تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ ثَمَراتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوانُها وَ مِنَ الْجِبالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُها وَ غَرابِيبُ سُودٌ «27» وَ مِنَ النَّاسِ وَ الدَّوَابِّ وَ الْأَنْعامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ کَذلِکَ إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ «28» إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ کِتابَ اللَّهِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ «29» لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَکُورٌ (30)
ترجمه
آيا نديدى که خداوند فرو فرستاد از آسمان آبيرا پس بيرون آورديم بآن ميوه‌هائى که مختلف است رنگهاى آنها و از کوهها است راههاى سفيد و راههاى سرخى که مختلف است رنگهاى آنها و راههاى سياه يکدست
و از آدميان و جنبندگان و چهارپايان است نوعى که مختلف است رنگهايش جز اين نيست که ميترسند از خدا از ميان بندگانش دانايان همانا خداوند غالب آمرزنده است
همانا آنانکه ميخوانند کتاب خدا را و برپاى ميدارند نماز را و انفاق ميکنند از آنچه روزى داديمشان در نهان و آشکار اميد ميدارند تجارتى را که نابود نميشود
تا تمام دهد بايشان مزدهاشانرا و زياده دهد آنانرا از فضلش همانا او آمرزنده و قدردان شکر است.
تفسير
خداوند منّان در مقام اثبات توحيد و قدرت کامله خود فرموده که آيا نديدى تو اى بنده بينا که خداوند نازل فرمود از آسمان باران رحمت خود را و براى اثبات عظمت خود فعل را اسناد بضمير متکلم مع الغير داده ميفرمايد پس بيرون آورديم بوسيله آن باران و ساير عوامل طبيعى که محتاج بآن بوده
جلد 4 صفحه 386
ميوه‌هاى گوناگون رنگارنگ را که از هر جهت با هم اختلاف دارند و اين دليل است بر آنکه عوامل طبيعى بامر ما مؤثر بودند که بر وفق حکمت و مصلحت کار کردند و الّا عمل طبيعت بايد بيک منوال باشد و در يک زمين و از يک آب و هوا و آفتاب که عوامل طبيعى هستند ميوه‌هائى پديد ميآيد که دو فرد آن از يک درخت با هم اختلاف دارند چه رسد بافراد و انواع ديگر و از کوهها راهها و خطوط سفيد و سرخ با اختلاف آنها در مراتب سفيدى و سرخى و راههاى سياه پر رنگ يکدست بوجود آورديم براى هدايت مردم از آن خطوط و الوان بمقاصد خودشان و اينها همه دليل بر حکمت صانع است و بالاتر از همه آنکه از نوع انسان و حشرات زمين و چهارپايان مخلوقى بوجود آورديم که دو فرد از يک نوع آن همرنگ و همشکل و خاصيّت نيستند که نتوان تشخيص داد آن دو را از يکديگر چه رسد بدو فرد يا افرادى از انواع جنس حيوان که قدر مشترک بين تمام آن انواع است با آنکه عوامل طبيعى همه يکى است و اينجا در افراد بقدرى اختلاف وجود دارد که عقل مبهوت ميشود از شخص اوّل عالم امکان تا ضعيف‌ترين حيوانات با آنکه مانند جبال و ثمراتند در اصل اختلاف و هر قدر معرفت و علم و دانش انسان زياد شود خوف و خشيت و بيم او از خداوند زيادتر خواهد شد چون پى بعظمت و قهر او ميبرد و احيانا اگر معصيتى نمايد از روى غفلت و غلبه شهوت است نه جهالت و نادانى بخلاف کسيکه خدا را نشناخته که ترس هم ندارد لذا پيغمبر صلى اللّه عليه و اله فرمود من از خدا بيشتر ميترسم و پرهيز ميکنم از تمام شما و بايد از خدا ترسيد چون او غالب و قادر بر معصيت کار است و عذاب ميکند او را و در صورت ارتکاب عصيان احيانا بايد توبه نمود چون او ميآمرزد گناه توبه‌کنندگان را در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد از علماء کسى است که تصديق کند قول او را فعلش و کسيکه تصديق نکند فعلش قولش را عالم نيست و در حديث ديگر وارد شده که عالم‌ترين شما کسى است که ترسش از خدا بيشتر باشد و اخبار راجع بايتلاف علم با عمل و تلازم خشيت با معرفت بسيار است و کسانيکه بقدر امکان تلاوت ميکنند قرآن را و برپا ميدارند نماز را که عمود دين است و انفاق ميکنند در راه خير از آنچه خداوند بآنها عطا فرموده پنهان و آشکار يا صدقات مستحبّه را در خفيه و
جلد 4 صفحه 387
زکوة واجب را ادا مينمايند در علن اميدوارند باميدى که بجا و محلّ است از تجارت و کسب نمودن خودشان در دنيا نعيم ابدى آخرت را و آن تجارت کسادى و زيان و نابودى ندارد و اين اعمال را براى آن بجا مى‌آورند که خداوند اجر کامل بايشان عطا فرمايد و خداوند هم آنها را بمقصودشان ميرساند بلکه بفضل و کرم خود زيادتر هم از ميزان استحقاقشان عطا ميکند بلکه اگر لغزشى هم از آنها بروز نموده باشد ميآمرزد و قدردانى ميکند از شکرگزارى آنها بجزاى احسن از اعمالشان در مجمع از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله روايت نموده که مراد از زيادى فضل قبول شفاعت از آنها است براى کسيکه مستحق جهنّم شده از کسانيکه بايشان در دنيا خدمتى نموده‌اند و بعضى شکور را بقبول کننده کم و عوض دهنده بر آن زياد تفسير نموده‌اند و ظاهرا شکرگزارى هر کس بر حسب حال خودش و طرف او است و شکرگزارى مولى از بنده‌اش بهمين چيزها است که ذکر شد.