تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ سِيقَ الَّذِينَ کَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ زُمَراً حَتَّى إِذا جاؤُها فُتِحَتْ أَبْوابُها وَ قالَ لَهُمْ خَزَنَتُها أَ لَمْ يَأْتِکُمْ رُسُلٌ مِنْکُمْ يَتْلُونَ عَلَيْکُمْ آياتِ رَبِّکُمْ وَ يُنْذِرُونَکُمْ لِقاءَ يَوْمِکُمْ هذا قالُوا بَلى وَ لکِنْ حَقَّتْ کَلِمَةُ الْعَذابِ عَلَى الْکافِرِينَ (71) قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَکَبِّرِينَ (72) وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً حَتَّى إِذا جاؤُها وَ فُتِحَتْ أَبْوابُها وَ قالَ لَهُمْ خَزَنَتُها سَلامٌ عَلَيْکُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدِينَ (73) وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ (74) وَ تَرَى الْمَلائِکَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ قِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ (75)
ترجمه
و سوق داده شوند آنانکه کافر شدند بسوى دوزخ دسته دسته تا چون آيند آنرا گشوده شود درهايش و گويند بآنها نگهبانانش آيا نيامد شما را پيمبرانى از خودتان که بخوانند بر شما آيتهاى پروردگارتان را و بيم دهند شما را از ملاقات امروزتان گفتند آرى ولى واجب شد حکم عذاب بر ناگروندگان
گفته شود داخل شويد از درهاى جهنم با آنکه جاويد باشيد در آن پس بد است جاى تکبر کنندگان
و سوق داده شوند آنانکه ترسيدند از پروردگارشان بسوى بهشت دسته دسته تا چون آيند آنرا آيند و گشوده شود درهايش و گويند بايشان نگهبانانش سلام بر شما پاک شديد پس داخل آن شويد جاودانيان
و گويند ستايش مر خدائيرا که براستى وفا فرمود در باره ما بوعده خود و بميراث داد بما زمين را جاى ميگيريم از بهشت هر جا که خواهيم پس خوب است پاداش عمل کنندگان
و مى‌بينى فرشتگان را حلقه زنان در گرد عرش تنزيه نمايند بستايش
جلد 4 صفحه 512
پروردگارشان و حکم شود ميان آنها براستى و درستى و گفته شود ستايش مر خداى را است که پروردگار جهانيان است.
تفسير
- خداوند سوق ميدهد کفار و مخالفين با اهل ايمان و تقوى را مانند بهائم دسته دسته بحسب مراتبشان در کفر و خلاف بسوى جهنم تا وقتى که برسند بآن باز شود درهاى جهنم بروى آنها و آن هفت در است که در سوره حجر بيان شد و براى سرزنش و ملامت بآنها ملائکه موکّله دوزخ گويند آيا پيمبرانى از نوع خود شما از جانب خدا نزد شما نيامدند و آيات حق و کتب سماوى را براى شما تلاوت ننمودند و از چنين روز سختى که ديدار آن در پيش است آگاهتان ننمودند و شما را از آن بيم ندادند و آنها در جواب گويند بلى چنين است آمدند و احکام خدا را بما ابلاغ نمودند و ما را از چنين روزى ترساندند ولى ما گوش نداديم و مستحق عقوبت شديم و حکم خداوند بعذاب ما منجز گرديد و موکلين هر دسته‌اى را از درى که مخصوص بخودشان است داخل جهنم مينمايند و فرمان خلود در آن را بآنها ميدهند و خداوند سوق ميدهد مراکب اهل ايمان و تقوى را در حاليکه سوارند بر آنها چنانچه در سوره مريم بيان شد دسته دسته بحسب مراتبشان در اطاعت خدا و ولايت ائمه اطهار بسوى بهشت تا وقتى که ميرسند ببهشت مشاهده مينمايند از تجليلات و احترام ورودى بقدرى که