تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما کَسَبُوا وَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئاتُ ما کَسَبُوا وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِينَ (51) أَ وَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (52) قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (53) وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّکُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَکُمُ الْعَذابُ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ (54) وَ اتَّبِعُوا أَحْسَنَ ما أُنْزِلَ إِلَيْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَکُمُ الْعَذابُ بَغْتَةً وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ (55)
ترجمه
پس رسيد بآنها بديهاى آنچه کسب کردند و کسانيکه ستم کردند از اينها بزودى ميرسد بآنها بديهاى آنچه کسب کردند و نيستند آنها عاجز کنندگان
آيا ندانستند که خدا فراخ ميگرداند روزى را براى هر که بخواهد و تنگ ميگرداند همانا در اين هر آينه آيت‌ها است براى گروهى که ايمان مى آورند
بگو اى بندگان من که زياده روى نموديد بر ضرر خودتان نوميد نشويد از رحمت خدا همانا خدا ميآمرزد گناهان را تمامى همانا او آمرزنده مهربانست
و بازگشت کنيد بسوى پروردگارتان و انقياد نمائيد براى او پيش از آنکه بيايد شما را عذاب پس يارى کرده نشويد
و پيروى کنيد بهترين چيزى را که فرستاده شد بسوى شما از پروردگارتان پيش از آنکه بيايد شما را عذاب ناگاه با آنکه
جلد 4 صفحه 504
شما ندانيد وقت آن را.
تفسير
خداوند متعال جزاى بد اعمال بد قارون و اتباع او را که در گفتار تبعيت از او نمودند يا قول او را پسنديدند بآنها رسانيد و اينکه از جزاء ببد تعبير شده و ميشود براى ازدواج کلام يعنى جور بودن سخن است مانند و جزاء سيئة سيئة مثلها و از کفار قريش و امثال آنها هم که در باره پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم و اهل بيت اطهارش از هيچگونه ظلمى دريغ ننمودند انتقام خواهد کشيد و جزاء بد اعمال بدشان را در دنيا و آخرت بآنها خواهد رسانيد و آنان نميتوانند خدا را عاجز از اجراء مراد خود کنند و مقصود او را از او فوت نمايند چنانچه در مکه مبتلا بقحط و غلا شدند و در جنگ بدر بزرگانشان مقتول و اسير گشتند و صدق وعده خداوند ظاهر گرديد و عجب در آنست که آنها امر توسعه و تضييق روزى را بدست خدا ميدانستند و با وجود اين بمال و جاه خودشان مغرور و از ياد خدا غافل ميشدند و اظهارات سابقه را مينمودند که ما بدانش خودمان ثروت‌مند شديم با آنکه خداوند بر حسب مصلحت بندگان را غنى و فقير مينمايد و اهل ايمان ميدانند حکمت آنرا و در بسيارى از موارد معرفت بآن پيدا ميکنند و از آن معرفتشان بخداى يگانه زياد ميشود و بندگان خدا هر قدر معصيت کار باشند و بر خودشان بزيادى گناه جنايت وارد نموده باشند نبايد مأيوس از رحمت خدا باشند چون يأس از رحمت حق بخودى خود از معاصى کبيره است و خداوند تمام گناهان را هر قدر بزرگ باشد مى‌آمرزد چون او بسيار آمرزنده و مهربان است اگر مقرون بتوبه و انابه بدرگاه خدا و انقياد از احکام او و اخلاص در عمل گردد پيش از مشاهده عذاب الهى نه بعد که ديگر وقت توبه گذشته و خدا و اولياء او با چنين مجرمى کمک نخواهند نمود و غير شرک را بدون توبه هم ممکن است بيامرزد چون آمرزش آن را معلّق بمشيّت خود فرموده و فضل و کرم او بيش از اينها است ولى منوط بقبول ولايت ائمه اطهار است چون اگر کسى قائل بولايت يکى از آن ذوات مقدسه نباشد محکوم بکفر واقعى است اگر چه بعضى از احکام اسلام از قبيل طهارت ظاهرى بر او مرتب شود و توبه از کفر بايمان و انقياد از او امر خدا و پيغمبر و امام است و آن عبارت از متابعت و
جلد 4 صفحه 505
پيروى بهترين کتب آسمانى است که قرآن منزل از جانب خدا است بسوى بندگان خود براى هدايت آنها بوسيله بيانات خانواده و بيتى که محيط وحى و تنزيل است و اينکه بعضى از مفسّرين متابعت از بهترين نازل شده را عبارت از پيروى واجب و حرام دانسته‌اند و بعضى از واجب و مستحب و بعضى از ناسخ و غير اينها را که منسوخ و مباح و مرخّص باشد غير احسن خوانده‌اند بنظر حقير حسنى ندارد چون تمام احکام قرآن بجاى خود حسن و احسن و دين اسلام اکمل اديان است و بايد بهتر بودن آن از ساير اديان حقّه در زمان خود و ساير کتب سماوى مراد باشد نه بهتر بودن بعضى از احکام اين دين از بعضى ديگر که ذکر شد و در خاتمه تأکيد فرموده نزول عذاب را براى تهديد و تصريح بآنکه ناگهانى و بى‌خبر خواهد بود و ظاهرا همان عذاب موعود در آيه اوّل است که بيان شد و بر آنها وارد گرديد و در روايات متعدّده از ائمه اطهار تصريح شده که آيه دالّه بر مغفرت گناهان هر قدر باشد مخصوص بشيعيان امير المؤمنين و ائمه طاهرين عليهم السّلام است و از امير المؤمنين عليه السّلام نقل شده که نيست در قرآن آيه‌ئى که وسيعتر باشد در رحمت و مغفرت از يا عبادى الّذين أسرفوا تا آخر و از پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم نقل شده که دوست ندارم که دنيا و ما فيها از آن من باشد و اين آيه نباشد و گفته‌اند در باره بعضى از اهل ارتداد و کسانيکه تصوّر مينمودند گناهشان مغفور نميشود مانند وحشى قاتل حمزه سيّد الشهداء نازل شده ولى اعتبار بعموم کلام است نه خصوص مورد و واضح است که مراد مغفرت تمام گناهان بدون قيد و شرط نيست چون لازمه اين الغاء تمام عقوبات معاصى است بلکه يا معلّق به مشيّت است که در آيات ديگر ذکر شده و يا مقيّد بتوبه و انابه و لذا بلا فاصله بعد از اين آيه امر بآن شده و اين اقوى در نظر است و اللّه اعلم
جلد 4 صفحه 506