سوره زمر(الزمر)، آیه ۵۳ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۴
معروف به: آیه امید، آیه رحمت
ای بندگانی که بر خود زیادهروی کردهاید، از رحمت خدا نومید نشوید؛ خدا همه گناهان را میآمرزد.
قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
بگو: «ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کردهاید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را میآمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.
معنی کلمات و عبارات
«إِنَّ اللهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً»: مراد این است که درهای غفران به روی همه بندگان بدون استثناء گشوده است مشروط به این که مفاهیم دو آیه بعدی در نظر گرفته شود: الف - دست کشیدن از گناه و برگشتن به سوی درگاه خدا. (أنیبُوا إِلی ...). ب - تسلیم فرمان خدا شدن. (أَسْلِمُوا لَهُ ...). ج - پیروی در گفتار و کردار از احکام و قوانین الهی. (إِتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا ...). کسانی که وعده غفران را در آیه فوق مشروط به شرائطی نمیدانند، و کسانی که آن را مقیّد به اموری میدانند، فقط گرفتار نزاع لفظی هستند. چرا که توبه و برگشت به سوی خدا تنها با کلمات نیست و بلکه نشانه توبه، یعنی تغییر مسیر، ترک سیّئات و انجام حسنات است. این هم مقبول همگان است.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مأمور ابلاغ پیام امیدبخش رحمت و آمرزش خداوند به بندگان گنه کار «قل یعبادى الذین أسرفوا على أنفسهم لاتقنطوا من رحمة اللّه»
۲ - گناه و اسراف، مانع از تقرب انسان به خداوند است. «قل یعبادى الذین أسرفوا»
از این که خداوند، پیامبر(ص) را مأمور ابلاغ پیام رحمت الهى به گنه کاران کرده و خود آنان را مستقیماً مورد خطاب قرار نداده است، مى تواند بیانگر حقیقت یاد شده باشد.
۳ - گناه، نوعى اسراف و تجاوز از حد اعتدال است. «قل یعبادى الذین أسرفوا على أنفسهم»
«سرف» (ریشه «أسرفوا») به معناى تجاوز از حد اعتدال است.
۴ - مجموعه قوانین و احکام خداوند، در حد اعتدال و به دور از افراط و تفریط «قل یعبادى الذین أسرفوا على أنفسهم»
از تعبیر اسراف درباره گناه - که به معناى عمل نکردن به قوانین و احکام الهى است - برداشت یاد شده به دست مى آید.
۵ - گناه، جنایتى علیه خود و تعدى به جان خویشتن است. «قل یعبادى الذین أسرفوا على أنفسهم»
برداشت بالا از تعبیر «أنفسهم» به همراه «على» به دست مى آید. از این رو بسیارى از مفسران عبارت «أسرفوا على أنفسهم» را به «جنوا علیها» معناکردند (روح المعانى آلوسى و الکشاف زمخشرى).
۶ - ضرر و زیان گناه و اسراف، متوجه خود انسان است. «الذین أسرفوا على أنفسهم»
برداشت یاد شده از آمدن لفظ «على» به دست مى آید.
۷ - لطف و عنایت خداوند به بندگانش، بسیار شدید است. «قل یعبادى الذین أسرفوا»
برداشت بالا از ندا کردن گنه کاران با عنوان عبودیت و نیز اضافه شدن «عباد» به ضمیر جلاله «ى» به دست مى آید.
۸ - خداوند، تمامى گناهان خرد و کلان و کم و زیاد بندگانش را مى آمرزد. «إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا»
در آیه شریفه دو مطلب وجود دارد: ۱- جمع آمدن واژه «ذنوب» به همراه الف و لام تعریف که دلالت بر استغراق دارد; ۲- آمدن «جمیعاً» که حال مؤکد براى «الذنوب» است. این دو مى رساند که تمامى گناهان - از هر نوع و به هر مقدار که باشد - بى هیچ استثنایى، شامل غفران الهى خواهد شد.
