سوره زمر(الزمر)، آیه ۵۴ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۴
وَأَنِيبُوا إِلَىٰ رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ مِن قَبْلِ أَن يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ
و به درگاه پروردگارتان بازگردید و در برابر او تسلیم شوید، پیش از آنکه عذاب به سراغ شما آید، سپس از سوی هیچ کس یاری نشوید!
معنی کلمات و عبارات
«أَنِیبُوا»: برگردید و توبه کنید. «أَسْلِمُوا»: خالصانه و خاشعانه تسلیم فرمان خدا شوید (نگا: بقره / حجّ / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - لزوم توبه و بازگشت همه گنه کاران به سوى پروردگار «الذین أسرفوا على أنفسهم ... و أنیبوا إلى ربّکم»
«إنابة» (مصدر «أنابوا») به معناى رجوع است و «أنیبوا إلى ربّکم»; یعنى، بازگشت به خدا با توبه و اخلاص (مفردات راغب).
۲ - لزوم تسلیم شدن همه گنه کاران در برابر پروردگار «الذین أسرفوا على أنفسهم ... أسلموا له»
۳ - ربوبیت خداوند، مقتضى توبه و بازگشت گنه کاران به سوى او و تسلیم شدنشان در برابر او است. «و أنیبوا إلى ربّکم و أسلموا له»
۴ - توبه و تسلیم در برابر پروردگار، شرط بهره مند شدن بندگان گنه کار از آمرزش الهى «إنّ اللّه یغفر الذنوب جمیعًا ... و أنیبوا إلى ربّکم و أسلموا له»
توصیه خداوند به انابه و تسلیم شدن بندگان گنه کار، پس از وعده به آمرزش گناهان آنان، مى تواند بیانگر شرایط این آمرزش باشد.
۵ - توبه از گناهان و بازگشت به سوى خداوند، نخستین گام براى جلب غفران الهى «و أنیبوا إلى ربّکم و أسلموا له»
از تقدم «أنیبوا» بر «أسلموا...» مى توان برداشت بالا را به دست آورد.
۶ - راه توبه و بازگشت براى رهایى از پیامدهاى هلاکت بار براى همه گنه کاران باز است. «و أنیبوا إلى ربّکم و أسلموا له من قبل أن یأتیکم العذاب»
۷ - توصیه خداوند به توبه و تسلیم شدن پیش از دچار کشتن به پیامدهاى هلاکت بار گناهان (عذاب) «و أنیبوا إلى ربّکم و أسلموا له من قبل أن یأتیکم العذاب»
مقصود از «عذاب» در این آیه، هم مى تواند عذاب دنیوى (عذاب استیصال) باشد و هم عذاب اخروى.
۸ - استمرار بر گناه، زمینه ساز نزول عذاب الهى «و أنیبوا ... من قبل أن یأتیکم العذاب»
۹ - گنه کاران توبه ناپذیر، در معرض عذاب الهى در دنیا (عذاب استیصال) «و أنیبوا إلى ربّکم و أسلموا له من قبل أن یأتیکم العذاب»
۱۰ - نبود هیچ یار و یاورى براى گنه کاران، هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى «من قبل أن یأتیکم العذاب ثمّ لاتنصرون»
۱۱ - توبه، تنها پیش از آمدن عذاب الهى پذیرفتنى است و رهایى از عذاب پس از نزول آن - حتى با توبه و تسلیم - ممکن نیست. «و أنیبوا إلى ربّکم و أسلموا له من قبل أن یأتیکم العذاب ثمّ لاتنصرون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۶۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۳–۷۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۱–۵۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
خطر عذاب دنیویمحدوده قبول توبهشرایط نجات از عذابتوبه قبل از عذابآثار اجتناب از توبهعوامل نجات از هلاکتتوصیه به توبهبی یاوری گناهکاراناهمیت بازگشت به خداآثار بازگشت به خدازمینه تسلیم به خدافرصت توبهبی یاوری اهل عذابزمینه بازگشت به خداآثار اصرار بر گناهشرایط آمرزشعذاب گناهکارانشرایط قبول توبهاهمیت توبهآثار تسلیم به خدااهمیت تسلیم به خدازمینه توبهعذاب استیصالزمینه آمرزشزمینه عذابآثار توبهآثار ربوبیت خداتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- دعوت خدا از بندگان برای توبه و بازگشت از اسراف در حقّ خویش+۱ آیه
- امرزش گناه اسراف مشروط به توبه و بازگشت به سوی خدا+۱ آیه
- هشدار خداوند به گنهکاران درباره محرومیّت انان از امداد الهی+۱ آیه
- هشدار خداوند به گناهکاران درباره محرومیّت انها از امداد الهی+۱ آیه
- انابه و بازگشت به سوی خداوند، سبب جلوگیری از عذاب الهی
- دعوت خداوند، از گناهکاران به انابه در پیشگاه پروردگار+۱ آیه
- امید به مغفرت و رحمت الهی، زمینهساز انابه و رجوع انسان به درگاه الهی+۱ آیه
- تربیت انسانها، از جانب خداوند+۲ آیه
- انذار، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- دعوت خداوند از بندگان به انابه و تسلیم، قبل از رسیدن عذاب+۱ آیه
- لزوم توبه قبل از وقوع عذاب الهی+۱ آیه
- تهدید شدن گناهکاران به عذاب خدا، در صورت ترک توبه+۱ آیه
- وجوب انابه گناهکاران، به پیشگاه پروردگار+۱ آیه
- لزوم توبه از گناهان، به درگاه خداوند+۲ آیه
- از اثار ربوبیّت خداوند، انابه و بازگشت انسانها به سوی او+۱ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی تسلیم شدن در برابر او+۱ آیه
- امید به مغفرت و رحمت الهی، زمینه ساز انابه و رجوع انسان به درگاه پروردگار+۱ آیه
- ارزوی رعایت تقوا و نیکوکاری از اثار گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
- حسرت و افسوس، پیامد گرفتار شدن به عذاب الهی+۴ آیه
- محرومیّت از هرگونه امداد الهی، نوعی عذاب
- لزوم امادگی و انابه و تسلیم در برابر خدا پیش از گرفتاری به عذاب در قیامت
- انابه به سوی درگاه پروردگار، عامل محفوظ ماندن از عذاب
- تسلیم پروردگار بودن عامل حفظ انسان از عذاب
- گناه، موجب محروم شدن از امداد خدا+۶ آیه
- تهدید شدن گناهکاران از جانب خدا، به کیفر و عذاب+۳ آیه
- امرزش گناه اسراف، مشروط به توبه و بازگشت به سوی خدا، همراه با امید به مغفرت او+۱ آیه
- انابه و رجوع انسان به درگاه الهی، از اثار امیدواری انسان به مغفرت و رحمت پروردگار+۱ آیه
- انابه به درگاه خداوند، سبب بهرهمندی از مغفرت+۳ آیه
- داشتن روحیه تسلیم در برابر خداوند، زمینه ساز جلب مغفرت الهی+۴ آیه
- امرزش گناه اسراف، مشروط به توبه و بازگشت به سوی خدا+۱ آیه
- مردان و زنان مسلمان، مشمول مغفرت الهی+۴ آیه
- وجوب انابه گناهکاران به پیشگاه پروردگار+۱ آیه