سوره زمر(الزمر)، آیه ۵۲ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۴
أَوَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
آیا آنها ندانستند که خداوند روزی را برای هر کس بخواهد گسترده یا تنگ میسازد؟! در این، آیات و نشانههایی است برای گروهی که ایمان میآورند.
معنی کلمات و عبارات
«إِنَّ اللهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ وَ یَقْدِرُ ...»: (نگا: رعد / ، اسراء / ، قصص / ، عنکبوت / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - خداوند، توسعه دهنده روزى برخى از انسان ها و در تنگنا قرار دهنده برخى دیگر «أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر»
«قدر» (مصدر «یقدر») در آیه شریفه مربوط به رزق و روزى بوده و به معناى ضیق و تنگ گرفتن است.
۲ - ناآگاهى از مشیت و تقدیر خداوند در رزق و روزى انسان ها، سبب انتساب نعمت ها و برخوردارى ها به دانش بشرى است. «قال إنّما أُوتیته على علم ... أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر»
آیه شریفه در مقام بیان نقش خداوند در برخوردارى ها و نعمت هاى انسان ها است. این مسأله مى تواند از چرایى منتسب کردن نعمت ها به دانش بشرى از سوى انسان ها حکایت کند.
۳ - کارایى دانش و تلاش اقتصادى بشر در رفاه و توسعه اقتصادى، منوط به مشیت خداوند است. «إنّما أُوتیته على علم ... أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که جمله «أوَلم یعلموا...» عطف بر جمله «و لکنّ أکثر الناس لایعلمون» مى باشد; یعنى، کافران توسعه روزى خود را در اثر تلاش و دانش خود مى پندارند; در حالى که بیشتر آنان به این حقیقت آگاهى ندارند که توسعه روزى و یا تنگ شدن آن بر مردم، بسته به مشیت و تقدیر الهى است و چه بسا دو ملت و یا دو فرد یکسان به تلاش اقتصادى بپردازند; ولى روزى آنان یکسان نباشد.
۴ - نکوهش خداوند از قشر مرفه و ناسپاس، به خاطر ناآگاهى آنان از مشیت و تقدیر الهى در رزق و روزى انسان ها «أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر»
استفهام در «أوَلم یعلموا...» از نوع استفهام انکارى - توبیخى است.
۵ - میسر بودن شناخت صفات و افعال خداوند (چون رازقیت او) براى انسان ها «أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر»
از سرزنش شدن کسانى که مشیت خداوند در روزى را نشناخته اند، برداشت یاد شده به دست مى آید; زیرا سرزنش از انجام ندادن کارى، نشان دهنده آن است که آن کار براى انسان مقدور و میسر است.
۶ - احتیاج انسان در تأمین رزق و روزى خود به خداوند «إنّما أُوتیته على علم ... أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر»
۷ - فراخى و تنگى معیشت انسان ها، امتحان الهى است; نه تکریم و یا تحقیر آنان. «إنّما أُوتیته على علم بل هى فتنة ... أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر»
برداشت یاد شده از ارتباط میان فتنه و امتحان شمرده شدن نعمت ها (مضمون آیه ۴۹) و به مشیت خدا دانستن فراخى و تنگى رزق و روزى انسان ها به دست مى آید.
