيکه از اهل بهشت است خداوند فرموده ذلِکُمْ ظَنُّکُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّکُمْ تا آخر آيه و بعدا فرمود خداوند نزد گمان بنده خود است اگر خير است خير و اگر شرّ است شر و قريب باين معنى از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نيز نقل شده است و اخيرا خداوند سبب کفر و عصيان آنها را ذکر فرموده باين تقريب که ما براى آنها بجاى مردمان صالح همنشينان و رفقاء و قرنائى مقدر نموديم بسوء اختيار خودشان از شياطين جنّى و انسى که با آنها بنشينند و مصاحبت و مؤانست کنند و زخارف دنيا را در نظر آنها جلوه دهند و امر آخرت را موهون و سست و بى‌اساس ارائه نمايند و گويند خداوند داعى بر عذاب بندگان ندارد يا اصلا بعد از مرگ خبرى نيست و امثال اين مهملات که در کسانيکه خداوند آنها را بحال خودشان واگذار نموده و با آنها کمک نميکند مؤثر ميشود و سزاوار بلکه واجب ميگردد بر آنها وعده عذاب خداوند و در زمره اقواميکه قبل از آنها بودند و مانند آنان مرتکب معاصى
جلد 4 صفحه 555
شدند و بوعده عذاب الهى معذب گشتند از جن و انس محسوب ميگردند و در خسران دنيا و آخرت و زيانکارى در دو سراى با آنها شريک خواهند بود و بعضى زينت ما بين ايدى را بگناهان فعلى و ما خلف را بمئالى از قبيل بدعت و سنّت سيّئه تفسير نموده‌اند.