۹ - یأس و ناامیدى از رحمت خداوند، در عین وعده او به آمرزش تمامى گناهان بندگان، امرى بى جا و نامعقول است. «لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا»
جمله «إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعاً» به منزله تعلیل براى جمله «لاتقنطوا...» مى باشد; یعنى، از رحمت خدا مأیوس نشوید; چون او همه گناهان را مى آمرزد. با این حساب یأس از رحمت خدا، امرى بى جا و نامعقول است.
۱۰ - مأیوس شدن بندگان از رحمت خداوند - هرچند گناهانشان بسیار باشد - حرام است. «لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا»
۱۱ - آمرزش تمامى گناهان بندگان، مقتضاى ذات خداوند است. «لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا»
آمدن اسم جلاله به صورت اسم ظاهر (اللّه یغفر) به جاى ضمیر (إنّه یغفر)، مى تواند گویاى حقیقت یاد شده باشد.
۱۲ - امید به رحمت و لطف خداوند، زمینه آمرزش تمامى گناهان از سوى او است. «لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا»
توصیه به مأیوس نشدن از رحمت خداوند، در حقیقت سفارش به امید داشتن به لطف و رحمت او است; تا از این رهگذر بتوان به آمرزش او دست یافت.
۱۳ - تجلى رحمت خداوند در آمرزش بندگان گنه کار «لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا»
۱۴ - تنها خداوند، غفور (بسیار آمرزنده) و رحیم (مهربان) است. «إنّه هو الغفور الرحیم»
آمدن ضمیر فصل «هو» بیانگر حصر است.
۱۵ - گستردگى و انحصار غفران و رحمت خداوند، مقتضى آمرزش تمامى گناهان خرد و کلان بندگان است. «إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا إنّه هو الغفور الرحیم»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که جمله «إنّه هو الغفور...» در مقام تعلیل براى جمله پیشین «إنّ اللّه یغفر...» مى باشد; یعنى، چون تنها خداوند غفور و رحیم است، تمامى گناهان را مى آمرزد.
۱۶ - ترغیب گنه کاران، به توبه و استغفار از سوى خداوند «یعبادى الذین أسرفوا ... لاتقنطوا من رحمة اللّه... إنّه هو الغفور الرحیم»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۶۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۳–۷۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۱–۵۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار فردی اسرافاعتدال در تکلیفحرمت یأس از رحمت خداشدت لطف خداحقیقت گناهویژگیهای تعالیم دینرحمت بر گناهکارانناپسندی یأس از رحمت خداآثار امیدواری به رحمت خداتشویق گناهکارانآثار فردی گناهموارد اسرافویژگیهای احکامتشویق به استغفاروعده آمرزشآثار الوهیت خداوسعت آمرزشهای خداآمرزش گناهکارانموانع تقربامیدواری به آمرزشآثار اسرافتشویق به توبهمنشأ آمرزشامیدواری به رحمت خدازیان به خودزمینه آمرزشظلم به خودآمرزشهای خداآمرزش گناهغفورآثار رحمت خدانشانه های رحمت خداتشویقهای خدارحیمعمل ناپسندوعده های خداآثار گناهرسالت محمداختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۵)
- ترغیب بندگان گنهکار به توبه و استغفار از سوی خداوند
- ترغیب گناهکاران به توبه و استغفار
- اسراف در گناه و ستم به خویشتن، زمینهساز ناامیدی از رحمت خداوند
- دعوت خدا از بندگان برای توبه و بازگشت از اسراف در حقّ خویش+۱ آیه
- سفارش خداوند به بندگان اسرافکار، برای پرهیز از ناامیدی از رحمت و مغفرت او
- امرزش گناه اسراف مشروط به توبه و بازگشت به سوی خدا+۱ آیه
- هشدار خداوند به گنهکاران درباره محرومیّت انان از امداد الهی+۱ آیه
