سوره زمر(الزمر)، آیه ۷۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۷
وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
(در آن روز) فرشتگان را میبینی که بر گرد عرش خدا حلقه زدهاند و با ستایش پروردگارشان تسبیح میگویند؛ و در میان بندگان بحق داوری میشود؛ و (سرانجام) گفته خواهد شد: «حمد مخصوص خدا پروردگار جهانیان است!»
معنی کلمات و عبارات
«حَآفِّینَ»: طواف کنندگان و گردندگان. حلقه زنندگان. فراگیرندگان. «قُضِیَ بَیْنَهُمْ»: (نگا: یونس / و و ، هود / زمر / ).
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - فرشتگان به روز قیامت، در اطراف عرش به تسبیح و تنزیه خداوند همراه با ستایش او خواهند پرداخت. «و ترى الملئکة حافّین من حول العرش یسبّحون بحمد ربّهم»
۲ - قرین و همراه کردن تسبیح و تنزیه خداوند با حمد و ستایش او، امرى نیکو و پسندیده است. «یسبّحون بحمد ربّهم»
«با» در «بحمد» براى مصاحبت است.
۳ - خداوند، از هر عیب و نقصى منزه و مبرا است. «یسبّحون بحمد ربّهم»
۴ - قابل رؤیت بودن فرشتگان و عرش در قیامت براى انسان ها «و ترى الملئکة حافّین من حول العرش»
فاعل و مخاطب فعل «ترى»، ممکن است همه انسان ها باشند و نیز ممکن است شخص پیامبراسلام(ص) باشد. برداشت یاد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
۵ - قابل رؤیت بودن فرشتگان و عرش در قیامت، براى پیامبراسلام(ص) «و ترى الملئکة حافّین من حول العرش»
۶ - جهان، داراى مرکز اداره و فرمانروایى «العرش»
«عرش» به معناى تخت فرمانروایى است و گاهى کنایه از مرکز اداره و فرمانروایى است.
۷ - داورى میان مردم در قیامت، بر پایه حق و عادلانه خواهد بود. «و قضى بینهم بالحقّ»
۸ - تمامى رفتار و کردار آدمى در دنیا، باید بر پایه حق و مطابق با عدل باشد. «و قضى بینهم بالحقّ»
تذکر خداوند بر این که داورى میان مردم در قیامت بر پایه حق و عدل خواهد بود; در واقع توصیه اى است به بندگان که رفتار خود را مطابق عدل و بر پایه حق بنا نهند; زیرا در قیامت رفتار آنان بر همین اساس سنجیده و جزا داده خواهد شد.
۹ - همه خلایق در قیامت به حمد و ستایش خداوند خواهندپرداخت. «و قیل الحمد للّه ربّ العلمین»
۱۰ - همه خلایق در قیامت، به خاطر قضاوت به حق و عادلانه خداوند، به حمد و ستایش او خواهندپرداخت. «و قضى بینهم بالحقّ و قیل الحمد للّه ربّ العلمین»
برخى از مفسران بر این عقیده اند که حمد و ستایش خلایق در قیامت، به خاطر داورى به حق خداوند در میان آنان مى باشد. ازاین رو این ستایش و حمد پس از قضاوت خداوند انجام خواهد گرفت.
۱۱ - «الحمد للّه ربّ العالمین»، ثنا و آخرین سخن خلایق در قیامت است. «و قیل الحمد للّه ربّ العلمین»
۱۲ - همه ستایش ها از آن خداوند است. «و قالوا الحمد للّه ... و قیل الحمد للّه»
«ال» در «الحمدللّه» به اصطلاح جنسیه و مفید استغراق است; یعنى،«کلّ حمد للّه»
۱۳ - خداوند، سرچشمه و منشأ همه کمال ها و زیبایى ها است. «و قالوا الحمد للّه ... و قیل الحمد للّه»
حمد در برابر زیبایى ها و کمال ها است و به مقتضاى جمله «الحمد للّه»، هر ستایشى از آن خداوند است. بنابراین هر کمال و زیبایى از او نشأت گرفته است.
۱۴ - تنها خداوند، شایسته و بایسته ستایش است. «و قالوا الحمد للّه ... و قیل الحمد للّه»
۱۵ - خداوند، مالک و مدبر همه عالم هاى هستى است. «ربّ العلمین»
«عالم» (مفرد «عالمین») به مجموعه و دسته اى از موجودات گفته مى شود. بنابراین «العالمین»; یعنى، همه موجودات به لحاظ مجموعه ها و دسته ها.
۱۶ - جهان آفرینش، متشکل از عالم هاى متعدد «ربّ العلمین»
برداشت یاد شده با توجه به جمع بودن کلمه «العالمین» است.
۱۷ - جهان هستى، سراسر زیبا و تدبیر آن تدبیرى نیکو و جمیل است. «و قالوا الحمد للّه ... و قیل الحمد للّه ربّ العلمین»
«ربّ العالمین» به منزله دلیل براى «الحمد للّه» است ; یعنى، چون خداوند مدبر و مالک هستى است، پس همه ستایش هااز آن او است و از آن جا که حمد و ستایش، همواره براى کمال و زیبایى ها است، نتیجه مى گیریم که همه هستى، زیبا و برخوردار از تدبیرى نیکو است.
