سوره مریم، آیه ۱۰ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۵
قَالَ رَبِّ اجْعَل لِّي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا
عرض کرد: «پروردگارا! نشانهای برای من قرار ده!» فرمود: «نشانه تو این است که سه شبانه روز قدرت تکلّم (با مردم) نخواهی داشت؛ در حالی که زبانت سالم است!»
معنی کلمات و عبارات
«آیَةً»: علامت. نشانه. «أَلاّ تُکَلِّمَ النَّاسَ ...»: این که زبانت بند میآید و قدرت تکلّمِ با مردم را نخواهی داشت. «ثَلاثَ لَیالٍ»: سه شب. مراد سه شبانهروز است (نگا: آلعمران / ). «سَوِیّاً»: سالم و متعادل. حال ضمیر فاعلی مستتر در فعل (تُکَلِّمَ) است.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- زکریا(ع) خواستار نشانه اى از خداوند، براى شناخت زمان آمادگى او و همسرش براى برخوردارى از فرزند «قال ربّ اجعل لى ءایة»
هدف زکریا از خواستن آیه و علامت، یا رفع تردید در صحت بشارت بوده و یا آمادگى براى رعایت آداب هم بسترى و یا پرداختن به شکرگزارى و امثال آن. براى احتمال سوم در آیه شاهدى وجود ندارد. برخى احتمال اول را نیز به دلیل نسبت دادن تردید به پیامبران، نپذیرفته و احتمال دوم را صحیح دانسته اند. برداشت یاد شده براین اساس است.
۲- زکریا(ع)، خواهان علامت و نشانه اى بر الهى بودن بشارت تولد یحیى به وى * «قال ربّ اجعل لى ءایة»
علامت خواهى زکریا ممکن است از آن جهت باشد که وى اطمینان یابد آنچه او دریافت داشته، وحى الهى بوده است و نه القاآت شیطانى; امکان تردید در این امور براى پیامبران با توجه به این نکته است که آنان تنها با امدادهاى خداوند از آزار شیاطین و القاآت آنها مصون مى ماندند و خداوند گاه با ارائه نشانه و گاه با وسیله دیگر آنان را مطمئن مى ساخت.
۳- درخواست علامت از خدا براى اطمینان فزون تر، با مقام پیامبرى سازگار است. «قال ربّ اجعل لى ءایة قال ءایتک ألاّ تکلّم الناس»
۴- زکریا(ع)، هنگام دعا، به ربوبیت خداوند توجه داشت. «قال ربّ»
۵- ناتوانى زکریا(ع) از سخن گفتن با مردم به مدت سه شبانه روز کامل، نشانه اى الهى بر زمان تحقق یافتن بشارت فرزند بود. «قال ءایتک ألاّ تکلّم الناس ثلث لیال سویًّا»
«سویّاً» یا صفت براى «ثلاث لیال» است و یا حال براى فاعل «ألاّ تکلّم» و در هر دو صورت مراد از «سه شب» سه شبانه روز است. آیه چهل و یکم سوره آل عمران شاهد این معنا است. فعل «ألاّ تکلّم» فعل نفى است و مراد از آن، تکلیف زکریا به سکوت نیست، بلکه از صادر نشدن سخنى از زکریاخبر مى دهد.
۶- زکریا(ع)، در روزهاى ناتوانىِ از سخن گفتن با مردم، به عبادت و ذکر خداوند، قدرت داشت. «ألاّ تکلّم الناس ثلث لیال سویًّا»
واژه «الناس» نشان مى دهد که عجز زکریا، تنها از سخن گفتن با مردم بوده است و نه به طور مطلق.
۷- ناتوانى زکریا(ع) از سخن گفتن با مردم، امرى اعجازى بود، نه معلول نقصى در زبان یا جسم او. «قال ءایتک ألاّ تکلّم الناس ثلث لیال سویًّا»
«سوىّ» به کسى گفته مى شود که اخلاق و خلقت او در حد اعتدال باشد، نه کمبودى داشته باشد و نه از حد تجاوز کرده باشد (مفردات راغب) و براین مبنى که «سویّاً» حال باشد، براى فاعل «تکلّم» که زکریا است، مفاد آیه این مى شود. «تو در حالى که سالم هستى، با مردم سه شبانه روز سخن نخواهى گفت».
