تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ما يُقالُ لَکَ إِلاَّ ما قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِکَ إِنَّ رَبَّکَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقابٍ أَلِيمٍ (43) وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُهُ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَ شِفاءٌ وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ وَ هُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولئِکَ يُنادَوْنَ مِنْ مَکانٍ بَعِيدٍ (44) وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْکِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَ لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّهُمْ لَفِي شَکٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (45)
ترجمه
گفته نميشود به تو مگر آنچه بتحقيق گفته شد به پيمبران پيش از تو همانا پروردگار تو هر آينه صاحب آمرزش و صاحب عقوبتى است دردناک
و
جلد 4 صفحه 562
اگر قرار ميداديم آنرا قرآنى غير عربى هر آينه ميگفتند چرا بيان نشد آيتهايش آيا غير عربى است براى عربى بگو آن از براى آنانکه گرويدند هدايت و شفا است و آنانکه نمى‌گروند در گوشهاشان سنگينى است و آن براى آنها کورى است آنها خوانده ميشوند از جائى دور
و بتحقيق داديم بموسى کتابرا پس اختلاف شد در آن و اگر نبود کلمه‌اى که پيشى گرفته است از پروردگارت هر آينه حکم شده بود ميانشان و همانا آنها در شکّى باشند از آن موجب تشويش.
تفسير
خداوند متعال براى تسليت خاطر پيغمبر خود ميفرمايد که در مقابل دعوت تو آنچه را کفّار ابراز ميدارند از تکذيب و انکار همانستکه در برابر انبياء سابق از اهل عصرشان اظهار ميشد يا آنچه بتو دستور داده ميشود از جانب خداوند از دعوت بتوحيد و عبادت خدا و صبر بر ناملائمات وارده از قوم همانستکه بانبياء گذشته دستور داده شده بود يا دستور الهى بتو و انبياء سابق بشارت بمغفرت خداوند است براى اهل ايمان و ترساندن کفّار از عذاب خداوند قهّار و بنا بر احتمال اخير انّ ربّک لذو مغفرة و ذو عقاب اليم بيان ما يقال و ما قدقيل است و مقصود آنستکه انبياء وظيفه‌اى جز بشارت دادن و تخويف نمودن ندارند ارشاد و هدايت واقعى با خدا است و اينکه ما قرآن را بلسان عربى فصيح نازل نموديم حکمتش آنستکه اگر آنرا بلسان غير عربى يا نامفهوم يا غير فصيح نازل مينموديم مردم عربستان ميگفتند چرا آيات قرآن بطوريکه مفهوم ما شود بيان نشد تا ما ايمان بياوريم آيا کلام غير عربى مناسب با نزول بر نبىّ عربى است و ظاهرا اعجمى با همزه بهر يک از سه معناى مذکور که متقارب با يکديگر است اطلاق ميشود و عجمى بدون همزه نيز قرائت شده و بنا بر آن مراد همان غير عربى است در هر حال خداوند منّت بر اهل عربستان گذارده که کتاب خود را بزبان فصيح آنها بر همزبان شريفى از آنها نازل فرموده که ديگر عذرى براى نپذيرفتن آنها باقى نماند و به پيغمبر خود فرموده بآنها بگو قرآن با کمال فصاحت و بلاغتى که دارد براى دلهاى خالى از عناد و لجاج که ايمان آوردند هدايت بحق و شفاء از مرض شک و شبهه است و در گوشهاى اهل تعصّب و عناد که ايمان نياوردند گران و موجب سنگينى از استماع و تلقّى بقبول است و براى دلهاى منصرف از تدبّر و تفکّر در کلام الهى موجب کورى
جلد 4 صفحه 563
و بى‌بصيرتى است که باغراض باطله و أهويه فاسده خود آنرا تفسير و تأويل نمايند بدون مراجعه باهل آن که اهل بيت عصمت و طهارتند و آنها مانند کسانى هستند که از جاى دورى ندا و صدائى ميشنوند و نميدانند و نمى‌فهمند منادى چه ميگويد و باز خداوند براى تسليت خاطر پيغمبر اکرم نامى از حضرت موسى و تورية برده چون خيلى شبيه است احوال او باحوال خاتم انبيا و اختلاف در تورية باختلاف در قرآن در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که اختلاف کردند امّت موسى عليه السّلام چنانچه اختلاف نمودند اين امّت در کتاب و بعد از اين اختلاف مينمايند در کتابيکه با قائم آل محمّد است و مى‌آورد آنرا در نزد آنها و بسيارى از مردم منکر ميشوند و آنحضرت همه را گردن ميزند و اگر نبود فرمان الهى بتأخير عذاب و رفع آن از اين امّت ماداميکه پيغمبر خاتم در ميان ايشان است حکم ميفرمود خداوند بعذاب کسانيکه منکر نبوّت او و قرآن شدند و مستأصل ميکرد آنها را بزودى ولى مقدّر آن بود که حضرت از مکّه هجرت فرمايد و بعدا آنها را مستأصل فرمايد و آنها بوسوسه شيطان و توغّل در معاصى و رسوخ عصبيّت و عناد و تکبّر و الحادشک داشتند در قرآن که کلام خدا است و آورنده او پيغمبر مرسل است چنان شکّى که آنها را متحيّر و سرگردان و مشوّش و پريشان نموده بود.