۱۸ - خداوند، از روى اختیار جهان را تدبیر مى کند و در اداره آن جبر و اضطرارى ندارد. «و قالوا الحمد للّه ... و قیل الحمد للّه ربّ العلمین»
در صحت اطلاق حمد، علاوه بر زیبایى فعل و صفت، اختیارى بودن آن دو نیز قیدشده است; یعنى، بر فعل و صفتى زیبا، مى توان حمد کرد که فاعل، آن را از روى اختیار تحقق بخشیده باشد.
۱۹ - جهان هستى، به سوى کمال در حرکت است. «ربّ العلمین»
«ربّ» به معناى تربیت کردن است و تربیت ایجاد حالتى در شىء پس از حالت قبل است تا آن گاه که به حد تمام و کمال برسد (مفردات راغب). این معنا حکایت از حرکت تکاملى دارد. گفتنى است که کلمه «ربّ» مشترک لفظى میان وصف و مصدر مى باشد و در آیه مورد بحث معناى وصفى دارد.
۲۰ - تدبیر همه عالم هاى هستى از سوى خدا، دلیل اختصاص همه ستایش ها به او است. «الحمد للّه ربّ العلمین»
برداشت یاد شده از آن جا است که «ربّ العالمین» به منزله تعلیل براى «الحمد للّه» مى باشد.
۲۱ - ربوبیت خداوند، مقتضى حمد و ستایش است. «الحمد للّه ربّ العلمین»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۳–۷۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۲–۷۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۲–۷۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۷۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۷۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۷۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۱–۷۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷۵
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اذکار موجوداتارزیابی با حقارزیابی با عدالتحمد اخروی موجوداتحمد ملائکهذکر الحمدلله رب العالمینمحمد و رؤیت عرشمحمد و رؤیت ملائکهرؤیت عرش در قیامتموجودات در قیامترؤیت ملائکه در قیامتمرکز حاکمیت آفرینشقضاوت به حقتسبیح ملائکهآثار عدالت خداتدبیر عوالم آفرینشزیبایی آفرینشملائکه در قیامتاختیار خداعدالت در قضاوتتسبیح موجوداتآداب تسبیح خداعوالم آفرینشمرکز تدبیر آفرینشنقش عرشمنشأ کمالمنشأ زیباییزمینه حمد خدامدبر آفرینشقضاوت اخروی خداتعدد عوالم آفرینشتکامل آفرینشتسبیح خداملاک ارزیابیخدا و نقصمالک آفرینشحمد خداتدبیر آفرینشتدبیر خدانقش خداصفات جلالتنزیه خدامالکیت خداعمل پسندیدهآثار عملآثار ربوبیت خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۶)
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۹ آیه
- تسبیح همراه با ستایش خداوند، روشی نیکو از سوی ملایکه+۴ آیه
- فرشتگان، تسبیحکنندگان خداوند+۸ آیه
- فرشتگان، از مقرّبان در پیشگاه خداوند+۵ آیه
- فرشتگان، تنزیهکننده خداوند+۱۱ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۵ آیه
- عرش الهی، مرکز تدبیر جهان افرینش+۲ آیه
- داوری به حق خداوند+۲ آیه
- حمد و ستایش خدا در قیامت، به سبب قضاوت به حق او میان خلایق
- حکم بر اساس حق میان مردم، در قیامت+۱ آیه
- لزوم اختصاص همه حمدها به خداوند+۲ آیه
- اختصاص همه حمدها و ستایشها به خداوند+۲ آیه
- ربوبیّت خداوند نسبت به همه هستی، از ملاکهای استحقاق حمد و ستایش+۴ آیه
- حمد و ستایش بهشتیان، به درگاه خداوند+۱ آیه
- فرشتگان اطراف عرش الهی، ستایشگران خداوند در قیامت+۱ آیه
- ستایشگری مداوم فرشتگان، برای خداوند+۳ آیه
- فرشتگان، حمدکنندگان خداوند، همراه با تسبیح او+۴ آیه
- لزوم مقدم بودن تسبیح خداوند بر حمد او+۵ آیه
- حق، مبنای داوری خدا بین ملایکه
- ربوبیّت خداوند، اقتضاکننده حمد و ستایش برای او+۴ آیه
- تدبیر صاحبان عقل و جهانیان، به فرمان خداوند+۲ آیه
- عدالت خداوند، در اعطای درجه و پاداش به مؤمنان، به مقدار تلاش انان برای دین+۲ آیه
- عدالت خداوند، در کیفر نمودن گناهکاران
- داوری خداوند در قیامت نسبت به عذاب بندگانش براساس عدل و داد+۱ آیه
- عرش الهی، دارای اطراف و پیرامون
- امکان رؤیت ملایکه اطراف عرش، در قیامت
- تسبیح فرشتگان از خداوند، اطراف عرش، در قیامت
- حمد ملایکه، درباره پروردگار، اطراف عرش، در قیامت
- ملایکه اطراف عرش، مجریان اوامر و تدابیر الهی
- نزدیک شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) به عرش الهی، در قیامت
- قابل رؤیت بودن فرشتگان برای پیامبر صلی الله علیه و اله
- فرشتگان، از تسبیحکنندگان خدا+۱۱ آیه
- فرشتگان، از مقرّبان پیشگاه خداوند+۵ آیه
- حمد ملایکه در پیرامون عرش الهی
- رؤیت شدن ملایکه در قیامت
- احاطه شدن عرش الهی در قیامت به وسیله فرشتگان