۸- لزوم تصفیه درونى و اعتلاى روحى پدر، هنگام انعقاد نطفه فرزند «قال ربّ اجعل لى ءایة قال ءایتک ألاّ تکلّم الناس ثلث لیال سویًّا»
نشانه اى که زکریا درخواست کرد، اگر براى تشخیص زمان انعقاد نطفه بوده، چنین درخواستى مى تواند نشانه حساسیت خاص مسأله باشد و آن حضرت براى مراعات مسائلى خاص و نیز آدابى لازم، زمان آن را خواهان گردید تا با تهیه و تدارک مقدمات روحى لازم، اقدام به انجام مرحله انعقاد نطفه نماید.
۹- گفت و گوى زکریا(ع) با خداوند «قال ربّ ... قال ءایتک»
۱۰- وجود روزه سکوت در ادیان گذشته * «قال ءایتک ألاّ تکلّم الناس ثلث لیال»
«ألاّ تکلّم» فعل نفى است. برخى احتمال داده اند که نفى تکلم، خبر در مقام انشاء و ترک سخن، تکلیفى الهى و اختیارى براى زکریا و کنایه از روزه باشد و گفته اند در آن زمان، سکوت، شرط صحّت روزه بوده است.
۱۱- کاربرد اعجاز در راستاى روشن سازى حقایق، حتى براى پیامبران «ءایتک ألاّ تکلّم الناس ثلث لیال»
۱۲- تأثیر قطع ارتباط با مردم و تمرکز فکرى در تقویت قواى جنسى * «ألاّ تکلّم الناس ثلث لیال سویًّا»
نشانه اى که براى زکریا قرار داده شد، بدون مناسبت و ارتباط با عوامل منتهى به انعقاد نطفه یحیى نیست، چرا که زکریا فرتوت گشته و براى انجام چنین کارى آمادگى لازم را ندارد. ترک سخن سه روزه او علاوه بر نشانه بودن ممکن است موجب تمرکز فکرى و آمادگى جسمى او براى انعقاد نطفه نیز بوده است.
۱۳- اراده الهى، حاکم بر عوامل طبیعت است. «قال ربّ اجعل ... ءایتک ألاّ تکلّم الناس»
۱۴- در داستان زکریا، معجزه اى، وسیله اثبات اعجازى دیگر شد. «ءاتیک ألاّ تکلّم الناس»
سکوت سه روزه زکریا خرق عادتى بود که صدق بشارت تولد یحیى را که خود امرى خارق العاده بود، اثبات مى کرد.
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷–۱۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تزکیه پدرآثار عزلتآیات خدا در ولادت یحییاعجاز قصه زکریااهمیت انعقاد نطفهدرخواست آیات خداروزه سکوت در ادیانزمینه تقویت غریزه جنسیزمینه تمرکز فکرشگفتی عجز زکریا از تکلمعبادات زکریامقام نبوت و آیات خداویژگیهای قصه زکریاگفتگوی زکریا با خدابارداری همسر زکریابشارت ولادت یحییعجز زکریا از تکلمعوامل تبیین حقایقخواسته های زکریابشارت به زکریاعدد سهدعای زکریاقصه زکریانقش معجزهذکر ربوبیت خداعوامل اطمینانمراحل خلقت انسانآداب دعاحاکمیت اراده خدانقش عوامل طبیعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- فرزنددار شدن زکریا(علیه السلام) و همسرش در دوران پیری و نازایی، ایهای از قدرت خدا+۵ آیه
- ناتوان شدن زکریا(علیه السلام) از تکلّم، ایهای الهی برای اثبات فرزنددار شدنش در اینده+۱ آیه
- سه شبانه روز قدرت نداشتن بر تکلّم، از ایههای الهی برای زکریا(علیه السلام)+۱ آیه
- حضرت زکریّا(علیه السلام)، تحت تربیت خاصّ الهی+۱۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۰ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۵ آیه
- راهنمایی زکریّا(علیه السلام)، از اثار ربوبیّت خداوند+۱ آیه
- گفتگوی خدا با زکریّا(علیه السلام)، در مورد فرزنددار شدن وی+۶ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۸ آیه
- عدم توانایی زکریّا(علیه السلام) بر سخن گفتن به مدّت سه روز، نشانی از سوی خداوند بر فرزندار شدن ان حضرت+۲ آیه