- هشدار خداوند به گناهکاران درباره محرومیّت انها از امداد الهی+۱ آیه
- امید به رحمت و لطف خداوند، زمینه امرزش گناهان از سوی او+۱ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مسیول امیدوار ساختن گنهکاران به امرزش الهی+۲ آیه
- حرمت ناامیدی از رحمت خدا+۱ آیه
- دعوت خداوند، از گناهکاران به انابه در پیشگاه پروردگار+۱ آیه
- امید به مغفرت و رحمت الهی، زمینهساز انابه و رجوع انسان به درگاه الهی+۱ آیه
- دعوت خداوند از بندگان به انابه و تسلیم، قبل از رسیدن عذاب+۱ آیه
- دعوت شدن تمام انسانها به توبه، از سوی خدا+۱ آیه
- دعوت تمام بندگان به توبه، وظیفه الهی پیامبر(صلی الله علیه واله)
- لزوم توبه قبل از وقوع عذاب الهی+۱ آیه
- توبه از گناه، مورد پذیرش خداوند+۲ آیه
- تهدید شدن گناهکاران به عذاب خدا، در صورت ترک توبه+۱ آیه
- حرمت ناامیدی، از رحمت خدا+۳ آیه
- حرمت ناامیدی از رحمت خدا+۳ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مسیول امیدوار ساختن گناهکاران به امرزش الهی+۲ آیه
- وجوب انابه گناهکاران، به پیشگاه پروردگار+۱ آیه
- لزوم توبه از گناهان، به درگاه خداوند+۴ آیه
- امید به رحمت و لطف خداوند، زمینه امرزش گناهان از سوی او+۱ آیه
- امید به مغفرت و رحمت الهی، زمینه ساز انابه و رجوع انسان به درگاه پروردگار+۱ آیه
- حرمت ناامیدی، از رحمت خداوند+۱ آیه
- پرهیز از ناامیدی از رحمت الهی، سفارش خداوند به گناهکاران
- اسراف و زیاده روی در ضرر بر خویشتن (گناه)، مانع تقرّب انسان به خداوند
- اسراف در ضرر بر خویشتن و تجاوز از حدّ اعتدال، نوعی گناه
- ضرر و زیان گناه و اسراف، متوجّه خود انسان
- اسراف، از عوامل ضرر به انسان
- گناه، از عوامل ضررزننده به انسان+۲ آیه
- گناه، موجب محروم شدن از امداد خدا+۱ آیه
- الودگی به گناه، زمینه یاس و ناامیدی از رحمت پروردگار
- توبه از گناه، مورد پذیرش خداوند+۶ آیه
- بازگشت ضرر و زیان گناه به خود گناهکار+۲ آیه
- امیدوار ساختن گناهکاران به امرزش و رحمت الهی، از سوی خدا+۳ آیه
- تهدید شدن گناهکاران از جانب خدا، به کیفر و عذاب+۱ آیه
- وعده خداوند به گناهکاران، مبنی بر امرزش تمامی گناهان انان
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مسیول امیدوار ساختن گناهکاران، به امرزش الهی+۲ آیه
- سفارش خداوند به بندگان اسراف کار، برای پرهیز از ناامیدی از رحمت و مغفرت او
- امرزش گناه اسراف، مشروط به توبه و بازگشت به سوی خدا، همراه با امید به مغفرت او+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله عهده دار امیدوار ساختن بندگان به غفران و رحمت خداوند+۱ آیه
- لزوم امیدواری بندگان به مغفرت الهی و مایوس نبودن از ان
- انابه و رجوع انسان به درگاه الهی، از اثار امیدواری انسان به مغفرت و رحمت پروردگار+۱ آیه
- انابه به درگاه خداوند، سبب بهرهمندی از مغفرت+۱ آیه
- پیروی از قران، زمینه ساز مغفرت الهی
- داشتن روحیه تسلیم در برابر خداوند، زمینه ساز جلب مغفرت الهی+۴ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور ابلاغ نوید مغفرت و رحمت خداوند به بندگان گنهکار
- امرزش گناه اسراف، مشروط به توبه و بازگشت به سوی خدا+۱ آیه
- مردان و زنان مسلمان، مشمول مغفرت الهی+۴ آیه
- غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۸ آیه
- پرهیز از ناامیدی از رحمت و مغفرت الهی، توصیه خداوند به بندگان اسرافکار
- وجوب انابه گناهکاران به پیشگاه پروردگار+۱ آیه