نميتوان بيان نمود و قبل از ورود ايشان درهاى هشت‌گانه بهشت برويشان باز خواهد شد و ملائکه رحمت منتظر قدوم ايشانند و باستقبال ميآيند و عرض سلام و تحيّت و تبريک ورود مينمايند و بشارت ميدهند آنانرا بسلامتى و ايمنى از جميع مکاره و آفات و بليّات و پاکيزگى از تمام کثافات و کدورات و تنعّم بانواع نعم و لذّات تا خدا خدائى ميکند و بنابر اين جواب اذا محذوف شده براى دلالت بر عظمت و قابل وصف نبودن آن چنانچه بيان شد و محتمل است تقدير کلام آن باشد که چون آيند آنرا آيند و حال آنکه باز شده باشد درهاى بهشت براى ايشان و قمى ره طبتم را بطيب مولد ايشان تفسير نموده و فرموده چون غير از حلال‌زاده داخل بهشت نميشود و ظاهرا مقصودش دشمنان امير المؤمنين عليه السّلام ميباشند که بوى بهشت بمشام آنها نميرسد و در خصال از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که او بتوسط
جلد 4 صفحه 513
آباء کرام خود از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که فرمود بهشت هشت در دارد يک در مخصوص به انبيا و صدّيقان است و يک در مخصوص بشهدا و نيکوکاران و پنج در مخصوص بشيعيان و دوستان من و هميشه من بر صراط ايستاده و از خدا ميخواهم که شيعيان و بستگان و دوستان و ياران و کسانى را که قبول ولايت مرا در دنيا نمودند سلامت بدارد تا جواب از جانب خداوند ميرسد که دعاى تو را مستجاب نمودم و شفاعت تو را در باره شيعيانت پذيرفتم و هر يک از شيعيان و مواليان و ياران و مخالفان مخالفان من بدست و زبان شفاعت مينمايند در باره هفتاد مرد از خويشان و همسايگان خودشان و يک در براى ساير مسلمانان است که در قلبشان ذره‌ئى از بغض ما اهل بيت نباشد و ظاهرا مراد کسانى هستند که اقرار بامامت نموده باشند نهايت آنکه بلوازم تشيّع و دوستى عمل ننموده باشند و الّا مسلّم است که اهل نجات نخواهند بود و پنج در مخصوص به پنج عنوانى است که حضرت در باره آنها دعا فرموده و اهل بهشت حمد و شکر الهى را بجا ميآورند که بوعده خود که بتوسط انبياء و اولياء بايشان در دنيا داده بود وفا فرمود و زمين بهشت را مانند ميراث غير مترقّب در اختيار ايشان قرار داد که هر قدر و هر جاى که خواهند مخصوص بخود و مأوى براى آسايش دائمى خويش قرار دهند و بالاتر از همه آنکه اين نعم بى‌پايان بعنوان استحقاق و اجر اعمال ايشان در دنيا بوده که منّتى برايشان گذارده نشده باشد و حضرت ختمى مرتبت مشاهده فرمايد ملائکه رحمت را که گرد عرش الهى حلقه زده طواف مينمايند و تسبيح و تنزيه ميکنند او را بحمد و ثنا براى لذّت و شوق خدمت و متذکّرند بسبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الا اللّه و اللّه اکبر و خداوند حکم ميفرمايد بين مردم بحق و عدل و در اين دادستانى اهل جهنم محکوم و اهل بهشت حاکم و منصورند و حمد خدا را بجا ميآورند بر آنکه ميان آنها و دشمنانشان فصل خصومت فرمود و بايشان حکم داد و امر بغلبه آنها خاتمه يافت در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه سوره زمر را تلاوت نمايد خداوند باو شرافت دنيا و آخرت عنايت خواهد فرمود و بدون مال و طائفه او را عزيز و غالب ميفرمايد بطوريکه هيبتش در دلها افتد و بدنش بر آتش حرام شود و الحمد للّه رب العالمين.
جلد 4 صفحه 514