سوره فصلت، آیه ۲۳ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۹
وَ ذٰلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
آری این گمان بدی بود که درباره پروردگارتان داشتید و همان موجب هلاکت شما گردید، و سرانجام از زیانکاران شدید!
معنی کلمات و عبارات
«ذلِکُمْ»: مبتدا است. «ظَنُّکُمُ الَّذِی ظَنَنتُم بِرَبِّکُمْ»: بدل از مبتدا است. «أَرْدَاکُمْ»: شما را به هلاکت انداخته و نابود نموده است. خبر مبتدا است، یا این که (ظَنُّکُمْ) و (أَرْدَاکُمْ) میتواند خبر اوّل و دوم مبتدا باشد.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - بى اعتقادى به علم مطلق و فراگیر پروردگار، پندارى نادرست و هلاکت بار «و ذلکم ظنّکم الذى ظننتم بربّکم »
۲ - مقام ربوبیت و پروردگارى خداوند، مقتضى علم فراگیر او نسبت به انسان ها و اعمال آنان «ظننتم أنّ اللّه لایعلم ... ظننتم بربّکم»
لحن انکارآمیز آیه و تعبیر «ظننتم» و نیز آمدن صفت «ربّ»، نشانگر برداشت یادشده است; یعنى، این گونه گمان درباره «پروردگار» گمانى بى جا و ناروا است.
۳ - شرک، باورى بنا شده بر ظن و گمان است; نه علم و یقین. «و ذلکم ظنّکم الذى ظننتم بربّکم»
۴ - بى اعتقادى به علم گسترده الهى، موجب انحطاط، سقوط و نابودى انسان «أنّ اللّه لایعلم ... ظننتم بربّکم أردیکم»
«ارداء» (مصدر «اردى») به معناى نابود کردن و هلاک ساختن است.
۵ - خسارت و زیان کارى مشرکان، نتیجه پندارهاى نارواى آنان درباره خداوند «ذلکم ظنّکم ... فأصبحتم من الخسرین»
۶ - گمان هاى بى جا و ناروا نسبت به خداوند، عامل هلاکت و خسران آدمى «ذلکم ظنّکم ... بربّکم أردیکم فأصبحتم من الخسرین»
۷ - تکیه بر گمان و پندار، در زمینه مسائل اعتقادى، مایه زیان و خسران آدمى «و ذلکم ظنّکم ... فأصبحتم من الخسرین»
۸ - ظن و گمان در زمینه مسائل بنیادى و اعتقادى، فاقد ارزش و اعتبار «ذلکم ظنّکم ... بربّکم أردیکم فأصبحتم من الخسرین»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۲۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۳۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تکذیب علم خداآثار ظن ناپسندآثار عقیده باطل مشرکانعوامل زیانکاری مشرکانکیفر تکذیب علم خداآثار ظن در عقیدهبی ارزشی ظنظن در عقیدهآسیب شناسی شخصیتعوامل انحطاطعوامل زیانبی منطقی شرکعوامل هلاکتعمل انسانعقیده باطلوسعت علم خداآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۳)
- تربیت انسانها، از جانب خداوند
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱ آیه
- جهل دشمنان خدا به گستره علم الهی، باعث خسران انان+۲ آیه
- جهل دشمنان خدا به گستره علم الهی، موجب هلاکت انان+۲ آیه
- گرفتار شدن به جهنّم، زیانی غیر قابل جبران برای جهنّمیان+۱ آیه
- حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۱۰ آیه
- شرک و بت پرستی، ناشی از درک نادرست ربوبیّت خدا بر جهان هستی+۲ آیه
- تکیه بر گمان ناروا نسبت به خدا و پندار باطل در عقاید، عامل خسران دشمنان خدا+۱ آیه
- شرکورزی، برخاسته از گمان و خیالهای واهی+۶ آیه
- شناخت و درک ناقص کافران و مشرکان، از گستره علم الهی+۱ آیه
- سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۱۲ آیه
- حرمت پیروی از ظن و گمان، در امور اعتقادی+۹ آیه
- گمان بد داشتن نسبت به خداوند، موجب خسران و زیانکاری+۱ آیه
- شریک پنداشتن برای خداوند، گمانی موهوم+۳ آیه
- گمانهای بیجا و ناروا نسبت به خداوند، عامل هلاکت و خسران دشمنان خدا+۲ آیه
- تکیه دشمنان خدا بر ظنّ و گمانهای ناروا درباره خداوند، درپی دارنده اتش جهنّم برای انان+۳ آیه
- ظنّ دشمنان خدا به عدم اگاهی خداوند از اعمال انان، موجب معصیت و سرکشی انان، در مقابل خداوند+۲ آیه
- تبعیّت مشرکان از گمان و خیالهای واهی، مایه شرکورزی انان+۶ آیه
- بی فایده بودن عذرخواهی زیانکاران هنگام قیامت، در رهایی انان از دوزخ+۱ آیه
- بی اعتقادی مشرکان به علم مطلق و فراگیر خدا، پنداری هلاکت بار و باعث خسران+۱ آیه
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۲ آیه
- پندار و ظن گناهکاران به پنهان بودن اعمال شان از دید خداوند+۱ آیه
- غفلت ادمی از گواهی اعضا و جوارح، عامل جرات او بر گناه و معصیت+۱ آیه