- سه روز روزه سکوت، دستورالعمل خداوند به زکریّا(علیه السلام)+۲ آیه
- ناتوانی زبان زکریّا(علیه السلام) از سخن گفتن با مردم، به مدّت سه روز، ایه ای الهی بر اعطای فرزند به وی+۱ آیه
- اشاره، تکلّم رمزی سه روزه زکریّا(علیه السلام) با مردم+۴ آیه
- استفاده زکریّا(علیه السلام) از اشاره در مدّت سکوت سه روزه برای اعلام دخول وقت عبادت در صبح و عصر+۴ آیه
- فرمان اشاره ای زکریّا(علیه السلام) به مردم به جهت تسبیح خداوند در صبح و شام+۴ آیه
- زکریّا(علیه السلام)، خواهان نشانه ای الهی بر تحقّق بشارت فرزند به وی+۱ آیه
- ناتوانی زکریّا(علیه السلام) از سخن گفتن با مردم به مدّت سه شبانه روز کامل، نشانه ای الهی بر زمان تحقّق بشارت فرزند+۱ آیه
- قدرت زکریّا(علیه السلام) تنها بر ذکر و تسبیح خداوند در ایّام روزه سکوت، نشانه الهی بودن بشارت به وی+۴ آیه
- ناتوانی زکریّا(علیه السلام) بر تکلّم با مردم تا سه روز، نشانه اجابت دعای فرزند خواستن و تحقّق بشارت به ان حضرت+۴ آیه
- اشاره، تکلّم رمزی سه روزه زکریّا(علیه السلام) با مردم+۳ آیه
- توانایی زکریّا(علیه السلام) بر تکلم به ذکر خداوند در مدّت سه روزِ ناتوانی از سخن گفتن با مردم+۳ آیه
- توسّل و توجّه زکریّا(علیه السلام) به ربوبیّت خدا و اسم ربّ به هنگام دعا+۹ آیه
- زکریّا(علیه السلام)، خواهان ایه و نشانه ای از جانب خداوند مبنی بر اجابت دعایش در مورد فرزنددار شدن+۱ آیه
- قدرت نداشتن بر سخن گفتن به مدّت سه روز، نشانه ای بر اجابت دعای زکریّا(علیه السلام)+۳ آیه
- سه روز روزه سکوت، نشانه اجابت دعای زکریّا(علیه السلام)+۵ آیه
- استفاده کردن زکریّا(علیه السلام) از اشاره و رمز، پس از اغاز روزه سکوت برای تفهیم مقاصد و دستورالعملها به قوم خویش+۴ آیه
- گفتگوی زکریّا(علیه السلام) با خداوند+۹ آیه
- ناتوانی زکریّا(علیه السلام) از سخن گفتن با مردم به مدّت سه روز، امری اعجازی و نشانه اجابت دعای او+۳ آیه
- امتناع زکریا(علیه السلام) از سخن گفتن، به مدت سه روز+۱ آیه
- سکوت زکریّا(علیه السلام) و عدم توانایی وی بر سخن گفتن با مردم، نشانه ای الهی+۳ آیه
- مانع نبودن سکوت زکریّا(علیه السلام)، از ذکر و تسبیح پروردگار+۲ آیه
- روزه و سکوت زکریّا(علیه السلام) در مدت سه شبانه روز، نشانه ای الهی برای تحقّق بشارت خدا به وی، درباره یحیی(علیه السلام)+۴ آیه
- سکوت معجزه اسای زکریّا(علیه السلام) در سه شب+۳ آیه
- ناتوانی زکریّا(علیه السلام) از سخن گفتن با مردم، به مدّت سه شبانه روز، کاری خارق العاده و نشانه ای برای تحقّق تولّد یحیی(علیه السلام)+۱ آیه
- قدرت زکریّا(علیه السلام) بر عبادت خدا، هنگام ناتوانی از سخن گفتن با مردم+۳ آیه
- عجز زکریّا(علیه السلام) بر تکلّم تا سه روز، نشانه الهی بر اعطای فرزند به وی+۵ آیه
- نقل قصّه حضرت زکریّا(علیه السلام) برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- برخورداری زکریا علیه السلام از مقام نبوت و دریافت وحی+۴ آیه
- درخواست نشانه از سوی زکریّا علیه السلام، برای تشخیص الهی بودن ولادت یحیی علیه السلام+۳ آیه
- ناتوانی زکریّا علیه السلام از سخن گفتن در سه شبانهروز، نشانه الهی بودن تولّد یحیی علیه السلام+۳ آیه
- تولّد یحیی علیه السلام در سن پیری پدرش زکریّا علیه السلام+۱ آیه