تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ذلِکَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَ اللَّهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ (32) لَکُمْ فِيها مَنافِعُ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّها إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ (33) وَ لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَکاً لِيَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ فَإِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ (34) الَّذِينَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ الصَّابِرِينَ عَلى ما أَصابَهُمْ وَ الْمُقِيمِي الصَّلاةِ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ (35)
ترجمه
امر اين است و کسيکه بزرگ کند علامتهاى خدا را پس همانا آن از پرهيزکارى دلها است
مر شما را است در آنها منفعتها تا مدّتى نامبرده پس جايگاه آنها بسوى خانه آزاد شده است
و از براى هر گروهى قرار داديم قربانى‌ء را تا ياد کنند نام خدا را بر آنچه روزى کرد آنها را از زبان بستگان شتر و گاو و گوسفند پس خداى شما خداى يگانه است پس مر او را تسليم شويد و بشارت ده فروتنان را
آنانکه چون ذکر شود خدا بترسد دلهاشان و شکيبايان بر آنچه رسيد
جلد 3 صفحه 606
بايشان و بر پا دارندگان نماز و آنانکه از آنچه روزى داديمشان انفاق ميکنند.
تفسير
- کلمه ذالک چنانچه در آيات سابقه ذکر شد براى فصل بين دو کلام ذکر ميشود يعنى امر از اين قرار است و شعائر يا جمع شعاره بکسر است يا جمع شعيره بفتح و در صورت اول مراد مطلق علائم و اعلام و معالم دين و مناسک حج است و در ثانى مراد خصوص قربانيهاى نشاندار براى حج يا شتران شکافته کوهان از جانب راست براى نشان قربانى است و در هر حال تعظيم و بزرگ شمردن و خوب انجام دادن آنها ناشى از پرهيزکارى باطنى و دلبستگى بخدا است و ضمير فانّها راجع بتعظيم شعائر است و باعتبار مضاف اليه که جماعت است مؤنّث آورده شده قمّى ره نقل فرموده که مراد تعظيم شتران قربانى و خوب بودن آنها است و در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که همانا جزاء صيد زياد ميشود در کمتر از شتر فربه و چون بشتر فربه رسيد زياده متصوّر نيست چون آن بزرگترين قربانيها است خداوند فرموده و من يعظّم شعائر اللّه فانّها من تقوى القلوب و از آنحضرت نقل شده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حجّة الوداع شصت و چهار يا شصت و شش قربانى سوق فرمود و امير المؤمنين عليه السّلام سى و چهار يا سى و شش قربانى آورد و شايد کمتر آوردن آنحضرت بمراعات ادب بوده و براى مردم است منافع آن قربانيها از سوار شدن بامدارا در صورت احتياج و دوشيدن شيرشان بقدريکه مضرّ بآنها نباشد و امثال آن تا منى در حج و تا مکّه در عمره مفرده مقابل کعبه که بايد آنجا ذبح يا نحر شوند و مراد از محلّ آنها است چنانچه در روايات مأثوره و کلمات علماء اماميّه ذکر شده و منتهاى مدّت سير آنها اجل مسمّى و زمان مقدّر براى زندگى و وصول بمحلّ ذبح و نحر است که منى و مکّه باشد و وجه تسميه کعبه به بيت عتيق در آيات سابقه ذکر شد و کلمه الى شايد براى اشاره بآن باشد که محلّ حريم کعبه است نه خود آن و خداوند براى هر امّت و اهل دين و ملّتى عبادت و قربانى‌ء مقرّر فرموده بود که موجب تقرّب آنها بخدا شود و اين عمل مخصوص بدين اسلام نبوده براى آنکه نام خداوند را در وقت ذبح آنها ببرند نه نام بتها را تا عمل ايشان خالص باشد و اداء شکر الهى را بر نعم نامتناهى او نموده باشند و بدانند که منظور اصلى از اعمال عبادى توجّه بخدا و ياد حق است که يکتا و بى‌همتا است پس بايد تسليم
جلد 3 صفحه 607
اوامر او باشند و پيغمبر، صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بايد مژده دهد به کسانيکه تواضع و فروتنى را شعار خود نموده و در مقام عبادت و بندگى از تکبّر و سرکشى خوددارى نمودند و بوظيفه خود قيام و اقدام کردند بقضاء حوائج و نيل بسعادت دنيا و آخرت و آنها کسانى هستند که در وقت ياد خدا دلهاشان از هيبت تابش انوار جلال الهى بيمناک است و در مصائب صابرند و از اقامه نماز در اوقات مقرّره و انفاق در راه خدا در مواقع لازمه خوددارى نمينمايند و قمّى ره نقل فرموده که مراد از مخبتين عابدين است و معلوم است که عبادت لازمه تواضع و فروتنى و اطمينان بوعده و فضل و کرم الهى است که معناى لغوى اخبات است ..