۸ - وجود آیات و نشانه هاى فراوان و گوناگون قدرت خداوند و ربوبیت او، در چگونگى رسیدن روزى انسان ها و فراخى و تنگى آن «أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر إنّ فى ذلک لأیت»
۹ - مؤمنان، مردمى دانا به منشأ روزى ها و آگاه به وجود آیات و نشانه هاى خداوند در فراخى و تنگى رزق و روزى «أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر إنّ فى ذلک لأیت لقوم یؤمنون»
۱۰ - ایمان، زمینه درک آیات و نشانه هاى الهى در طبیعت «إنّ فى ذلک لأیت لقوم یؤمنون»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۶۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۱–۵۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۲
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار جهل مرفهانامتحان با روزیزمینه تأثیر علمزمینه تأثیر علم انسان هاشناخت افعال خداشناخت رازقیت خداشناخت صفات خداعلم به آیات خدافلسفه ازدیاد روزیفلسفه کمی روزیتفاوت روزی انسان هاسرزنش مرفهانزمینه توسعه اقتصادیزمینه درک آیات خداعلم مؤمنانسرزنش کفران کنندگانزمینه رفاهمنشأ کمی روزیتقدیر روزیمنشأ ازدیاد روزیاستعدادهای انسانعوامل غفلتنیاز به خدانیازهای انسانمنشأ روزیمنشأ نعمتابزار امتحانآثار جهلآیات آفاقیآثار مشیت خدافضایل مؤمنانمشیت خدانشانه های ربوبیت خدانشانه های قدرت خداسرزنشهای خداآثار ایماناختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- تقدیر روزی انسانها و قبض و بسط ان، از ایات الهی+۶ آیه
- ایمان و باور قلبی، شرط استفاده از ایات الهی+۷ آیه
- ایه خدا بودن گشایش و تنگی روزی انسانها، از دیدگاه مؤمنان+۱ آیه
- مشیّت الهی، منشا توسعه و تنگناهای اقتصادی+۹ آیه
- امتحان شدن مردم با تنگ شدن روزی انان+۲ آیه
- تفاوت انسانها در برخورداری از روزی الهی+۹ آیه
- ایمان، زمینه درک ایات و نشانههای الهی+۳ آیه
- ایمان، مایه عبرت اموزی و خداشناسی+۴ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۶ آیه
- جهل مرفّهان مغرور به مشیّت خدا، در توسعه و تضییق روزی+۱ آیه
- توسعه و تضییق روزی، از ایات خداوند+۱ آیه
- تضییق و کاستن از رزق انسانها از جانب خداوند، بر اساس مشیّت الهی+۱۰ آیه
- نکوهش خداوند، از کفّار، به علت نااگاهی انان از مشیّت او، در تضییق رزق انسانها
- توسعه و تضییق رزق انسانها، از ایات الهی+۱ آیه
- تفاوت رزق انسانها، نشانه و ایتی برای مؤمنان+۱ آیه
- لزوم تفکّر در نقش مشیّت الهی، نسبت به تفاوت روزی انسانها+۱ آیه
- الوهیّت خداوند، عامل تفاوت روزی انسانها+۷ آیه
- تفاوت روزی انسانها، ناشی از مشیّت خداوند و به تدبیر او+۸ آیه
- توسعه روزی انسانها، از ایات الهی برای مؤمنان+۱ آیه
- مشیّت الهی، در توسعه بخشیدن به رزق انسانها+۱۰ آیه
- مؤمنان، مردمی دانا به توسعه رزق انسانها
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۲ آیه
- نقش مشیّت الهی، در قبض و بسط رزقها+۱۰ آیه
- سرزنش مرفّهان از سوی خداوند، در برابر نااگاهی از مشیّت خدا در عطای رفاه به انان+۱ آیه
- مشیّت خداوند، منشا رفاه انسانها+۱۰ آیه
- توجه نکردن کافران به گسترش یا تنگی روزی اشخاص از جانب خدا، مورد سؤال توبیخی خداوند
- توجّه نکردن مشرکان به گسترش یا تنگی روزی اشخاص از جانب خدا، مورد سؤال توبیخی خداوند
- میسّر بودن شناخت رازقیّت خدا، برای انسانها+۱ آیه
- عبرت پذیری مؤمنان، از تقدیر روزی انسانها به فرمان خدا+۱ آیه
- لزوم علم و توجّه به گشایش و تقدیر خدا، در روزی انسانها+۱ آیه
- تقدیر روزی انسانها، به وسیله خداوند+۱۰ آیه
- جهل اکثریّت مردم به مشیّت خداوند در توسعه و تضییق رزق بندگان+۲ آیه
- نااگاهی از مشیّت و تقدیر خداوند در رزق انسانها، سبب انتساب نعمتها به دانش بشری+۱ آیه
- فراخ و تنگروزی مردم، تحت اراده و مشیّت خداوند+۹ آیه
- مشیّت خداوند در بسط و تنگی رزق، ایهای برای اهل ایمان
- فکر نکردن کافران درباره بسط و قبض روزی اشخاص از جانب خدا، مورد سؤال توبیخی او
- انسانهای ناسپاس، مورد نکوهش خداوند+۱ آیه
- سرزنش خداوند از مرفّهان، به دلیل توجه نکردن به مشیّت خدا در اعطای رفاه به انان+۱ آیه
- استفاده از ایات خدا، از نشانههای اهل ایمان+۷ آیه
- عبرت پذیری مؤمنان، از تقدیر روزی بر بندگان+۱ آیه