تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّکَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ «26» وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلاً ذلِکَ ظَنُّ الَّذِينَ کَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ «27» أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ کَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ کَالْفُجَّارِ «28» کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْکَ مُبارَکٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَکَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ «29»
جلد 4 صفحه 466
ترجمه
اى داود همانا ما قرار داديم تو را جانشين در زمين پس حکم کن ميان مردم بحق و پيروى مکن خواهش نفس را پس گمراه کند تو را از راه خدا همانا آنها که گمراه ميشوند از راه خدا براى آنها عذابى سخت است براى آنکه فراموش کردند روز شما را
و نيافريديم آسمان و زمين و آنچه ميان آندو است بيهوده اين گمان آنها است که کافر شدند پس واى بر آنها که کافر شدند از آتش
آيا قرار ميدهيم آنانرا که گرويدند و کردند کارهاى شايسته مانند فساد کنندگان در زمين يا قرار ميدهيم پرهيزکاران را مانند بدکاران
کتابيست که فرو فرستاديم آنرا بسوى تو که با برکت است تا تأمل کنند در آيتهايش و تا پند گيرند خردمندان.
تفسير
خداوند متعال بعد از آنکه حضرت داود را بمغفرت خود نائل و بمقام قرب و اصل فرمود او را متذکّر نعمت بزرگ خود ساخت باين تقريب که باو وحى فرمود اى داود ما تو را بخلافت از خود در زمين نصب کرديم و جمع نموديم براى تو نبوّت و حکومت و سلطنت را تا اوامر ما را بمردم ابلاغ کنى و حکم نمائى ما بين آنها بحق و عدل و اجرا نمائى احکام ما را بدون ملاحظه از احدى و بايد پيروى منمائى از هوى و خواهش نفس خود و خلق چون پيروى از خواسته‌هاى دل گمراه ميکند شخص را از راه خدا و حق و حقيقت و کسانيکه گمراه شوند از طريقه حقّه الهيه براى آنها عذاب شديد است چون معلوم ميشود از روز جزا غافل بودند و فراموش نمودند حساب و عذاب قيامت را با آنکه ما آسمان و زمين و موجودات آن دو را بيهوده و بدون غرض عقلى خلق ننموديم بلکه براى معرفت و عبادت بندگان و استحقاق نعيم بى‌پايان ايشان آفريديم اين امر که آخرتى در پى دنيا نباشد که لازمه آن بيهوده بودن خلقت دنيا است گمان کسانى است که کافر شدند پس واى بحال آنها که اين اندازه بيفکرند از آتش جهنّم که براى آنها مقرّر شده است آيا تصوّر ميکنند که ما قرار ميدهيم مقرّ ابدى کسانيرا که ايمان آوردند و کارهاى خوب را که بايشان دستور داديم انجام دادند مانند کفّاريکه فساد نمودند در زمين و گمراه کردند بندگان ما را يا قرار ميدهيم ما کسانى از اهل ايمانرا که پرهيز نمودند از معاصى مانند معصيت‌کاران آنها در مزاياى دنيوى و ثواب اخروى
جلد 4 صفحه 467
نه چنين است مساوى نيستند اين در صورتى است که مراد از ام نجعل المتّقين کالفجّار بيان مساوى نبودن دو دسته از اهل ايمان و مطلب مستقلّى باشد نه مؤکّد مساوى نبودن آنها با کفّار و الّا تمام آيه بيان مساوى نبودن مؤمن با کافر است و استدلال ضمنى بر آن بدليل آنکه مؤمن چون اعمال نيک را بجا مى‌آورد و از اعمال بد پرهيز ميکند نميشود مانند کافر باشد که فساد ميکند در زمين و مرتکب فسق و فجور ميشود چون اين منافى با عدل و حکمت خدا است که با ظالم و مفسد و معصيت‌کار همان معامله‌اى را نمايد که با عادل و مطيع و پرهيزکار مينمايد و خداوند قرآن را که کتاب نافع پر خير و برکتى است بر پيغمبر خاتم نازل نموده براى آنکه مردميکه خداوند بآنها قوّه عقل و تميز عنايت فرموده در آيات آن تأمّل و تدبّر و تفکر نمايند و يقين کنند بعالم آخرت و بدانند تکليف خودشان را در دنيا و پند گيرند و متّعظ شوند بمواعظ و نصايح آن و اگر در اينمعانى کوتاهى نمايند و بى‌بهره بمانند تقصير متوجّه بخودشان خواهد بود و در بعضى از روايات اهل ايمان و عمل صالح و تقوى بامير المؤمنين عليه السّلام و اصحاب آنحضرت و اهل فساد و فجور بسه خليفه ناحق و اصحابشان تأويل شده و آنکه اهل حق نبايد خود را بمنزله اهل باطل قرار دهد چون خداوند آن دو دسته را يکسان قرار نداده است و آنکه اولو الالباب امير المؤمنين و ائمه عليهم السّلامند.